tag:blogger.com,1999:blog-16009719657318652642012-01-29T11:29:48.679+01:00Meditadoj en la Internacia Lingvo Esperanto.Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.comBlogger861100tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-67277020493249935082012-01-25T17:23:00.000+01:002012-01-25T17:23:18.451+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">- Testudo: Mi hodiaŭ sekvis intervjuiston, kiu trairis la urbojn por demandi: "Ĉu viaopinie ekzistas rasismo en tiu ĉi lando?".<br />- Akilo: Ĉu vere? Kaj kiaj estis la respondoj?<br />- Testudo: Tre interesa afero, ĉar la respondoj estis preskaŭ duone "jes" kaj duone "ne".<br />- Akilo: Ĉiam estas stranga pensi pri la fakto, ke en la sama lando, eble en la sama urbo, estas personoj, kiuj vivas la saman temon tiel malsimile. La personoj estis duigitaj!<br />- Testudo: Ja! Tute malsimilaj respondoj en la sama urbo kaj de la sama klaso da personoj estas ĉiam stranga al mi.<br />- Akilo: Certe. Ĉu la respondoj estis tiel unuvortaj? Aŭ la respondantoj povis argumenti?<br />- Testudo: Ili havis la eblon je argumentado, sed malmultaj uzis ĝin. La plejparto tuj foriris post rapida respondo per "jes" aŭ "ne".<br />- Akilo: Kaj tiuj, kiuj restis paroli, kion diris?<br />- Testudo: Ili asertis, ke ne estis vera rasismo, sed nur kunvivadaj problemoj, kiuj bedaŭrinde ŝajnigas multajn personojn rasistoj.<br />- Akilo: Ĉu ili celis la kutimajn problemojn, kiuj estiĝas kiam du malsimilaj kulturoj renkontiĝas?<br />- Testudo: Ja. Tre praktikaj problemoj, kiuj poste iĝas plej grandaj problemoj rilate al la nespecifa fremdulo.<br />- Akilo: Mi komprenas: mia vendejo estis ruinigita dufoje de personoj de la lando X kaj mi nun vivas malbone ĉiufoje mi estas fronte al X-landanoj, ĉu ne?<br />- Testudo: Jes. Sed teorie estas tute malĝusta konduto akuzi ĉiun X-landanon pro la krimoj de malmultaj el ili; praktike oni povas kompreni, kiom vendisto perdas kiam ili estas ŝtelita kaj do, rapide kaj defendeme, akuzas ĉiun. La ekkunvivo de du kulturoj estas tre malfacila afero.<br />- Akilo: Kiel ne?<br />- Testudo: Tamen, kiam mi rigardis la intervjuojn, mi ĉiam pensis: "kion la intervjuatoj komprenis de la vorto <em>rasismo</em>?"<br />- Akilo: Kion vi celas?<br />- Testudo: Pensu pri tio: la intervjuisto uzas la vorton "rasismo" kun specifa signifo; sed, tiu signifo ne estas priskribita kiam li faras sian demandon. Do, kion komprenas la intervjuato? Ĉu eblas miskompreni tiun ĉi vorton?<br />- Akilo: Ŝajnas al mi tre klara vorto. Kaj la respondo de kelkaj personoj estis tre klara.<br />- Testudo: Kia respondo?<br />- Akilo: Kiam ili asertis, ke ne estas vera rasismo, sed estas io, kio devenas de kunvivadaj problemoj.<br />- Testudo: Do, ili vidis du disaj aferoj: flanke estas la "forta rasismo" kaj aliflanke "malforta rasismo", kiu estas instigita de la kunvivadaj problemoj, ĉu ne?<br />- Akilo: Jes, precize.<br />- Testudo: Nu, kiel ni povus difini la "forta rasismo"?<br />- Akilo: Ĝi plenumiĝas, kiam persono klasas la aliulojn per ilia raso kaj klasas ĉiun rason per kvalitaj niveloj. Do tiu rasisto vidas kelkaj rasoj (kaj ofte nur la sian) kiel superaj, pli bonaj kompare al la aliaj. Kiam poste tiu rasisto atribuas la problemojn de sia lando al iu el la malsuperaj rasoj, tiam estas tre problema situacio, ĉar ĝi faciligas la etnajn purigojn.<br />- Testudo: Kaj kio pri la "malforta rasismo"?<br />- Akilo: Malforta rasisto estus tiu, kiu apriore <em>ne</em> klasas rase la aliulojn. Tamen, pro kunvivadaj problemoj li <em>poste</em> komencas rasan klasadon. Kaj eĉ en tiu ĉi situacio estas gravaj problemoj, ĉar se mia klasado ekas pro problemoj, tiam la funkcio de la klasado estas disigi la bonulojn de la malbonulojn; finfine tre infana klasado.<br />- Testudo: Do, laŭ viaj difinoj, la ĉefa diferenco inter la fortaj kaj la malfortaj rasistoj diferenciĝas per kiam ili komencas la rasan klasadon: la fortaj rasistoj <em>apriore</em>, dume la aliaj <em>poste</em>.<br />- Akilo: Jes. Tamen mi opinias, ke la malfortaj rasistoj povas perdi ilian rasismon, kiam la kunvivadaj problemoj solviĝis. Anstataŭe, la fortaj rasistoj tute ne perdos iliajn rasajn ideojn. Fakte, la rasa klasado estas por ili principo, sur kiu ili bazas ilian tutan vivon. Male, por la malfortaj rasistoj la rasismo estas nur perioda fenomeno.<br />- Testudo: Ĉu vi kredas, ke malforta povas iĝi forta kaj male?<br />- Akilo: Eble kiam la periodo de rasismo de malforta rasisto iĝas longa, pro problemoj rilataj al malbona politiko, tiam oni povas havi fortan rasismon. Krome, pensu pri la geinfanoj de tiaj personoj: tiu ĉi junuloj naskiĝas en medio, kie estas rasismo, kvankam malforta. Do, ili ne vidis iliajn parencojn (ĉefe la gepatroj) antaŭ tiu ĉi periodo da rasismo. Kaj eble ili iĝos <em>apriore</em> rasistaj. Mi profunde pensas, ke la rasismo naskiĝas de la nesciado kaj de apartaj politike malbone administritaj periodoj.<br />- Testudo: Ĉu vi do atribuas la tutan kulpon al la politiko?<br />- Akilo: Sendube. Pripensu la fakton, ke la rasismo, kvankam ni malamu ĝin, estas io tre rilata al la homa baza strukturo. La rasismo baziĝas sur la fenomeno de la <em>antaŭjuĝo</em>, kiu estas tre grava kaj necesa mensa ilo por defendi sin.<br />- Testudo: Argumentu tian interesan aferon!<br />- Akilo: Laŭ mi, kiam oni juĝas la homajn agojn, oni ĉiam devus konsideri, ke la homo estas besto kun tre grava cerbo; sed ĉiukaze, li estas besto.<br />- Testudo: Do, la interesa demando estas: <em>ĉu la antaŭjuĝo ekzistas en la bestoj?</em> Kaj, se jese, <em>ĉu ĝi estas necesa parto?</em><br />- Akilo: Ekzakte! Mi opinias, ke antaŭjuĝo ne nur ekzistas en la besta mondo, sed ĝi estas eĉ tre necesa parto.<br />- Testudo: Kial?<br />- Akilo: La fakto estas, ke besto vivas en medio, kiu povas esti tre malamika. Kaj ĝi preskaŭ ĉiutage riskas la vivon. Do, ĝi devas esti tre atenta pri la <em>eblaj</em> danĝeroj. La plej bona metodo por eviti la danĝerojn estas antaŭvidi ilin. Tamen, la antaŭvido ne povas esti perfekta, ĉar nenio povas precize antaŭvidi la estonton, kaj tiu ĉi neevitebla neperfekteco postulas la ĉeeston de malpreciza taksado je la danĝeroj, kiu taksado siavice baziĝas sur ia klasado.<br />- Testudo: Interese. Do vi opinias, ke la antaŭjuĝa klasado devenas de la bezono, kiun la bestoj havas koncerne al la ĉiutaga transvivo.<br />- Akilo: Jese. La bestoj en iliaj medioj havas nek la inteligentecon nek la rimedojn necesajn por rafinitaj klasadoj. Ili devas transvivi kaj ĉio, kio igas ilin maltrankvilaj, estas klasita kiel malbona.<br />- Testudo: Kaj kio pri la raso?<br />- Akilo: La raso estas precize grupo da homoj aŭ bestoj, kiuj kunpartigas apartajn karakterizojn je formo kaj aspekto. Entute: la raso ĉefe estas vida klasado.<br />- Testudo: Kiel devige <em>vida</em>?<br />- Akilo: Bonega demando. Biologie oni povus demandi: "kiel la klasado ne baziĝas sur iu kemia faktoro kaj nur sur vida?". Bone, mi ne pensas, ke en la besta mondo ĉiu klasado baziĝas sur nuraj vidaj faktoroj, sed sendube pri bestoj kiel la homo kaj pri la homo mem, la vidado estas la ĉefa senso kaj la plej rapida ilo por klasi ion.<br />- Testudo: Vere. Se mi rekonas katon, mi rekonas ĝin ĉefe pro ĝia formo. Kvankam eĉ la sona klasado estas tre grava.<br />- Akilo: Sendube. Fakte, en la rasismo la kutima malsimila prononco de la fremdulo estas bazo por multaj mokoj. Sed ĉefe estas vidaj faktoroj. Ĉar en naturo, la vidado permesas klasi sufiĉe bone tre malproksimajn objektojn. Do ĝi iĝis la plej grava fonto da klasadoj.<br />- Testudo: Do, vi estas asertanta, ke la rasismo estas parto de la besta naturo de la homo kaj sendube de ĉiu besto, kiu devas vivi en malamikema medio. Sed la homo ne nur estas besto, ĝi ankaŭ havas cerbon.<br />- Akilo: Ekzakte, kaj tiu cerbo permesas al la homoj preteriri tiajn bestajn instinktojn. Tamen ne facilas, ĉar ni homoj estas malpli sendependaj ol tio, kion ni ŝatus agnoski.<br />- Testudo: Ĉu vi asertas, ke la homoj estas bestaj?<br />- Akilo: Mi opinias, ke la homoj ne povas disiĝi de sia mem strukturo. Ili nur povas kunvivi kun sia strukturo kaj ekspluati ĝin. Forigi aŭ forgesi la homan esencan rasismon estus kiel forigi aŭ forgesi la homajn emociojn: oni povas agnoski, ke la homaj emocioj produktas multajn problemojn en la socio, sed ni volas mastrumi la malbonajn efikojn de la emocioj, ne komplete forigi ilin.<br />- Testudo: Jes, sed la emocioj ne enhavas la nurajn malbonajn konsekvencojn. La emocioj estas esenca parto de nia vivo kaj ili produktas la plejparton de la bonaj homaj kondutoj. Ĉu ni povus aserti la samon pri la rasismo?<br />- Akilo: Ne, sed io simila. La rasismo, kiel ni vidis antaŭe, baziĝas sur la antaŭjuĝo. Kaj la antaŭjuĝo estas sistemo por defendi sin de eblaj danĝeroj. Pro nia besta parto, nia antaŭjuĝo ofte baziĝas sur nia okuloj. Sed, ni havas menson, kiu kaptas eĉ aliajn aferojn pri la mondo. Ekzemple apriore kapabli kompreni la eblajn amikojn kaj la eblajn malamikojn estas tre grava eco. Tiaj ne vidaj taksadoj baziĝas sur ia apriora klasado.<br />- Testudo: Tial, laŭ vi la antaŭjuĝo estas la produkto de du fenomenoj: la natura komprenemo kaj la uzado de la kompreno por antaŭvidi la fenomenojn. Flanke, la homa komprenemo emas kapti kaj interrelatigi la tutajn ecojn de io ajn; aliflanke, la bezono de antaŭvido de la fenomenoj igas la homojn kiel la bestoj uzi tiun komprenon de io ajn por taksi ĝian estontan konduton; se la kompreno de io ajn portas al malfavoraj antaŭvidoj, tiam tiu "io" estas klasita kiel malbona kaj danĝera, ĉu ne?<br />- Akilo: Precize. Ekzemple, se mi neniam vidis elefanton kaj la unuafojon mi vidas ĝin, ĝi perforte frapas min, sendube mia komprenado pri ĝi estos limigita (ĉar mi vidis ĝin unufoje), sed mia natura defendema konduto igos min tre malfidema pri la elefantoj, <em>la tutaj elefantoj</em>.<br />- Testudo: Ja! Kaj la komprenado de ĝi baziĝas sur kaj vidaj kaj kondutaj aspektoj: elefanto havas apartan formon kaj mi rilatigas tiun formon kun la danĝera frapo, kiun mi ricevis.<br />- Akilo: Poste, tiuj du aspektoj estos interrilatigitaj en mia menso: ĉiufoje mi vidos tian apartan elefantan formon, mi repensos pri la danĝera frapo kaj mia konduto iĝos malfidema.<br />- Testudo: Kaj eble eĉ male: kiam mi pensos pri io danĝera, mi ekpensos pri la frapinta elefanto.<br />- Akilo: Kial ne? Ĝi verŝajnas.<br />- Testudo: Ni komencis nian esploradon pro la intervjuojn, kiujn mi sekvis. La demando estis: kiam la intervjuanto uzas la vorton "rasismo", ĉu la intervjuatoj komprenas la saman koncepton, kiun celis li?<br />- Akilo: Miaopinie, povas okazi, ke estas miskompreno. Fakte, kiel vi diris al mi, kelka persono plue priskribis sian ideon, disigante la du kondutojn, kiujn ni nomis <em>malforta</em> kaj <em>forta</em> rasismoj.<br />- Testudo: Ja. Sed, ĉu vere tiu ĉi diferenco ekzistas?<br />- Akilo: Kial ne? Ni jam parolis pri tio, ĉu ne?<br />- Testudo: Jes, sed precize <em>pro</em> via klarigo, mi, eĉ pli multe ol antaŭe, vidas preskaŭ la saman fenomenon.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: Nu, vi kondukis min al la fakto, laŭ kiu la rasismo estas konsekvenco de la natura bezono de la homo je eviti danĝerojn per la antaŭvido de ili. Komence, ni asertis, ke la nura diferenco inter malforta kaj forta rasismoj estas, ke la forta rasisto konsideras <em>apriore</em> la fremdulon danĝera.<br />- Akilo: Ekzakte. En la ekzemplo de la elefanto, la forta rasisto ne bezonus esti frapita de la elefanto por konsidere ĝin danĝera. Ĝi apriore konsideras ĉiun elefanton danĝeran. Dume, la malforta rasisto konsideras ĝin danĝera pro reala fakto. Tiu ĉi estas granda diferenco inter la du specoj da rasistoj kaj ŝajnas al mi tute klara kaj konsentebla.<br />- Testudo: Mi komprenis vian argumenton, tamen mi ankoraŭ havas dubon pri tiu ĉi disigo, alivorte pri tiu ĉi <em>klasado</em>. Ŝajnas al mi, ke precize kiel la rasa klasado baziĝas sur la nura aspekto de la personoj, eĉ tiu disigo inter la malfortaj kaj la fortaj rasistoj estas nur ŝajna.<br />- Akilo: Kiel ĝi povus esti ŝajna?<br />- Testudo: Kiel ĉiam, kara Akilo, nia fina celo estas atingi veron, ĉu ne?<br />- Akilo: Nepre.<br />- Testudo: Do, tiu ĉi principo, ofte tre malfacile kaj lacige plenumebla, trudas apartan konduton al ni. Fakte, ni <em>bezonas</em> dialogi, nome interparoli rispekteme kaj logike. Tiu ĉi bezono preteriras la specifan temon, kiun niaj dialogoj pritraktas. Se ni ne konsiderus tiun principon same grava, tiam ni eĉ pli malfacile povus interkompreniĝi. Fakte, tiu ĉi principo malpliigas la gravecon de nia personeco, de nia nivelo, de nia socia klaso, por finfine levi la scion kiel unuopa celo de nia interparolado. Ĉu vi konsentas?<br />- Akilo: Kiel ne?<br />- Testudo: Estas alia principo, pri kiu ni devas konsenti.<br />- Akilo: Kia?<br />- Testudo: La ideoj apartenas al neniu.<br />- Akilo: Kio?<br />- Testudo: Ĉiu povas movi sian menson per la senfina spaco de la ideoj kaj de la konceptoj. Tiu klarigus, kial kelkaj elpensoj montriĝis samtempe en diversaj mensoj, kaj science tiu ĉi okazaĵo estas simbolita per duobla aŭ triobla nomo el la nomoj de la elpensintoj por nomigi la elpensiton.<br />- Akilo: Kaj kiel ni bezonas tiun ĉi principo?<br />- Testudo: Tiel, ke ni ne perceptu la proprecon de io, kio reale ne apartenas al ni.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: Ĉar se ni ne konsideras ion apartenanta al ni, ni ne ofendiĝas kiam tiu ideo montriĝas ne taŭga por priskribi la realo. Do, ni ne diras "mia ideo", "via ideo", "lia ideo". Ni devas paroli sen tiuj a-vortoj, kaj paroli kiel estas la realo: la ideoj ne apartenas al ni.<br />- Akilo: Bone. Mi konsentas.<br />- Testudo: Ni reiru al la kerna temo.<br />- Akilo: Nepre. Vi asertis, ke laŭ vi la disigo inter malfortaj kaj fortaj rasistoj estas ŝajna, ĉu ne?<br />- Testudo: Ne "laŭ mi". Ekzistas alia interpreto. Laŭ tiu ĉi interpreto la disigo estas ŝajna.<br />- Akilo: Kial ŝajna?<br />- Testudo: La dubo koncentriĝas pri la jena rimarko: ekde la komenco, ni asertis, ke la forta rasisto <em>apriore</em> klasas ĉion; alivorte, sen rekta spertado. Kaj tiu ĉi fakto diferencigas lin de la malforta rasisto, kiu anstataŭe bazas sian rasismon sur la sperto pro nia natura emo al la antaŭjuĝo.<br />- Akilo: Jes.<br />- Testudo: Do, ni ĉiam agnoskis la staton de la forta rasisto sen temi la kialon de sia stato. Alivorte: <em>kial forta rasisto estas forta?</em><br />- Akilo: Mi komprenas vian dubon.<br />- Testudo: Denove alivorte: <em>ĉu forta rasisto naskiĝas aŭ iĝas tiele?</em> Miaopinie estus respondenda demando.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: Ĉar mi opinias, ke se ni komprenus, kiel naskiĝas la forta antaŭjuĝo, ni povus eviti ĝin.<br />- Akilo: Pri via demando, mi tute ne kredas, ke ekzistas iu antaŭnaskiĝa faktoro, kiu instigas la fortecon de rasisto. Laŭ mi ĝi estas io, kio evoluiĝas poste, dum la vivo. Kaj sendube dum la junaĝo.<br />- Testudo: Vi antaŭe asertis, ke la fortaj rasistoj eble naskiĝas en malbonaj medioj pro la kuniĝo de nesciado kaj kunvivadaj problemoj de diversaj kulturoj.<br />- Akilo: Certe. Sendube estas pli facila evoluigi kontraŭemon al rasaj klasadoj, kiam la propra kulturo ne havas problemojn de kunvivado kun la aliaj. Tamen, ankaŭ veras, ke tiu kontraŭemo neniam estas testita.<br />- Testudo: Do, la fortaj rasistoj estas eĉ pli malbonŝancaj ol la aliaj, ĉar, laŭ via komprenado, ilia malbona "forteco" dependas de la malbona medio, kie ili naskiĝis.<br />- Akilo: Certe.<br />- Testudo: Do, kiam ni diras "fortaj rasistoj", ni celas danĝerajn kaj tre malbonŝancajn personojn.<br />- Akilo: Jes.<br />- Testudo: Kaj kio pri la malfortaj rasistoj? Ĉu ankaŭ ili iĝas danĝeraj?<br />- Akilo: Mi ne kredas tion. Fakte, se dum via tuta vivo vi kondutis neperforte, tiam, kvankam vi ekvivas grandajn kunvivadajn problemojn, vi neniam iĝos perforta.<br />- Testudo: Kaj kio pri la gefiloj de tiuj malfortaj rasistoj? Ĉu ili povas iĝi perfortaj?<br />- Akilo: Eble... certe estas pli ebla, ke la junuloj iĝu perfortaj.<br />- Testudo: Do, jen la kreiĝo de "mezfortaj rasistoj"?<br />- Akilo: Nu... mi ne scias. Sendube pli malbonaj ol iliaj gepatroj.<br />- Testudo: Do, la malfortaj rasistoj riskas formi pli danĝerajn rasistojn ol si mem. Ĉu tio ĉi egalas al aserti: "la malfortaj rasistoj estas nerekte danĝeraj kiel la mezfortaj?".<br />- Akilo: Mi komprenis vian vidpunkton. Se ni vidas la kialon de la mezfortaj rasistoj en la malfortaj, tiam parto de la kulpo estas atribuebla al la malfortaj. Do, kvankam nerekte, finfine eĉ ili estas danĝeraj.<br />- Testudo: Precize. Ĉu vi nun komprenas, kial mi ne klare vidas la diferencon inter la malfortaj kaj la fortaj rasistoj?<br />- Akilo: Jes.<br />- Testudo: Konsidere kiel formiĝas la malfortaj rasistoj, tiam ni devus atenti: tio povas okazi al iu ajn el ni.<br />- Akilo: Kaj kun niaj gefiloj, ni sendube devas ĉiam emfazi la egalecon de ĉiu ŝajna aparta raso, tiel ke ili ne povus malpliboniĝi kompare al ni mem.<br />- Testudo: Nepre!</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-6727702049324993508?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-7656844088684844092012-01-22T14:43:00.000+01:002012-01-22T18:18:02.054+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><div class="content" lang="eo"><div class="floatclear"><div id="post_372135_content" style="margin: 1em 0;">- Testudo: Kara Akilo, ĉu vi ŝatas tiun ĉi skulptaĵon? Ĝi estas iom stranga.<br />- Akilo: Ĉu stranga? Ŝajnas al mi iom redukta. Kiel vi povas konsideri nur stranga, tiun ĉi specon de peniso? Ĝi ŝajnas al mi tute groteska artistaĵaĉo.<br />- Testudo: Ho! Kia tre interesa adjektivo, <i>groteska</i>, ĉu ne? Pasis iom da tempo ekde la lasta fojo, kiam mi aŭdis ĝin.<br />- Akilo: Kial vi konsideras ĝin aparta?<br />- Testudo: Pro ĝia necerta signifo!<br />- Akilo: Ĉu necerta signifo? Ŝajnas al mi, ke ĝi havas tre klaran signifon.<br />- Testudo: Bone! Bonvolu klarigi la aferon al mi, tiel ke mi ne plu foruzu tempon por pripensi tion!<br />- Akilo: Nu, kiam io estas groteska, tio estas stranga, kun strangaj aŭ monstraj formoj aŭ movoj; krome, kutime ĝi estas ridiga.<br />- Testudo: Dankon pro via difino. Mi devas konfesi, ke ĝin mi jam konis. Tamen ĝi ŝajnas al mi iom konfuza.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: La fakto estas, ke mi ne komprenas nek "stranga" nek "monstra". Helpu min eĉ pri ambaŭ la adjektivoj.<br />- Akilo: Kiel ĉiam, ne facilas paroli kun vi, ĉar vi faras demandojn memrespondeblajn. "Stranga" signifas "ne kutima", "ne ordinara", "ne normala".<br />- Testudo: Mi ne komprenas, ĉu al vi "stranga" estas bona aŭ malbona eco.<br />- Akilo: Tute malbona! Kiam oni uzas "stranga", oni certe ne volas fari komplimenton!<br />- Testudo: Kaj kio pri "monstra"?<br />- Akilo: Eĉ "monstra" ŝajnas al mi memkomprenebla. Monstro estas estaĵo, besto aŭ vegetalo, kun nenormalaj strukturo kaj formo.<br />- Testudo: Aŭskultante viajn difinojn, mi eble kaptis regulecon.<br />- Akilo: Kia?<br />- Testudo: Ambaŭ la difinoj, kaj de "stranga" kaj de "monstra", enhavas unuopan koncepton: la <i>nekutimeco</i>. Kiam io ne estas kutima, ordinara aŭ normala, tio estas stranga aŭ monstra.<br />- Akilo: Jes, mi komprenas vian parolon, laŭ kiu "stranga" kaj "monstra" estas sintezeblaj per la sama vorto: "nekutima". Tamen mi sentas, ke ne nur estas malsimilo inter tiuj du adjektivoj, sed mi plue sentas, ke ili malsimilas kompare al "nekutima" mem.<br />- Testudo: Kial?<br />- Akilo: Ĉar nekutimaĵo aŭ strangaĵo ne ĉiam estas malbonaĵo, kiel anstataŭe ĉiam estas kun "monstra". Fakte, io stranga povas esti mirinda. La vorto "mirinda" priskribas ion, kio estas stranga, neatendita, nekutima, eksterordinara. Do, ankaŭ la koncepto "mirinda" baziĝas pri la sama koncepto de nekutimaĵo. Tamen io mirinda multe malsimilas de io monstra aŭ groteska.<br />- Testudo: Ĉu vi vere pensas tiele? Vere, mi ankoraŭ estas konfuzita. Ni prenu du el viaj difinoj. "Monstra" signifas havi nenormalajn strukturon kaj formon. Do io monstra estas nekutima. "Mirinda" signifas esti stranga, neatendita, nekutima, eksterordinara. Sinteze, io monstra kaj io mirinda estas nekutimaj. Mi ne vidas ian ajn diferencon inter la du difinoj. Ĉu vi?<br />- Akilo: La diferenco ekzistas, ja! Sed vi tute, kaj mi parte, forlasis tre gravan karakterizon de ambaŭ adjektivoj. Vere estas, ke kaj monstro kaj mirindaĵo estas nekutimaj, tamen ili tute estas malsimilaj pri la reagoj, kiujn ili instigas en la personoj.<br />- Testudo: Ĉu vi celas la emociajn reagojn?<br />- Akilo: Ekzakte! Precize pri la emociaj reagoj ili diferencas unu kompare al la alia. Monstro instigos timon kaj ĝenerale malbonajn sentojn. Mirindaĵo, kiel la vorto mem asertas, instigas miron, kiu kutime estas bona sento.<br />- Testudo: Ja! Mi komprenas la kernon de via argumento, tamen mi ankoraŭ ne kontentas. Fakte, kiam vi, fronte al tiu ĉi penisa artistaĵo, parolis pri ĝia groteskeco, vi uzis "groteska" kiel absoluta kaj objektiva eco. Nome, kiel eco enhavita de tiu ĉi artistaĵo. Tamen, se vi difinas "groteska" kiel io, kio priskribas la senton fronte al ĝi, vi estas asertante la malon: tiu ĉi eco dependas de la spektanto kaj ne de la spektato.<br />- Akilo: Kial? Vi lerte uzis alian manieron por esprimi la koncepton, tiel ke via argumento ŝajnas pli vera. Vi fakte diris, ke "groteska" priskribas la senton fronte al la spektito. Sed mi min esprimis malsimile. Mi asertis, ke "groteska" priskribas la <i>instigitan</i> senton fronte al la spektito; nome, la kialo de tiu malbona sento estas la groteskaĵo. Anstataŭe, laŭ via esprimo, ne klare estas kiu estas la kialo de tiu malbona sento.<br />- Testudo: Do, ĉu vi opinias, ke vi certe konas la kialon de malbona sento fronte al io ajn?<br />- Akilo: Kial ne? Finfine, mi perceptas tiun malbonan senton nur kiam mi spektas tiun ĉi artistaĵon. Ĝis antaŭ ĝi, mi havis bonajn sentojn pro la aliaj artistaĵoj, kiujn ni spektis.<br />- Testudo: Bone, ŝajnas al mi, ke mi fine komprenis vian vidpunkton kaj eĉ vian miron, kiam mi <i>nur</i> asertis, ke ĝi estis iom stranga.<br />- Akilo: Bonege! Finfine ni akordiĝis. Ĉu estas la unua fojo? Alia mirindaĵo! Nu... eble mi tro kuris? Ĉu vi konsentas kun mi?<br />- Testudo: Ah, kara Akilo, ĉiam estas plezuro por mi paroli kun vi! Kaj vi trafis la ĝustan punkton: mi ne vere konsentas kun vi.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: Laŭ mi, ne estas tiel facile aserti, kia estas la kialo.<br />- Akilo: Ĉu ne ŝajnas ankaŭ al vi tiel memkomprenebla?<br />- Testudo: Ne, kaj la pruvo estas fronte al viaj okuloj. <i>Mi ne havis la saman senton fronte al la sama artistaĵo kompare al vi</i>. Se estus vera instigo de la artistaĵo al la spektanto, tiam mi <i>devus</i> senti la samon. Sed tiel ne estis.<br />- Akilo: Nu... veras tio. Sed al mi ŝajnas tre komprenebla, ke <i>almenaŭ pri mi</i> tiu ĉi artistaĵo estas la kialo de mia sento je groteskeco. Kaj la pruvo estas, ke fronte al la aliaj artistaĵoj, mi ne perceptis la samon, ĉu ne?<br />- Testudo: Certas, ke en la artistaĵo estas io nekutima kaj ridiga <i>por vi</i>. Kiam tiu ĉi <i>io</i> ne estas en alia artistaĵo, vi ne sentas la groteskecon. Tamen, la difino, pri kiu ĝis nun ni parolis, ne estas ĝusta. Efektive, ĝi emfazas la objektivecon de si mem, kiam ni ĵus komprenis, ke via malbona sento fronte al tiu ĉi artistaĵo dependas de la aparta rilato, kiu estiĝas inter vi kaj ĝi, kiun rilaton mi tute ne havas. Do sperto tre subjektiva.<br />- Akilo: Nu... kiel ni povus ŝanĝi tiun difinon? Mi provas: <i>"groteska" estas malbona sento, kiun oni perceptas fronte al io, kio ŝajnas al la spektanto nekutima kaj ridiga</i>. Ĉu vi ŝatas ĝin?<br />- Testudo: Mi ne povus fari pli bone ol vi! Nu, ĉu vi nun perceptas la malplenecon de tiu ĉi adjektivo?<br />- Akilo: Ĉu malpleneco? Sed ŝajnis al mi, ke ni atingis konsenton pri ĝia difino. Laŭ mi, ĝi estas tute plena difino!<br />- Testudo: Vi pravas, ĉar la <i>difino</i> plenas. Sed kion diri pri la rilato de tiu difino kun la realo? Kion ni vere asertas, kiam ni diras, ke io estas groteska? Mi provas klarigi mian vidpunkton.<br />- Akilo: Bone.<br />- Testudo: Kiam mi asertas, ke io estas groteska, ĉu mi estas parolanta pri la groteskaĵo aŭ mi?<br />- Akilo: Mi ne komprenis.<br />- Testudo: Se la groteskeco de io dependas kaj de spektato kaj de la spektanto, kiam ni asertas, ke io estas groteska, ĉu ni estas parolanta pri la spektanto aŭ la spektato?<br />- Akilo: Pri ambaŭ.<br />- Testudo: Kaj kion ni estas asertanta pri ambaŭ?<br />- Akilo: Ke estiĝis aparta rilato inter la spektanto kaj la spektato, kiu rilato instigas en la spektanto malbonan senton kaj ridon.<br />- Testudo: Mi provas rediri vian aserton iom malsimile. Ni estas asertanta, ke <i>estas io en la spektato kaj io alia en la spektanto, kiuj iel interagas instigante malbonan senton kaj ridon en la spektanto</i>. Ĉu ĝi ŝajnas al vi bona rediro?<br />- Akilo: Jes, kial ne?<br />- Testudo: Analizante mian rediron de via aserto, kompreneblas, ke "groteska" diras preskaŭ nenion.<br />- Akilo: Ĉu vi celas ĉiujn tiujn "io" kaj "iel", kiuj igas la frazon tute nedifinita?<br />- Testudo: Nepre! Pensu, se mi irus al vi dirante: "Io faris ion malbonan al aliulo". Vi rajtus diri al mi: "Pri kio vi diable parolas?", ĉu ne?<br />- Akilo: Sendube! Certe estus vere malplena frazo.<br />- Testudo: Do, repensu pri tio, kion ni asertas, kiam ni uzas "groteska". Ni estas asertanta preskaŭ nenion.<br />- Akilo: Mi finfine komprenis vian vidpunkton. Sed, kia estus vian konkludon? Ĉu ne plu uzi "groteska"?<br />- Testudo: La vortoj kaj la lingvoj estas tre interesa temo, ĉar ĝi rekte rilatas kun la kreemo, la inteligenteco kaj finfine la vivo mem.<br />- Akilo: Ĉu la vivo?<br />- Testudo: Jese! Pensu pri la fakto, ke la homaro estas naturaĵo, kiu estiĝis de malrapida evoluado de la vivo sur la Tero. La homoj montris tre klare multajn iliajn kapablojn ĝis nun. Iu el tiuj montroj sendube estas la lingvo-kapablo. Kompreni la homojn egalus kompreni la vivon sur la Tero, kompreni kial la homoj estas inteligentaj kaj kreemaj, nome kio estas la inteligenteco kaj la kreemo. La vortoj kaj la lingvoj estas nian ĉefan ilon por esprimi kaj disvastigi niajn ideojn kaj sciojn. Do vortoj kaj lingvoj devas esti io aparta, kaj ili miaopinie povas diri multon al ni pri ni mem.<br />- Akilo: Vi pravas.<br />- Testudo: Do, se ni repensas pri la ekzisto de preskaŭ malplenaj vortoj aŭ vortoj, kiel <i>dajmono</i>, kiu havas nek klaran difinon nek rilaton al io reala, tiam ni miras fronte al la homa kapablo je malkovri la sekretojn de nia universo. Fakte, kiel la homaro kapablas esplori la universon per tre stranga ilo, kiel estas la lingvoj, kiuj ofte ne rilatas al la realo?<br />- Akilo: Eble, ne estas, ke la homoj kapablas esplori la realon <i>malgraŭ</i> ilia malprecizeco kaj ne plena rilato al la realo, sed estas, ke la homoj kapablas fari tion <i>danke</i> al tiuj malprecizecoj!<br />- Testudo: Via hipotezo estas verŝajna. Estus bela aŭskulti la kielon de tia hipoteza efiko.</div></div></div><div id="comment_form" style="margin: 0 0 20px 0;"><div class="form"><table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border: 0;"><tbody><tr style="vertical-align: top;" valign="top"><td style="padding: 1px 10px 0 0; width: 25px;"><br /></td><td style="width: 500px;"><br /></td> </tr></tbody> </table></div></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-765684408868484409?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-70980779372586907932012-01-15T22:02:00.001+01:002012-01-15T22:02:41.071+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Mi plurfoje demandis min pri kio&nbsp;<em>vere</em>&nbsp;okazas al mi, kiam mi legas apartajn etimologiojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Ofte okazas, ke kiam mi legas la etimologion de vorto, tiu vorto malŝvelas en mi; tio estas, la tutaj implicitaj sencoj, kiujn tiu vorto enhavas en mi, subite foriĝas kaj la vorto perdas sian emocian influon sur mi. Ne okazas kun la tutaj vortoj, kies etimologion mi legas. Ekzemplo de vorto, kiu tute ne ŝanĝiĝis emocie en mi estis "akvo". Male, vorto kiu tute ŝanĝiĝis en mi estis "dajmono": malkovri, ke ĝi estis eĉ uzita kun malaj signifoj (kutime bonaj ne malbonaj kiel nuntempe) tute forigis la ŝarĝecon de timindaj imagoj, kiujn la vorto enhavis en mi.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;"><em>Kial?</em>&nbsp;Kial apartaj vortoj tute malpliiĝas en mi post la malkovrado de iliaj etimologioj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Hodiaŭ, kiam mi estis reirante hejmen, mi estis leganta&nbsp;<em>Free Culture</em>&nbsp;("Libera Kulturo") fare de Lawrence Lessig. Mi malkovris la signifon de kopirajto (kies signifo estas klara kaj en Esperanto kaj en angla, sed ne en itala, kie oni uzas la anglan vorton) kaj tiu malkovro pensigis min denove pri mia emo fronte al la etimologioj de apartaj vortoj. Do mi elpensis la jenan.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Niaj unuaj vortoj estas de ni aŭskultitaj, kiam ni estas vere junaj. Tia juneco rekte influas la manieron, laŭ kiu niaj proksimuloj parolas al ni (ĉefe la gepatroj kaj la geavoj). Konsidere ke oni parolas al geinfano, oni sendube evitas ĉian abstraktan koncepton kaj oni parolas plejeble praktike. Akvo, manĝaĵo, kakaĵo, tablo, pavimo, muro, lito, ktp estas la kutimaj bazaj vortoj, kiujn ni ĉiuj aŭdas kiam ni tre junas. Nun, tiaj vortoj havas kompreneblan komunan econ: ĉiuj rilatas al io konkreta, malabstrakta, io, kion kutime la infanoj povas rekte sperti, percepti. Tiu ĉi fakto implicas, ke nia unua kontakto kun la vortoj estas aparta, ĉar ĝi estas limigita al vortoj, kiuj havas rekte percepteblan (kaj kutime, tre ofte perceptata) koncretecon. Do, ni alkutimiĝas al la fakto, ke la vortoj prezentas realaĵojn. Poste, tiu ĉi implicita (ne rekte dirita) aserto neniam estas pridubita.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Poste la geinfanoj kreskiĝintaj renkontas vortojn, kies konkreteco ne estas rekte tuŝebla, perceptebla por tiuj apartaj geinfanoj (ekzemple la vortoj "Ameriko" por la personoj, kiuj neniam vidis Amerikon; same "flugilo" por tiuj, kiuj neniam vidis flugilon, ktp). Tamen, tiaj vortoj fariĝas de la unua aro, kiam la persono fine perceptas ilian realecon (ekzemple, iras al Ameriko, do la vorto montras sian realecon).</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Poste la junuloj troviĝas fronte al vortoj, kies realecon ne rekte percepteblas (ekzemple la vortoj "atomo", "anĝelo", "la limoj de la universo", ktp). Sed ni estas alkutimiĝintaj al la realeco de la antaŭe-lernitaj vortoj, akumulitaj jaro post jaro; kial do ni devus pridubi la realecon de tiaj novaj vortoj? Eble, ekzakte kiel la vorto "Ameriko", oni pli aŭ malpli frue povos percepti ĝin. Krome, se la maljunuloj parolas pri aferoj kiel la "dajmonoj" aŭ la "anĝeloj", sendube io ekzistas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Jen kie ludas la etimologio en mi. Kiam mi legas etimologion, kiu malkovras la realan, komencan signifon de vorto (kiu kutime tute malsimilas al la nuntempa signifo), tiam mi spertas intensan ekkonscion pri la&nbsp;<em>deveno</em>&nbsp;de tiu vorto. Do,&nbsp;<em>precize pro la fakto</em>, ke mi estas alkutimiĝinta al atribui realecon al ĉiu vorto, kiun mi lernas, mi fine mem-forigas la emociajn implicojn, kiujn tiu vorto havis en mi. Kutime, la etimologio de vorto montras al ni la pecojn, kiuj konsistigas tiun vorton (pensu pri al la Esperantaj kunmetitaj vortoj, kiel "alkutimiĝi" = "al + kutim + iĝ + i"). Tial, jen ke de unuopa vorto, ŝarĝita de signifoj emociplenaj, ni estas fronte al diversaj vortoj, kies signifo estas pli simple komprenebla (ĉar ofte ili rilatas al rekte percepteblaj aferoj). Fine, la malkunmetita vorto montriĝas per ties pli simplaj kaj malpli emociplenaj elementoj: jen la malŝvelado.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Nu, miaopinie, jen eĉ la kialo, ĉar la etimologio de kelkaj vortoj intense influas min ("dajmono") kaj aliaj ne ("akvo"): la etimologio de la tutaj vortoj, kies konkreteco estas rekte perceptebla, ne influas min; la etimologio de la vortoj, kies konkreteco anstataŭe ne rekte percepteblas, tre multe influas min.</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-7098077937258690793?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-45677525964388596392011-12-04T23:44:00.001+01:002011-12-04T23:46:27.081+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kara Akilo! Bonvolu pardoni min pri mia malfruo, tamen mi devis solvi grandan problemon hodiaŭ antaŭ tagmanĝo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu? Kia problemo, kara Testudo? Kia problemo malfruigis vin?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: La salo en la akvo por pastaĵo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kio? Pri kio vi parolas?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu mi iam parolis al vi pri mia amo por pastaĵo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ne!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu, mi preskaŭ ĉiutage manĝas pastaĵon, sed ĝi estas ĉiam tre kompleksa problemo por mi.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu estas tiel malfacile farebla tia pastaĵo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Reale ĝi estas facila. Finfine la pastaĵo estas nur boligita kelkminute. Tamen, por akiri guston, la akvo devas esti salita. Kaj tie estas la problemo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kian problemon mi ankoraŭ ne komprenis.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: La problemo estas sintezebla per la jena demando:&nbsp;<em>kia estas la ĝusta kvanto da salo?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu tiu ĉi vere estas problemo por vi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes! Mi ĉiam estas necerta kaj kelkfoje mi trafas la ĝustan kvanton kaj alifoje mi tute eraras. Sed mi ankoraŭ ne komprenis la kialon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi okupiĝis pri pli seriozaj aferoj: kial nun la salo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Se vi havas la volon sekvi min en tiun ĉi temon, vi sendube plene komprenos miajn dubojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Bone! Vi scias, kiel mi ĉiam sekvas vin ĉien! Do... klarigu al mi tiun ĉi problemon!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Perfekte! Do... ni povas komenci rekte:&nbsp;<em>ĉu ekzistas ĝusta kvanto da salo aŭ ĝi tute estas relativa koncepto?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi antaŭe parolis pri la gusto. Mi pensas, ke ni povas starti de tie. Fakte, tiu ĉi estas problemo pri la gusto de la pastaĵo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Do, vi asertas, ke la ĝusteco de la saleco rilatas la guston.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Jes! Kiel alie? Fakte, kiam la gusto estas kiel ni deziras, kaj ne pli aŭ malpli multe ol ĝi, tiam ni asertas: "mi frapis la ĝustan kvanton da salo!".</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi miskomprenis aŭ vi estas rilatanta la ĝusteco de la saleco al tio, kion ni deziras?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi ĝuste komprenis!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Bone! Sed mi vidas du malfacilaĵojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu jam? Ĉu eĉ du?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu, la du problemoj koncentriĝas en du vortoj, kiujn vi ĵus uzis: "ni deziras".</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj...</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj ambaŭ la vortoj estas generantoj da relativeco.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ni komencu de la dua vorto, "deziri". Pensu pri la frazo: "la ĝusta saleco dependas de tio, kion mi deziras". Konsidere, ke niaj deziroj ne estas senŝanĝaj, sed ili daŭre ŝanĝiĝas kaj kvante kaj kvalite, tiam la koncepto de la ĝusteco jam ricevas la unuan frapon! Fakte, ĉiufoje nia deziro pri saleco ŝanĝiĝus, la kvanto da salo devus same ŝanĝiĝi.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj kio pri "ni"?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu, vi bone scias, ke la gustoj de la personoj varias multe. Vi povas ĉiam trovi iu, kiu havas kelkan guston kontraŭan kompare al vi! Do, eĉ pro la persono, kiu devos manĝi nian pastaĵon, la ĝusta kvanto da salo varius. Kia koncepto pli relativa de tiu ĉi saleco?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi komprenas vian vidpunkton. Se la hipoteza ĝusta kvanto da salo varias kaj pro la konsiderita persono kaj pro la momento de la ago, kiel oni povas difini la ĝustan kvanton, kiu estas tre objektiva koncepto? Se ĝi vere estus objektiva koncepto, ĝi estus rekoneblan de ĉiuj, ĉu ne? Kaj anstataŭe tie ĉi ni havas tute relativan kvanton.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes! Estas ekzakte tio, kion mi volis aserti! Kiam mi troviĝas fronte al la salado de la akvo por la pastaĵo, mi demandas al mi mem: "kiom salo&nbsp;<em>nun</em>&nbsp;estus ĝusta&nbsp;<em>por mi</em>? Mi tute ne havas senton por kompreni mian staton."</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ja!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Krome, estas alia grava punkto: se mia deziro pri la salo varias, tiam mi demandas:&nbsp;<em>kial kaj kiel varias mia deziro pri salo?</em>&nbsp;Ĉu ĝi estas hazarda procezo aŭ ekzistas ia reguleco? Ĉu ĝi estas influita de la ekstero aŭ tute dependas de la eno?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: De via vidpunkto, ĝusta salado ŝajnus preskaŭ neebla. Tamen, kiel vi antaŭe asertis, la ĝustan saladon vi kelkfoje atingis!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tute vere!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Laŭ mi, vi estus tre bonŝanca, se vere la salado estus tiel komplika, kiel vi montris ĝin al mi. Ni ne parolu pri kiam vi havas kelkan personon, kunmanĝulo, por kiu vi devas kuiri! Kiel frapi la ĝustan momenton, kiam la gustoj de la tutaj kunmanĝuloj estas akorditaj, kaj la ĝustan kvanton da salo, kiun vi devus kompreni por uzi ĝin!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ja! Vi vere komprenis miajn problemojn pri tiu ĉi afero!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi tamen travidas ian solvon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu vere? Kia solvo? Mi estas tre scivola!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: La salado de vi priskribita tute ŝajnas estas tre subjektiva afero kaj, konsidere ke ni ne havas la aliron al ĉiu nia ena variado, nia deziro de salo ŝajnus tre malfacile antaŭvidebla.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tute vere!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen estas io, kio ŝajnas objektiva, laŭ mi.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Pensu pri la ekstremoj: kiam tute ne estas salo kaj kiam estas tre multa salo tiel, ke ni ne plu kapablas solvi ĝin en la akvo. Ĝi, se mi ne mismemoras, estas nomita&nbsp;<em>saturpunkto</em>.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Laŭ mi en tiuj du ekstremoj preskaŭ ni tutaj konsentas pri la juĝo: la unua estas tro sensala kaj la dua tro sala!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Vi pravas, kara Akilo!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj pensu pri la jena: se mi prenas akvon je saturpunkto, nome akvo kun la maksimuma kvanto da solvebla salo, kaj mi aldonas al ĝi alian akvon, kio okazos al la saleco?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ĝi sendube malpliiĝos.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Fakte, la saleco de ni perceptita sendube estas influita de la rilato inter la kvantoj da akvo kaj salo. Tute ne dependas de la absolutaj kvantoj de la unuopaj elementoj: mi eĉ povus preni kilogramon da salo, sed se ni solvus ĝin en kuvo plena je akvo, la saleco estus tre malgranda!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tute vere! Nun la demando estus:&nbsp;<em>kio portas de la sendube malĝustaj kvantoj al la ĝusta kvanto?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Estus alia interesa demando, reale:&nbsp;<em>konsidere ke ni montris la ekziston de objektiva malĝusta kvanto da salo, ĉu ni samtempe montris la ekziston de la malo?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ŝajnus tre simpla demando: ĉiufoje ni povas difini ion, ni povas eĉ difini ĝian malon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kiel?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Difinante la malon de la unua kiel ĝia neĉeesto: nome, la malo de la malĝusta kvanto da salo estas la neĉeesto de tiu malĝusteco, tio estas la ĝusteco!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ja! Tamen, kvankam vi kapablas difini ian malon, tio ne implicas, ke tiu limo estas atingebla aŭ facile atingebla.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne? Sed, kara Akilo, finfine, kion vi pensas pri la ĝusta kvanto da salo? Ĉu ĝi estas relativa aŭ ne relativa afero? Ĉu subjektiva aŭ objektiva afero?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi montris la fakton, ke la ĝusta kvanto da salo havas subjektivajn karakterizojn, ĉar ĝi dependas de la personoj kaj de la konsiderita momento. Mi, anstataŭe, montris, ke la la gusto de la personoj havas objektivajn karakterizojn, ĉar la ekstremoj estas rekoneblaj de ĉiuj kiel malĝustaj; se la gusto estus tute subjektiva koncepto, tio ne validus.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Do?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, mi pensas, ke estas veraj ambaŭ la asertoj, kiel alie? Tamen, ili okupiĝas pri diversaj situacioj. Tiel mi opinias, ke la variado kaj la varieco de niaj gustoj estas malpli grandaj ol tio, kio ŝajnus unuavide. Krome, mi pensas, ke kvankam ŝanĝa, la ĝusta kvanto ne estas preciza kvanto da salo, sed gamo da kvantoj da salo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kial?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi nur startas de la fakto, ke ni ofte perceptas la ĝustecon de la salado, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes! Sendube! Kvankam estas malofta!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen kelkfoje ĝi estas ĝusta. Nun, se nia deziro pri salo daŭre ŝanĝiĝus, kiel ni antaŭe asertis, tiam la perceptata ĝusteco de la salo tuj estus perdita! Pensu al movi du punktojn sur linio, kiel unu estas nia deziro kaj la alia la kvanto da salo fakte ĉeestanta: vi povas havi nur momenton, kiam ili surmetiĝas: moviĝante (eĉ nur unu kompare al la alio) la surmetiĝo daŭrus nur momente. Sed ni bone scias, ke la ĝusteco de la salo ne estas subita percepto: ĝi daŭras dum la tuta manĝado.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Eble niaj gustoj ne varias tiel rapide!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Se estus tiel, kiel vi sugestas, tiam la problemo restus: kvankam post la surmetiĝo la du punktoj tre ete moviĝas unu de la alia, la punktoj ne plu estus surmetitaj. Pukto ne havas dimension, ĝi ne estas vasta kiel linio aŭ ebena figuro. Sufiĉas tre tre eteta moviĝo kaj la du punktoj ne plu surmetiĝas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi komprenas vian vidpunkton: kvankam ili surmetiĝus, la surmetiĝo daŭrus nur infinitezima momento tiel, ke la perceptado de tiu infinitezima momento estus praktike neebla.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ekzakte. Do, se la kvanto da salo ankoraŭ estus nur punkto sed nia deziro estus kontinua sed limigita gamo, tiam la surmetiĝo povus daŭri kelksekunde.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ja!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi nun trovis alian kialon por la ekzisto de tiu gamo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kia?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu, kvankam nia deziro estus senmova kaj la ĝusta kvanto da salo estus nur punkto, kiu varius de kuirado al kuirado, niaj sensoj devus esti senlime precizaj por percepti precizan punkton. Pli verŝajne, preciza kvanto da salo instigos niajn malprecizajn sensojn tiel, ke ni reale perceptus la salecon mem kiel gamo da saleco.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Se kaj nia deziro de saleco kaj la saleco mem estus videbla kiel du segmentoj, kiuj moviĝas sur la sama linio, tiam mi komprenas, kiel ili povas esti surmetiĝintaj dum sufiĉa periodo por esti percepteblaj. Do, la surmetiĝo, nome la ĝusta salado, estas pli probabla ol tio, kio ŝajnis komence, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nepre, kara Akilo! Danke al vi, mi estos pli trankvila la venontan fojojn fronte al la salado de miaj pastaĵoj!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi estas tre feliĉa pri tio!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen estas ankoraŭ alia tre interesa demando, kiun ni povos alfronti la sekvan fojon:&nbsp;<em>kial ni homoj havas la eblecon percepti ĝustan saladon?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tio estas sendube vere interesa demando!</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-4567752596438859639?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-35673726257581639822011-12-04T23:42:00.001+01:002011-12-04T23:44:18.497+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi volas paroli kun vi pri tre grava fakto.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ho! Tre volonte! Mi ĉiam estas preta por ia ajn interesa dialogo!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Bonege! Mi fakte antaŭvidis vian reagon: tiu ĉi estas la kialo, pro kiu mi deziras paroli kun vi.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu! Pri kio vi volas dialogi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Por mi ne estas facile paroli pri tiu ĉi temo, ĉar mi ankoraŭ ne klarigis al mi miajn ideojn pri ĝi. Malgraŭ tio, mi&nbsp;<em>devas</em>&nbsp;paroli, alie mi neniam klarigos ĝin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi estas preta.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi scias, ke la matematiko uzas la demonstrojn por pruvi la verecon de la teoremoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Certe.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi krome scias, ke la demonstroj nur estas simplaj logike-rigoraj paŝoj, kiuj portas la homan menson de la premisoj al la tezo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Absolute!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tiu logika rigoreco estas la ŝlosilo de la demonstroj. Se ne ekzistus tia logika rigoreco, ne ekzistus la demonstroj. Ĉu vi opinias alie?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nepre ne, kara Akilo! Fakte, oni povas trankvile nomi la tezon alimaniere: ekzemple, nomi ĝin&nbsp;<em>konsekvencon</em>. Aŭ, pli bone, de premisoj ni povas akiri diversajn asertojn, kiuj estas tutaj deduktitaj de tiuj premisoj. En tiuj deduktitaj asertoj estas ankaŭ la tezoj. Efektive, "tezo" estas la nomo, kiun ni donas al la aserto, kies pruvon ni intencas montri. Do la premisoj kaj la tezoj estas strikte ligitaj de la rigora logiko.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kio okazus, se ne ekzistus la logiko?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi neniam pensis pri tio. La logiko estas tiel natura, kvankam ne simple eksplikebla afero, ke mi uzas ĝin nekonscie.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi ĵus diris, ke la demonstroj nur estas logikaj paŝoj, kiujn ni faras pasante de certaj premisoj al certaj konsekvencoj. Forigi la logikon egalus forigi tiujn rigorajn regulojn, kiuj estas uzita por pasi de la premisoj al la konsekvencoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Certe.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, forigante tiujn regulojn de la logika deduktado, oni perdus nian kapablon pasi logike de la premisoj al la konsekvencoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kompreneble.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Se mi demandus al vi, post preni mane rokon, "ĉu tiu ĉi roko falos, kiam mi malfermos mian manon?", kion vi respondus?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: La roko falos, sendube.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kiel vi povas esti tiel certa pri la rezulto de tiu ago? Ĉu ne estas, ĉar tiu ago estas daŭre pruvata ĉiufoje ni lasas en la aero iun ajn?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, vi scias, ke ĉiu ordinara objekto falas teren, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj, ĉiu rezonado, kiu enhavos kontraŭdiron de tiu ĉi fenomeno---tio estas ke tiu rezonado enhavas aserton, laŭ kiu ne ĉiu objekto falas teren---tiaj rezonadoj, laŭ vi, estus sensenca, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kompreneble!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tial, kiel bazo de la rezonadoj pri fizikaĵoj, vi ĉiam postulas koherecon rilate al la falado de la objektoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tiu ĉi kohereco rilate al tia falado tute similas al la rigoraj reguloj de la logiko. Pensu pri la jena: se al vi estas montrita la premison "estas dek pomojn en la aero", kiel vi povas dedukti ilian sorton?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ili certe falos teren.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj tiu ĉi konsekvenco, kiun vi asertis tiel certe, devenas de la certeco pri la falado de ĉiu objekto, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Vi asertas la veron.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, tiu certeco iĝas regulo por dedukti faktojn de la premisoj. La logiko enhavas kelkajn regulojn, kiuj similas la regulon pri la falado. Ekzemplo de tiuj reguloj, estas la tri leĝoj de la aristotela logiko. Iu el ili asertas, ke ĉio aŭ havas aŭ ne havas certan econ. Ĉu ĝi estas klara al vi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Verŝajne... sed lasu min fari ekzemplon por pruvi mian komprenon: se kato estas blanka, ne estas nigra; ĝi tute ne povas esti kaj blanka kaj ne-blanka.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte. Komence, mi demandis al vi: "kio okazus, se la reguloj de la logiko pri deduktado ne ekzistus?" Sed vi ne sciis, kion respondi. Eble nun vi havas kelkan ideon pri tiu respondo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi provas. Se la logikaj reguloj ne ekzistus, tiam ni ne povus pasi de la premisoj al la konsekvencoj. Ni tute ne scius kiel rezoni!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vere! Nun pensu pri la jena: kio okazus al la universo, se ni forigus la tutajn fizikajn leĝojn, kiuj regas la dinamikon de la universo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ba! Estus tre stranga situacio! Kio okazus? Mi ne scias... verŝajne nenio ŝanĝiĝus. Aŭ ĉio hazarde kaj daŭre ŝanĝiĝus. Fakte, kiel vi ĵus asertis, tiaj fizikaj leĝoj regas la dinamikon de la universo. En la vorto "dinamiko" estas la koncepto de tempo, nome de "variado". Sendube&nbsp;<em>io ne povas ŝanĝi sian staton sen la fluado de la tempo</em>.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Niaj reguloj de deduktado pri la fizikaĵoj devas esti koheraj rilate al la fizikaj leĝoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, ĉiufoje niaj reguloj de deduktado ne estas koheraj rilate al la naturo, tiam niaj deduktoj mem ne rilatas al la naturo, tial ili estas senutilaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jese.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Anstataŭe, al kio rilatas la logikaj reguloj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi tute ne scias. La fizikaj leĝoj klare estas rilata al la naturo. Tamen, la logikaj leĝoj estas rilataj al la rezonado.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi antaŭe faris ekzemplon: "blanka kato ne povas samtempe esti ne-blanka." Tiu certeco de kie devenas?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: De la fakto, ke tio estus sensenca!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kio signifas ke "io estas sensenca"?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Vi daŭre demandas al mi tre intuiciajn aferojn. Ili estas malfacile respondeblaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: "Io sensenca" estas io, kio ne respektas la ordinarajn regulojn, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ni povas diri tiele.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, kiam vi asertas, ke la frazo "blanka kato ne povas samtempe esti ne-blanka" estas sensenca, tiam vi asertas, ke ĝi ne respektas la ordinarajn regulojn, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ba... mi ne scias... mi ne pensas, ke ĝi devige estas tiele.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen, de nia rezonado, ĝi estas implicita, ĉu ne? Ni asertis, ke "io sensenca" estas io "kio ne respektas la ordinarajn regulojn", kaj la antaŭa frazo pri la kato estas sensenca. Tiu implicas, ke tiu frazo ne respektas la ordinarajn regulojn, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes, mi komprenis tion.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: La ordinaraj reguloj de la logiko estas kiel la regulo, pri kiu ni antaŭe parolis: precize la fakto, ke objekto, kiu havas apartan econ, ne povas samtempe ne havi la saman econ; kaj nia ekzemplo konsideris katon. Tiu ĉi regulo, kiu devas esti respektata por logika dedukto, reprezentas ion de la universo. Fakte, kiel vi scias, la kvantuma mekaniko parolas pri fizikaj sistemoj, kiuj povas esti en apartaj miksaj statoj, kie la sistemo estas en du aŭ pli multaj statoj&nbsp;<em>samtempe</em>. Tie, la logika regulo, pri kiu ni ĵus parolis, ne valoras. Ĉu vi iam pensis pri tio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ne... sincere ne. Nun demando alvenas al mi: kio estas la logiko? De la maniero laŭ kiu vi parolas, ŝajnas al mi, tamen, ke vi konfuzas du sferojn: la sfero de la naturo, kie parolado pri la kvantuma aŭ klasika mekaniko estas signifoplena, kaj la sfero de la logiko, kiu ne rilatas kun la enhavo de la rezonado. Fakte, kutime tia logiko estas nomita "formala". Kial vi komparas la logikon kun la naturaj leĝoj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Pri kio la homaro ĉiam dialogas? Pri la naturo, ĉu ne? Pri la kialo de la vivo, ĉu ne? Pri la post-morto, ĉu ne? Tamen, ĉiuj tiuj ĉi temoj estas rilataj al la naturo. Fakte, la filozofoj ĉiam parolas pri la universo. Cetere, se ni parolas pri la videbla aŭ ne videbla universo tute ne gravas: ni ĉiam parolas pri la universo. Kaj tiu ĉi fakto estas granda indico pri la spegulebleco, kiun la logikaj reguloj devas havi kompare al la universo. Fakte, se ni estus kvantumaj sistemoj, ĉu nia ĵus-priskribita logika regulo valorus?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ne...</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, ĉu ni povus plenumi rezonadon per tiu regulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes, sed la rezulto tute estus ekstera al la realo. Tamen, atendu... mi volas kontroli, ĉu mi komprenis aŭ ne ion. Entute, vi estas asertanta, ke la logiko estas io tre rilata al nia universo; kutime mi aŭdas la kontraŭan tezon: fakte, la matematika logiko estas konsiderata kiel la matematiko mem, nome io, kio estas sendepende de la universo, kie ĝi estas evoluigata.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Malgraŭ vi estas pensanta, ke la logiko ne rilatas al la naturo, vi konsentas kun la fakto, ke en la universo iu ajn objekto aŭ havas aŭ ne havas econ, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kaj ĉu vi ne miras pri la fakto, ke tiu ĉi fakto estas ekzakte la sama regulo, kiun Aristotelo priskribis kiel grava parto de la logiko?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ne, mi ne miras. Kaj la motivo simplas: la logiko estas uzata kiel ilo por rezoni pri multaj aferoj, ĉefe pri la naturo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ni estas, tial, asertanta, ke iel la logiko devas reflekti la naturajn regulojn, ĉu ne? Alie, pri kio ni povus paroli pere de logiko tute sendependa de la naturo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kompreneble.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen, la naturaj reguloj dependas de la skalo, de kie ni observas la mondo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kion vi celas diri? La fizikaj leĝoj ĉiam estas la samaj kaj por planedo kaj por mikrobo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Certe! Tamen pensu pri la jena. Kiam ni parolas pri la homaj aferoj, kiel ekzemple pri la kora saneco de iu ajn, ni devas konsideri la karakterizojn de la koro, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tiuj karakterizoj estas havataj nur de la animaloj, kiuj havas koron, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nepre!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Jam sur la Tero ekzistas organismoj, kiuj ne havas koron. Ĉiu planto ne havas koron. Do, ĉu parolado pri plantoj estus signifoplena se ni konsiderus koron?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tute ne. Se la plantoj ne havas koron, kial paroli pri la koro, kiam la temo estas la plantoj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte. Tial, mi imagas, ke vi tre simple komprenos, ke la sama aserto estas farebla kiam la ĉefa temo estas la steloj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Sendube!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, malgraŭ la fakto, ke la fizikaj leĝoj estas egalaj por ĉiu objekto en la universo, viva aŭ neviva, eta aŭ ega ĝi estu, la apartaj respektendaj reguloj de tia objekto estas tute malsimilaj kompare al la apartaj respektendaj reguloj de alia objekto de la universo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Absolute!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, se la logiko devas reflekti la naturaj leĝoj por paroli pri la naturo mem, ĝiaj premisoj devas ŝanĝiĝi depende de la temo. Ĉu tiu ĉi rezonado ŝajnas al vi signifoplena?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi havas dubon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Bonege. Esprimu ĝin, mi estas scivola. Ĉiam eblas, ke rezonado povas esti rigore korekta, sed neeviteble malvera.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Vi diras la veron. Se la reguloj de la logikoj ŝanĝiĝas depende de la observato, sufiĉas ke la observanto konsideru la ecojn de tiu objekto de observado por elekti la ĝustajn logikajn regulojn kaj, poste, evoluigi rezonandon pri tiu objekto, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Certe.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen, se tiel estus, kiam ni estus fronte al ne-konata objekto, ni ne scius kiajn logikajn regulojn elekti, ĉar ni ne konus ĝiajn ecojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kompreneble. Kaj, kiu estas via dubo pri tiu ĉi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nu, se ĉiu natura objekto bezonus apartajn logikajn regulojn, ĉiufoje ni volus rezoni pri novaĵo, ni tute ne povus akiri ion ajn, ĉar ne konante la ecojn de tiu novaĵo, ni ne scius kiajn regulojn uzi. Kaj tiu igos neebla ĉiun rezonadon pri novaĵoj. Tiele, ekzemple, ankaŭ la juraj aferoj estos tute nedecideblaj: fakte, ĉiufoje estus nova kazo la juĝistoj ne kapablus decidi ion ajn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi komprenas vian vidpunkton. Nun respondu al la jena demando: ĉu porko havas koron kiel la homo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Mi opinias jese. Porko estas mamulo kiel la homo. Mi pensas, ke ĝi havas home-similan koron.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, kiam ni parolas pri la koro de porko, kaj ni demandas al ni mem, ĉu altega-frekvenca batado estas nebona, ĉu ni povas respondi laŭ la sperto, kiun ni havas pri nia mem koro?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tial, malgraŭ porko kaj homo estas du diversaj objektoj, ni povas trovi similajn ecojn, kiuj permesas al ni paroli pri iu laŭ la ecoj de la alia. Ni sendube ne povas trakti ĉiun aferon pri porko kiel ĝi estus afero pri homo, tamen pri multaj aferoj ni povus uzi komunajn regulojn, deduktante multajn aferojn pri ambaŭ.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Vi certe diras la veron.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Inter du homoj la similecoj estas pli multaj ol inter porko kaj homo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Absolute.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, pli multe ol inter porko kaj homo, ni povus inter du homoj rezoni kiel ili estus preskaŭ egalaj estaĵoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Memkompreneble, kiel vi observis, kiam ni estas fronte al novaĵo, estu ĝi eĉ nur homo kaj nenia apartaĵo, ni ne estus certa pri la ordinareco de tiu homo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ekzakte. Ĉiam estus io ne antaŭvidebla, kelka nekonata eco, kiu igos malveraj niajn rezonadojn pri la nekonata homo. Tamen, kiel ni povas igi niajn rezonadojn korektaj kiam ni ne konas tian homon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen, kiel ni ĵus asertis, ni povas paroli pri la koro de porko, kiel ĝi estus homa, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Malgraŭ la fakto, ke homo kaj porko estas tre malsimilaj. Krome, la malsimileco inter porko kaj homo estas pli granda ol inter du homoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, kvankam ni estus fronte al nekonata homo, ni povus fari diversajn asertojn kun granda certeco. Ekzemple, ni povus aserti, ke li sendube bezonas trinki akvon: eble li trinkas malofte, tamen li trinkas. Eble li manĝas malofte, kaj tamen ĝi manĝas. Kaj tiel plu... ĉu mi estas misplenumante la rezonadon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ne. Tute ne. Kaj tamen, se ni baziĝus nur sur la efektivaj komunaj ecoj inter la nekonata kaj la konata homo, tiam nia korekte-plenumita rezonado estus vera; sed, tiu aro da komunaj ecoj estas nekonata. Precize ĉar tiuj komunaj ecoj estus parto de la kono de tia homo; sed ni komencis dirante ke tiu homo estas nekonata. Kiel ni povas koni la komunajn ecojn de ne konata homo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Verege!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Krome, via ekzemploj, kiel la bezono je trinkado aŭ je manĝado estas tro ĝeneralaj, kaj ofte senutilaj. Ĉio dependas de la temo de nia rezonado pri tiu nekonata homo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Denove verege. Tamen, pensu pri la jena. Ni ne povas antaŭscii la ecojn de nekonata homo. Tamen, ni povas&nbsp;<em>apriore</em>&nbsp;taksi sian similecon kompare al konata homo. Ĉu tiu takso estas korekta? Ne ĉiam, sed ĝi estas komenco. Fakte, tiu ĉi komenco estas aproksimo: mi celas diri, ke ĝi estas necerta, kruda taksado. Poste ni devas rafini nian taksadon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kiel ni povas rafini nian taksadon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kiam ni elektas la malĝustajn premisojn por rezonado, kio okazas?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: La rezonado produktas malĝustajn asertojn; aŭ pli bone, ne ĉiu deduktita aserto per tiu rezonado estus ĝusta, vera. Kelkaj eĉ povus esti veraj asertoj, sed kiaj el la tutaj deduktitaj asertoj estus veraj kaj kiaj malveraj, tute ne eblus distingi. Do, tia rezonado praktike estos senutila.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Bonege. Nun, kio signifas la frazo: "deduktita aserto ne veras"?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ĝi signifas, ke ĝi ne parolas pri la vero. Kaj la vero, se ni estas parolanta pri naturaĵo, estas io, kio okazas. Malveraĵo pri la naturo ne okazas. Ekzemple, mi povas antaŭdeklari, ke la varmaj gasoj falas teren kaj la malvarmaj gasoj plialtiĝas. Ebla deduktaĵo de tiu ĉi premiso estus, ke en domo la plej malvarmaj etaĝoj estas la plej altaj. Kompreneble tiu ĉi estas malveraĵo, ĉar ĝi ne okazas: eĉ okazas la malo!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Do, se deduktita aserto veras, tiam ĝi estas komparebla kun la naturo. Se nia deduktita aserto malveras, en la komparo kun la naturo, ĝi montros sian tutan malverecon. Tiam, kiam nia deduktaĵo montriĝas malvera, kiel ni povas fari?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Ni povas ŝanĝi ĝin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Kiel?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: La nura metodo estas aŭ ŝanĝi la premisojn, kiuj portis al ĝi, aŭ ŝanĝi la deduktajn regulojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Bonega punkto. Kaj, se ni ŝanĝas niajn premisojn aŭ niajn deduktajn regulojn, kaj poste ni akiras verajn asertojn, ĉu ni povas nomi tiun ĉi procezon "rafinado"?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Jese. Mi komprenis vian vidpunkton. Efektive, kvankam ĉiu natura objekto havas siajn apartajn ecojn, ni povas trovi similecojn inter malsimilajn sistemoj, kiel inter porko kaj homo. Tamen, ofte ni studos novaĵon, kies ecojn ni ne konos; aŭ pli bone: ni studos ĝin&nbsp;<em>precize</em>&nbsp;pro la fakto, ke ni ne konas ĝin; komence ni faras krudan taksadon, bazante ĝin sur nia sperto. Poste, se ni rimarkos malĝustajn deduktadojn pro tiu apriora taksado, ni ŝanĝos iomete niajn premisojn adaptante ilin al la observadoj kaj al la komparoj. Nun mi ankoraŭ pli profunde komprenas, kial kvantuma mekaniko mirigis ĉiujn tiel multe: ĝi tute fuĝas de la plej bazaj intuicioj pri la naturo, kiujn la homo havas. Tiuj intuicioj estas ecoj komunaj al ĉiu homa sperto, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte. Pensu ankoraŭ pri tiu logika regulo de Aristotelo: aŭ objekto havas apartan econ aŭ ne havas ĝin. Ĝi ne povas&nbsp;<em>samtempe</em>&nbsp;havi kaj ne havi tiun econ. Tiu ĉi propreco, nome aŭ havi aŭ ne havi econ, estas komuna al ĉiu objekto spertata de la homoj. Do, sendube tiu ĉi premiso estas ĉiam alprenata por ĉiu rezonado sendepende de la temo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen, la naturo montris al ni temon, kie tiu regulo ne okazas: kvantuma mekaniko.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi nun volus paroli, pri io ajn, kiun vi rapide menciis. Mi opinias, ke ĝi estas interesa kaj neklara afero.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Vi asertis, ke kiam nia dedukto kontraŭas natura okazaĵo, ni havas du eblojn: ni devas ŝanĝi aŭ niajn premisojn aŭ niajn deduktajn regulojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Certe! Fakte, malgraŭ ni povas perfekte plenumi rezonadon, niaj premisoj povas esti malĝustaj; alie, kvankam niaj premisoj povas esti korektaj, niaj deduktaj reguloj estas malĝustaj. Rimarku, ke kiam mi asertas "niaj deduktaj reguloj estas malĝustaj", mi&nbsp;<em>ne</em>&nbsp;celas diri, ke ni misdeduktis ion dum la rezonado. Anstataŭe, mi celas diri, ke, malgraŭ niaj logikaj paŝoj estas tute korektaj rilate al la antaŭfiksitaj logikaj reguloj pri deduktado, tiuj logikaj reguloj pri deduktadoj estas malĝustaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Akilo: Mi komprenis. Nun, mi demandas al vi: kiel interrilatas la premisoj, la deduktaj reguloj kaj la objekto de nia rezonado?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14px; line-height: 17px; text-align: justify;">- Testudo: Nefacile respondebla demando, sendube! Eble, tamen, mi havas bonan ideon pri ĝi. Sed ni analizu ĝin venontan fojon.</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-3567372625758163982?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-29556840661072396442011-11-22T01:04:00.001+01:002011-11-22T01:06:03.339+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kara Akilo, ĉu vi sciis, ke mi estas vegetarana?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tute ne! Ekde kiam? Estas io freŝdata?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Reale, jam nun estas ekde diversaj jaroj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu vere? Mi tute ne sciis. Tamen estas rimarkebla afero.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja! Sed ni preskaŭ neniam manĝas kune. Ni nur babilas!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nepre! Niaj tagoj kune pasas dialoge...</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu vi scias, ke tiu ĉi fakto pri mi igas scivolaj multajn miajn konatulojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kompreneble. Kvankam hodiaŭ ne estas konsiderita stangaĵo, ne estas multaj personoj, kiuj vegetaranas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kion vi celas diri?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nu, rigardante la personojn, kiujn mi konas, nur eta aro estas vegetarana. Anstataŭe, por esti pli preciza, mi nur konas du vegetaranojn. Vi estas la tria!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi konsentas pri la malmulteco. Pensu, ke mi konas eĉ neniun, kiu estas vegetarana!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu vere? Tiom pli komprenebla la fakto, ke vi igas viajn konatulojn scivolaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja... tamen&nbsp;<em>mi</em>&nbsp;estas same scivola.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Pri kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Pri tiuj, kiuj ne estas vegetaranaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Vi ne estas iu el tiuj fanatikuloj, mi esperas!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ne! Cetere, vi konas min, kara Akilo. Vi scias, ke mia vivo estas pli plena je demandoj ol respondoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Nepre. Kaj do... pri kio via scivoleco?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial tiom da scivoleco pri mia manĝa elekto?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nu... mi pensas, ke ĉio tio, kio sin disigas de la ordinareco estas kurioza, scivolemiga. Ŝajnas al mi tre komprenebla.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Jes. Mi komprenas la scivolemon pri io neordinara. Tamen, mi celis la logikan sferon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Estas&nbsp;<em>mi</em>, kiu ne komprenas la logikan parton de la ne-vegetaranoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Strange: pro tio, kion mi komprenis, vi ne ĉiam estis vegetarano, ĉu ne? Do... vi devus koni la kialojn de la ne-vegetaranoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Jes. Mi ne ĉiam estis vegetarano. Tamen mi ne konas la kialojn de konvinkiĝinta ne-vegetarano, ĉar mi ne estis tiel, kiam mi estis pli juna. Mi nur faris tion, kion ĉiam estis farita: mi manĝis la viandon. Nur kiam mi demandis min pri tio, mi akiris respondojn, kiuj ŝanĝis mian vivon. Do, mi neniam estis konvinkiĝinta pri miaj kutimoj. Simple, mi ne pripensis ilin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Bone! Vi estas bonŝanca, hodiaŭ, kara Testudo. Mi estas konvinkiĝinta ne-vegetarano. Aŭ, kiel mi ŝatas nomi min mem: mi estas ĉiomanĝa!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Perfekte! Do, vi asertas, ke vi estas konvinkiĝinta pri via ĉiomanĝeco, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Absolute!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial vi nomas vin ``konvinkiĝinta''?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉar mi konvinkis min, ke manĝi viandon estas ĝusta. Kaj nenio problemo ekzistas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, laŭ vi estas vera distingo inter la homoj kaj la bestoj, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ne... vere ne. Mi nur pensas, ke manĝi viandon estas io el la plej naturaj aferoj, kiujn vi povas trovi sur la Tero. Diverseco estus inter homoj kaj bestoj, se nur la homoj manĝus viandon. Sed tiel ne estas. La bestoj mem manĝas viandon kaj neniam pripensa tiun ĉi fakton. Do, kial ni devus prizorgi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, vi asertas, ke, konsidere ke la bestoj manĝas viandon kaj la agoj de la bestoj estas naturaj pro la difino de naturo, tiam manĝado de viando estas natura kaj do ĝusta, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Lasu min rediri tion laŭ la jena maniero: vi asertas, ke,&nbsp;<em>konsidere ke la bestoj agas laŭ aparta maniero kaj la agoj de la bestoj estas naturaj prodifine, tia maniero estas natura kaj do ĝusta</em>. Ĉu mi korekte esprimis viajn pensojn?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi ankoraŭ ne komprenis, ĉar vi abstraktigi mian frazon, pasante de ``manĝi viandon'' al ``agi laŭ aparta maniero''. Tamen, ŝajnas al mi, ke via aserto estas korekta.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: La utileco de la abstraktigo estas tuj videbla: se mia rediro estas korekta, tiam ni ĵus ĝeneraligi vian penson ekde io, kio aplikiĝas al la nura manĝado de la viando, al io, kio aplikiĝas al ĉia agado de la bestoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Pensu pri mia ĝeneraligo, kiun vi konsentis antaŭe: ĉiu ago de besto estas natura pro difino kaj, pro via logiko pri la viandmanĝado, tio, kio naturas, ĝustas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi ekvidas problemojn en tiu ĉi difino.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu vi konas la kukolo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Mi scias, ke ĝi estas birdo, kiu havas kuriozan pepon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: La kukolo estas fama ankaŭ pro alia afero. La kukulo kutime ne kovas siajn ovojn. Ĝi ekspluatas la kovejon de alia birdo, kies ovoj estas tre simila al ĝiaj. Kiam la alia birdo malproksimiĝas de la kovejo, la kukolo forigas la grandan parton de la aliulaj ovoj kaj enmetas siajn ovojn anstataŭe. Poste foriras kaj ne plu vidas siajn ovojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Estas preskaŭ nekredebla.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja... la rilato inter la kukolo kaj la alia birdo estas tre strikta. Kompreneble la kukolaj ovoj estas parazitaj: ili anstataŭas la aliulajn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Mi komprensas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kompreneble, la ovoj de la alia birdo estas mortigita de la kukolo kaj nur la kukolaj transvivas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tiu estas vere kurioza.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja... tamen pensu pri la homoj. Ĉu vi difinus ``kurioza'' homon, kiu mortigus la aliulajn gefilojn por anstataŭi ilin per la siaj? Aŭ ĉu vi difinus tian homon terura?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nepre! Terura homo li sendube estus.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu tiaj agoj de tiu terura homo estas ĝustaj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kiel ili povas esti konsideritaj ĝustaj? Ili estas abomenaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja. Do ni ĵus montris okazon, kie la rezonado ``se natura tiam ĝusta'' ne plu funkcias. Kaj simpla estus montri multajn aliajn okazojn, kie la naturo&nbsp;<em>nature</em>&nbsp;kondutas laŭ home&nbsp;<em>malĝusta</em>&nbsp;maniero.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes... sed ĉiukaze estas diferenco. Ni estas homoj. Mi ne pensas, ke la konduto de la kukolo estas konsiderebla ``malĝusta''. Finfine, ĝi kondutas&nbsp;<em>nature</em>. La homoj havas alian sentemon kaj aliajn bezonojn, eĉ emociajn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, vi estas asertanta, ke ekzistas distingo inter la homoj kaj la besto, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Fundamente la homoj sentas la ĝustecon kaj la malĝustecon de iliaj agoj. La bestoj tute ne.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen, kiam komence mi demandis al vi, ĉu ekzistis distingo inter homoj kaj bestoj, vi asertis, ke ne ekzistis. Ĉu vi reprenis vian aserton?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu vere?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja. Vi uzis la egalecon inter la homoj kaj la bestoj por aserti, ke la manĝado de viando estas natura, do ĝusta. Nun, vi rekonas, ke ne ĉio tio, kio naturas, ĝustas. Kion vi nun pensas pri la manĝado de viando? Ĉu ĝi ankoraŭ ŝajnas al vi ĝusta, kiel vi mem difinis ĝin antaŭe?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Jes. Kial ne? Ĝi estas natura. Nu... mi komprenas, ke tio ne implicas ĝian ĝustecon, tamen manĝi viandon estas natura. Fakte, ĉiu viandmanĝa besto montras tian naturecon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Bone. Tamen la homoj elektas la farindajn agojn, kiam tiaj agoj estas ĝustaj. Alie, ni homoj perceptas, ke estas io malĝusta kaj ne plu faras tiajn agojn. Ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Sed mi ne asertis, ke la viandmanĝado estas malĝusta. Mi nur asertis, ke ĝia ĝusteco ne dedukteblas de ĝia natureco.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Nepre. Do, kial vi pensas, ke la viandmanĝado estas ĝusta? Aŭ kiel vi povus dedukti ĝian ĝustecon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi tute ne scias. Mi sentas, ke ĝi estas ĝusta, sed nun mi ne scias, kiel montri ĝin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tio ne estas problemo. Ni provu alfronti la temon kontraŭe: se ni ne kapablas montri la ĝustecon de la viandmanĝado, ni kapablas montri la malĝustecon de la hommanĝado.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu&nbsp;<em>hommanĝado</em>? Kion vi celas diri?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Precize, la manĝado de la homoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu manĝi homojn? Kion vi diras?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ni ambaŭ konsentas, ke manĝi homojn estas malĝusta ago, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nepre!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mia demando simplas:&nbsp;<em>kial?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu tio ne estas jam memkomprenebla?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi komprenas vin, tamen ni prefere montru eksplicite niajn argumentojn. Tiel, ni plejeble facile analizos ilin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Estas malmulto analizinda pri tio: manĝi homon signifas mortigi homon, kaj eble igi lin suferanta.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, ĉu la problemoj pri la manĝado de homo estus lia sufero kaj lia mortigo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Certe!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial estus problemo igi iun suferanta?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo:&nbsp;<em>Kial?</em>&nbsp;Ĉar neniu ŝatas la suferadon. Kial igi aliulon suferanta? Estus profunde malĝusta.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj kia problemo estus pri la mortigo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La&nbsp;<em>sama!</em>&nbsp;Ĉu vi deziras morti? Mi ne kaj mi tute ne deziras ĝin por iu ajn. La vivo estas tro altvalora!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ŝajnas al mi, ke vi konsideras vian senton kaj vian vivon samvalora kompare al la aliulaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tute jes. Ni tutaj estas egalaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, la malĝusteco, kiu senteblas pri la suferigo kaj la mortigo de homo devenas de tiu ĉi egaleco: se ni tutaj egalas, kial al aliulo fari ion kion ni tute ne volus por ni? Ni kontraŭus la egalecon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte. Mi ne scias, kiel pli bone esprimi tian koncepton ol uzi la frazon:&nbsp;<em>ne faru al la aliuloj tion, kion vi ne volus esti farita al vi mem.</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja, mi konas ĝin. Kaj kio pri la bestoj? Ĉu estas ĝusta suferigi beston?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tute ne.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Pro la sama argumento: kial suferigi iun, kiam ni&nbsp;<em>certas</em>, ke ni ne ŝatas suferi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu vi ŝatas la morton?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tute ne!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial, do, vi mortigas la bestojn, se por la bestoj valoras la sama argumento pri la homoj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ve! Mi ne ŝatas la morton pri iu ajn vivulo, kaj tamen iel ni devus manĝi kaj nutri nin!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi estas vegetarano. Mi estas la pruvo, ke ni povas manĝi kaj bone vivi sen la mortigo de la bestoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Sed estas la naturo, kiu faris nin tiel, kiel ni estas!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Sed la naturo mem faris la kukolon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi tute ne scias kiel respondi al vi!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ne estas problemo. Mi ŝatas la veron, ne la venkon. Do, mi tre multe preferas vin, kiam vi estas plena je argumentoj: tiel vi povas helpi min alproksimiĝi al la vero. Kiam vi ne plu kapablas antaŭeniri, mi preferas, ke ni haltigu la dialogon kaj reprenu ĝin, kiam vi sentas vin preta. Ĉu konsentite?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Konsentite.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Bone! Ĝis la venontan fojon! Mi esperas, ke vi havos bonajn argumentojn, kiuj igis min dubanta pri miaj ideoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi esperas la samon... alie mi devos vegetaraniĝi kaj mi tute ne volas tion!</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-2955684066107239644?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-64399239071626259972011-11-14T19:22:00.001+01:002011-11-14T19:25:43.267+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">La <a href="http://ordnascrazy.blogspot.com/2011/11/libervolo-cu-ni-vere-estas-liberaj.html">dialogo pri la libervolo</a> ne finis kaj la komentoj, kiuj estis faritaj pri ĝi, instigis min daŭrigi la esploradon de tiu ĉi temo. Mi klopodis por igi la dialogon plejeble neĝena. Al vi vian juĝon!<br /><br /></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">Akilo kaj la Testudo denove renkontiĝas por paroli pri la libervolo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi repensis pri nia antaŭa dialogo pri la libervolo, kara Testudo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu vere? Bonege! Kaj kion vi atingis?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La ĉefa malfacilaĵo en la komprenado de la libervolo estis la fakto, ke la homaj voloj estas tre multe influitaj de eksteraj eventoj. Tiel ne nur ekzistas liberaj kaj devigitaj voloj; ekzistas eĉ gamo da voloj, ekde la plej sendependaj de la eksteraj eventoj al la plej dependaj. La demando estas: ĉu ekzistas la ekstremaj kaj kontraŭaj limoj de tiu ĉi gamo? Nome la liberaj kaj devigitaj voloj mem.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj kiel vi respondis al tiu ĉi demando?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi volas fari distingon: flanke estas la&nbsp;<em>volo</em>, aliflanke la&nbsp;<em>libervolo</em>.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kia estus la diferenco inter la du?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La&nbsp;<em>volo</em>&nbsp;estas la eco de homo, kiu pensas kaj agas&nbsp;<em>sendepende</em>&nbsp;de eksteraj kaj enaj faktoroj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj la libervolo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La&nbsp;<em>libervolo</em>&nbsp;estas la eco de homo, kiu pensas kaj agas sendepende de la eksteraj&nbsp;<em>moralaj leĝoj</em>.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kial vi estigis tian distingon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Pro tio, kion mi komprenis, la koncepto de libervolo, kiu devenas de la religia kunteksto, estas precize rilata al la moralaj leĝoj. Ni estas liberaj fronte al ĉia morala leĝo. Kaj la libereco implicas, ke ni povas aŭ ne laŭiri tiajn moralajn leĝojn. Dume, kiam ni antaŭe parolis pri libervolo, ni koncentriĝis pri la<em>volo</em>&nbsp;kaj ties dependeco de eksteraj faktoroj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: De kie devenas la moralaj leĝoj, pri kiuj vi parolis?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: En la religia sfero, mi opinias, ke ili devenas de Dio mem, sed mi ne certas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi provas rediri vian distingon tiele kaj vi kontrolu mian bonecon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Konsentite.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kvankam la voloj vere estus influitaj de eksteraj faktoroj, certe ekzistas periodoj, kiam iu ajn homo havas senŝanĝajn volojn. Lia libervolo montriĝas kiam liaj voloj, sendepende de la deveno, estigas elekton, kie li povas laŭiri aŭ male la moralajn leĝojn. Ekzemple, mi povas voli novan poŝtelefonon kaj mi estas fronte al tiu de alia persono; mia ena volo povus porti min al preni la aliulan poŝtelefonon; sed la de-mi-<em>konataj</em>&nbsp;moralaj leĝoj malpermesas la ŝtelon. Do mi havas du eblojn: preni la telefonon aŭ ne.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte. Kaj ĉiu tiu estas sendepede de la deveno de mia volo, precize kiel vi asertis.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen estas io, kion mi ne komprenas: kiu fine elektas, kiam vi troviĝas fronte al tia elekto?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tamen, tiu estas la sama komplikeco de nia antaŭa renkontiĝo, kara Akilo. Kio estas tiu ``mi''?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ja... mi komprenas vian vidpunkton. Mi antaŭe difinis tiun ``mi'', kiel tio kio samtempe volas kaj elektas. Sub tiu ĉi difino kompreneble estas multaj problemoj, kiuj devenas de la fakto, ke la elektanto ne estas sendependa de la voloj mem.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Fakte, se la menso elektanta estas influita de la voloj mem, ni&nbsp;<em>devas</em>&nbsp;respondi al la demando:&nbsp;<em>kio influas la volojn?</em>&nbsp;Kiu estus:&nbsp;<em>Kiu influas nin mem?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen, ĉi tiu nekapableco pri la difinado de la libervolo kontraŭas mian intuicion. Mi&nbsp;<em>sentas</em>mian libervolon. Mi&nbsp;<em>sentas</em>, ke mi havas ian liberecon pri miaj elektoj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Jes, mi komprenas vin. Fakte, mi mem ĉiam frapas tiun aferon. Sed sufiĉas al mi pensi pri la ebriuloj. Ĉu ili konscias pri sia stato? Kutime ne. Kaj mi demandas: kio distingas ebriulon de aliulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉu la elspiro?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Sendube! Sed imagu ke al la ebriulo iu bonigis la elspiron. Kiel vi distigus tian ebriulon de aliulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Nu, la ebriulo kutime kondutas malsimile ol kiam li ne estas ebria.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Imagu, ke vi&nbsp;<em>ne</em>&nbsp;konas la ne ebrian staton de la ebriulo. Kiel vi plenumus la distingon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La ebriulo kondutas objektive strange! Ili eĉ ne marŝas ordinare. Kaj kutime ne kapablas paroli korekte.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj kio estus la diferenco inter ebriulo kaj mens-malsanulo, kiu nek marŝu nek parolu ordinare?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La nivelo de alkoholo en la vejnoj! Analizante la sangon, mi tuj povus kompreni la diferencon.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Vi uzus la sciencon. Sed kion kutime afermas la scienco pri mens-malsanulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kion vi celas diri?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu la scienco asertas, ke multaj mens-malsanoj dependas de genaj faktoroj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj tiu ĉi genaj problemoj de kio dependas?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: De faktoroj kaj eksteraj kaj enaj. Multaj eraroj pri la genaro dependas de la interago kun la medio mem.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj la alkoholo estas ekstera faktoro pri la ebriulo, kaj tiu faktoro influas kaj ŝanĝas la konduton de la homo mem, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Certe.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, kaj la ebriulo kaj la mens-malsanulo kondutas strange pro eksteraj faktoroj. Ĉu ili konscias pri ilia stato?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi opinias ne. Certe, dependas de la malsanulo kaj de la nivelo de ebrieco, sed ĝenerale ili ne konscias pri tio.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kio distingas sanan homon de mens-malsanulo kaj ebriulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉio. Sufiĉus rigardi la konduton por kompreni ĉu iu estas malsana aŭ ebria.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj kio estus malsimila inter la sanulo kaj la aliuloj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La malsanuloj, inkluzivita la ebriulon, kondutus aparte strange.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉu ``strange'' estas por vi sinonimo de ``ne ordinare''?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, laŭ vi, ekzistas ordinara konduto kaj tiuj, kiuj disigas sin mem de tio, estas malsanuloj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes. Pensu pri murdinto.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kia estas la diferenco inter murdinto kaj sanulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La murdinto murdas!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kompreneble, sed kial ĝi estus konsiderita malsana de vi?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ĉar li precize disigus sin de tiu ordinara konduto.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, vi estas kohera. Ĉio, kio disigas sin de la ordinara konduto estas malsana.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Do, vi konsiderus malsana ĉiun libervolulon!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Pripensu la jenan: vi difinis libervolulon, kiel tiu kiu agas sendepende de la eksteraj moralaj leĝoj. Kaj la moralaj leĝoj estas konsentitaj de preskaŭ ĉiu, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes, kvankam ne ĉiu respektas ilin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Agante sendepende de ili, la libervoluloj ne ĉiam respektos ilin, diferencante de la ordinareco. Vi asertis, ke ĉiu, kiu disigas sin de la ordinara konduto estas malsana. Tial la libervoluloj estas malsanuloj. Kaj nur la ne-libervoluloj estas sanaj.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ne... ne... mi ne celis tion!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi povas kompreni tion: mi tute ne ŝatas tiajn konkludojn! Fakte, ĉiu persono, kiu farus ion malsimile al la aliaj, aŭtomate estus malsana!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi perdiĝis. Kial ni parolis pri la malsanuloj?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ĉar mi demandis al vi, kiel vi povas distingi inter sanuloj kaj mens-malsanulo aŭ ebriulo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen ni ekdialogis pri la libervolo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja, tamen la fakto mem, ke ni ne kapablas distingi inter sanulo, kiu kompreneble estus libervola, kaj malsanulo kiel ebriulo, kiu estus ne-libervola, diras multon al ni.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kion?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Aŭ ni ne sufiĉe bonas por distingi inter libervoluloj kaj nelibervoluloj, aŭ la distingo ne ekzistas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Mi ne povas akcepti tian lastan konkludon. Veras, ke eĉ sanulo estas influita de la ekstero, tamen mi pensas, ke estas alia diferenco.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kia?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Prenu la ebriulon: li estas influita de io aparta, nome la alkoholo. La mens-malsanulo de apartaj genoj. La sanulo mem estas influita de la ekstero, sed tiu ĉi influo estas malsimila.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kion vi celas diri?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: La ebriulo estas influita&nbsp;<em>de la nura alkoholo</em>. Li fakte estas tute nesentema pri ĉio alia. Pensu pri la veturilaj akcidentoj: li tute ne kapablas ekkonscii pri sia stato, pri eventualaj aliaj veturiloj, pri la kurbiĝoj de la stratoj kaj tiel plu. Lia sentemo estas malpliigita de la alkoholo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj kio pri la sanulo?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tute malsimile. La sanulo estas ekzakte la malo: li estas pli sentema pri si mem kaj la ekstero.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kio signifas esti&nbsp;<em>pli sentemaj</em>?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kapablaj je percepti la plej etajn detalojn.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kaj la ebriulo ne estas influita de tiaj detaloj, kiel la sanulo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ekzakte!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tial, preskaŭ nekredeble, la ebriulo estas pli sendependa de la sanulo, ĉar li kapablas esti malpli influita de la ekstero.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ho, ve! Vi denove igis ĉion paradoksa!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi nur limigis min al viaj asertoj. Se vi pensas, ke mi malbone interpretis viajn asertojn, montru min kiel plejeble bone reinterpreti ilin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Ja... sed mi ne scias kiel. La fakto estas, ke la rezonado ŝajnas daŭre kontraŭi mian kutiman intuicion.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Pro tio, kion ĝis nun ni scias, la intuicio estis farita de la evoluado por plenumi apartajn aferojn. Ĝi ne estis evoluigita por kompreni al tutan universon. Tio, kompreneble, ne signifas, ke ni ne povas kompreni ĉion: ĝi nur implicas, ke ju pli malsimilan aĵon ni volas fari kompare al tio pro kio ni evoluiĝis, des pli malfacila tio estus.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kiom malfacila? Povus estis tiel, ke ni neniam povus atingi la veron. Kaj kio pri la temo de tiu ĉi dialogo? Ĉu ni kapablos kompreni la libervolon?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Via lasta demando montras al mio ion interesan.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Kiam vi demandas ``ĉu ni kapablos kompreni la libervolon'', vi implice asertas, ke io nomita ``libervolo'' ekzistas: ni nur devas kompreni, kio ĝi estas.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Jes.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Tio estas iom paradoksa. Fakte, kiel vi povas kompreni ion, pri kies ekzisto vi eĉ ne certas? Vi ne povas fari ian ajn eksperimenton por kompreni ĝin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Tamen mi sentas ĝin.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ja, bedaŭrinde la ``iloj'', kiujn vi uzus por esplori ĝin, estus la samaj, kiujn vi volas esplori.<em>Kiel io povas esploris sin mem per si mem?</em></div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Pri kiaj iloj vi parolas?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: La menso kun sia hipoteza libervolo. Tiu ĉi estas granda limo. Estas bona temo por alia dialogo, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Sendube!</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Sed la venontan fojon mi volas alfronti kun vi io strikte rilata al la hodiaŭa temo.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Ni asertis, ke la diferenco inter la homa menso kaj la ekstero estas tre konfuza, ĉar la homo mem estas influita de la ekstero. Do, ``ĉu ili povas esti konsideritaj kiel disigitaj?'' estis nia ĉefa demando, ĉu ne?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Certe.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: La fakto estas, ke en ĉio tio, pri kio mi ĵus parolis, estas io, kio ni ankoraŭ ne difinis.</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Akilo: Kio?</div><div style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; text-align: justify;">- Testudo: Mi respondas al vi per demando:&nbsp;<em>Kiel ni povas certigi la sendependecon de homo, kiam ni neniam difinis tion, kio estas homo?</em></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-6439923907162625997?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-35612570658790472532011-11-09T18:38:00.000+01:002011-11-09T18:38:55.682+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;"><span class="Apple-style-span" style="line-height: 16px;">La jena dialogo naskiĝis de la&nbsp;</span><a href="http://www.ipernity.com/blog/kvantumo/355744" rel="nofollow" style="line-height: 16px; text-align: justify; text-decoration: none;" target="_blank">rimarko</a><span class="Apple-style-span" style="line-height: 16px; text-align: justify;">, kiun faris Armando Zecchin al mi pri la libervolo. Mi pensas, ke tiu komento estas tre grava kaj tre interesa. Jen la produkto de mia unua pensado pri tia temo.</span></span><br /><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">Mi bedaŭras pro la longeco de tiu ĉi dialogo. Mi scias, ke ĉe interreto longaj verkaĵoj estas evitindaj. Tamen, mi skribis ĝin ekzakte kiel mi pensis, kiel mi kutime faras kun la tutaj dialogoj, kiujn mi skribis. Do, estas la produkto de tute kompleksaj ideasocioj, kiuj estiĝas en mia menso, kiam mi metas la karajn Testudo kaj Akilo iu kontraŭ la alia.</span></div><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;"><br style="line-height: 16px; text-align: justify;" /></span><br /><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kara Akilo, estas malfacila demando, al kiu mi ne trovas respondon... ĉu vi povas helpi min pri la esplorado?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Certe! Kia estas la problemo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu vi konas la koncepton de libervolo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kompreneble. Mi lernis ĝin en religia kunteksto.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj kio estus via difino de ĝi?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: La eblo de la homoj je agi memvole.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Mi rimarkis, ke vi havas tre klaran ideon pri tio.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ja! Tamen ne estas mia merito: la koncepto mem estas tre simpla.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Nu, vi ŝajnas la perfektan personon, kiu povas helpi min, ĉar mi estas tute alie: por mi la libervolo estas mistera koncepto.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ĉu mistera? Kial?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Se mi kapablus klarigi mian dubojn, ili ne estus tiaj. Vi, male, havas klarajn ideojn. Do, lasu min tuŝi vian klarecon, tiel ke mi povu gajni ion de ĝi, ĉu bone?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Bone!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: En la difino, kiun vi asertis, estis la vorto "memvole". Ĉu vi povas difini ĝin?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: "Memvole" estas tre intuicia koncepto. Estas malfacile difinebla.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Provu, kaj eble vi helpos min klarigi ĉion.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Nu... "fari ion memvole" signifas "fari ion, kion ni mem decidis".</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu oni povas difini du diversajn eblojn? Tio, kio estas devigita al ni, kaj tio, kio ni faras memvole. Ĉu vi ŝatas tiun ĉi disigo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes, kiel ne? Efektive, "fari ion memvole" estas la malo de "fari ion devige".</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Mia menso ofte penas, kiam oni abstrakte parolas. Lasu min fari ekzemplon, ĉu konsentite?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Konsentite!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kiam homo devigas alian homon al manĝi ion, kaj ĉi-lasta obeas, tiu ĉi manĝo ne estas memvola, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kompreneble.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj kio pri la okazo, kiam mi troviĝu fronte al belega, sed sovaĝa besto kiel tigro? Supozu, ke mi havu nekutiman deziron je tuŝi tiun beston. Ĉu mi povus fari tion?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... sed vi riskus la vivon. La probablo, pri via transvivo, estus tre malgranda. Do...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, ĉu mi estas vere libera? Ĉu mi povas fari tion, kion mi&nbsp;<em>memvole</em>&nbsp;decidis?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes kaj ne... Jes, ĉar vi ĉiukaze havas la liberecon je elekto, kvankam iu el la eblaj elektoj estas mortiga. Ne, ĉar se vi elektas la mortigan elekton, tiam vi mortigos vin mem.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj ĉu mortigi sin mem ne estas elekto? Ĝi tute ŝajnas elekto kaj plene en la memvolo.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi ne konsentas plene. Flanke, vi ĉiam povas&nbsp;<em>rekte</em>&nbsp;elekti la sinmortigo; aliflanke, en tiu ĉi ekzemplo pri la tigro, vi&nbsp;<em>ne rekte</em>&nbsp;elektas la morton: ĝi estas implicita de via elekto, sed ne estas la elekto mem. Vi elektas tuŝi la sovaĝan beston, ne la sinmortigon.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Tamen la morto estas tre rekta implico, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, elektante la tuŝadon, mi&nbsp;<em>klare</em>&nbsp;elektas mian morton. Kaj kio estas via problemo pri tiu? Ĉu vi ne pensas, ke ĝi ĉiukaze estus memvola ago?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... kiel mi jam diris, la elekto estas memvola, tamen ĝi estas iom deviga.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Mi tute ne komprenas: estas deviga aŭ memvola?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Nek unu nek la alia.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu ekzistas tria okazo, kiun mi ne kapablas vidi?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ne... estas malfacile esprimi tio, sed se ni volas resti vivaj,&nbsp;<em>tiam</em>&nbsp;ni estas iom devigitaj...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Devigitaj de kiu?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Devigitaj de ni mem...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kia devigo estas, se ni devigas nin mem? Tio estus memvolo, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... kaj ne!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ŝajnas al mi, ke ne nur mi estas konfuzita.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ja! Kaj nur nun mi ekkonscias pri tio!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Nu... klopodu por klarigi viajn pensojn, ĉar vi klarigos eĉ miajn. Kaj provu respondi al la jena demando: ĉu oni povas devigi sin mem&nbsp;<em>nememvole</em>?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Via demando ŝajnas paradoksa...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĝi nur reflektas tion, kion vi ĝis nun diris.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ja, tamen mi havas ekzemplon pri tio. Pensu pri kiam ni kuras. Ni decidas, ke ni devas plenumi ian vojon. Tamen, kiam ĉe la duono de tiu vojo, ni lacas. Kion ni faras? Se mia volo estas forta, mi sekvos tion, kion mi antaŭe decidis kaj finos la vojon; male, mi tuj finos la kuradon mem. En la unua okazo, mi volas finkuri la vojon, tamen la laciĝo estas granda kaj mi&nbsp;<em>samtempe</em>&nbsp;volus fini la kuradon, sed fine venkas la unua volo. En la dua okazo, venkas la dua volo.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi do estas asertanta, ke la homo povas havi&nbsp;<em>samtempe</em>&nbsp;pli ol unu volon, kaj tiu ĉi voloj povas esti kontraŭaj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ekzakte!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu la homo povas decidi havi nur unuopan volon?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ne! Li nur povas elekti iun volon kaj sekvi ĝin, malgraŭ la aliaj voloj. Tiu ĉi estas la bazo de la matureco: ni ne povas havi ĉion.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi estas asertanta, ke homo povas havi du volojn, kaj tiu ĉi voloj povas influi lian konduton. Tamen, tiu ĉi voloj povas kontraŭi unu la alian kaj igi la elekton ne facila, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes. La decidoj en nia vivo estas preskaŭ ĉiam ne facilaj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu homo estas feliĉa pri tiu ĉi malfacileco?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Tute ne... estus pli facila, se ni estus... pli sinkronigitaj kun ni mem. Kontraŭaj voloj igas la vivon tre komplika.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, homo ne povas decidi forigi tiun ĉi kontraŭajn volojn, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... li ne povas decidi siajn volojn. Li nur povas elekti la laŭirontan vojon.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi denove estas malklara, laŭ mi.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ĉu malklara? Kial?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi estas parolante pri la voloj, kiel io devigita. Vi asertis, ke homo ne povas decidi siajn volojn: li nur povas elekti kelkajn el ili.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, homo, eĉ pri siaj voloj, estas devigitaj. Kia libereco estas kiam oni devas elekti nur inter devigitaj elektoj?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... eĉ kelkaj voloj estas devigitaj, sed ne tutaj. Ekzemple, la okazo de la kuranto. Li&nbsp;<em>volas</em>kuri kaj tamen, je certa momento, li frapas kontraŭ korpa limo: fari ion pluan estus eĉ pli laciga kaj ĝena. Li&nbsp;<em>mense</em>&nbsp;volas kuri, sed&nbsp;<em>korpe</em>&nbsp;volas ĉesi. La kontraŭeco dependas de la diversa origino de la "voloj".</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi estas asertanta, ke ekzistas du klasoj da voloj: la korpa kaj la mensa, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu la kuranto ne havas la regon de ambaŭ la specojn de voloj?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ne... li&nbsp;<em>mense decidis</em>, ke li volas kuri, sed&nbsp;<em>korpe</em>&nbsp;estas limigita kaj perceptas la volon je ĉesi.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: La volo, kiu devenas de la korpo, estas mensa volo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kion vi celas diri?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kiam mi estas kurantan kaj perceptas troan lacecon, en mia menso montriĝas du kontraŭaj voloj: daŭri kaj ĉesi. Iu devenas de la korpo, la alia de la menso. Malgraŭ ilia malsimila deveno, kiam en la menso, ili estas mensaj voloj, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kiel ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, finfine, la fina elekto estas mense, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: La elekto ĉiam estas mensa agado.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Tial, laŭ tio, kion vi asertas, la korpaj voloj estas devigitaj de nia korpo al nia menso, dume la mensaj voloj estas memvolaj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jese.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Mi rimarkis alian malklarecon en via pensado.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ĉu denove? Kial?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: La fakto estas, ke flanke, vi asertas, ke la menso kaj la korpo estas du disigitaj aferoj: malgraŭ mia menso volas, ke mia korpo faru ion, mia korpo volas fari alion; kaj mi havas kontrolon pri miaj mensaj voloj kaj ne pri miaj fizikaj voloj (mi ne povas ŝanĝi miajn korpajn bezonojn); do,&nbsp;<em>korpo kaj menso volas sendepende unu de la alia</em>. Aliflanke, vi asertas, ke la korpaj voloj eniras en nian menson kiel veraj mensaj voloj, ĉar la fina elektado estas plenumita mense, ĝi estas mensa agado.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Sendube estas interago inter la menso kaj la korpo. Ne povas esti alie. Korpo kaj menso ne estas du izolitaj elementoj. Ili kunlaboras, malgraŭ kelkfoje povas esti kontraŭaj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ni reiru al la momento de la elekto inter du kontraŭaj voloj. Kiu plenumas la elekton?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Se mi kuras kaj lacas kaj mi fine daŭrigas aŭ ĉesigas la kuradon,&nbsp;<em>mi</em>&nbsp;faris la elekton.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj vi estas la aro konsistigita de via menso kaj via korpo, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, via menso havas siajn volojn kaj eĉ via korpo havas la siajn, tamen estas tria elemento, kiun vi nomas "mi", kiu fine elektas iun el la du ebloj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ne... ne... nun estas granda konfuzo. Kiam mi diras "mi", tio povas signifi du diversajn aferojn: "mi" kiel la sumo de korpo kaj menso; "mi" kiel mia nura menso. La mensa parto estas samtempe tiu, kiu deziras ion kaj fine elektas. La korpa parto estas speco da eksteraĵo, kiu produktas korpajn volojn, kiuj influas la menson pere de la produktado de tiaj voloj, kiuj kontraŭas aŭ kuniras kun la mensaj voloj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Se tiel estus, tiam viaj mensaj voloj ĉiam venkus! Ili estas la favorataj de la menso mem, kial la menso elektus la korpajn volojn?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi tute ne scias...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Tamen ni scias, ke ni ofte faras ion, kion racie ni rekonas kiel neĝusta, sed korpe tio estas tre alloga, kiel tro manĝi! Ŝajnas, ke la menso ne kapablas distingi, kio devenas de la menso mem kaj kio de la korpo. Anstataŭe, ĝi kapablas distingi la devenon, sed, dum la elektado, la deveno influas malmulte.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... sed mi ne scias, kiel respondi al via demando.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Pensu pri io praktika kaj faru ekzemplon.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: La komplikeco dependas de la fakto, ke la korpaj bezonoj rekte influas la mensajn volojn.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Sed vi antaŭe asertis, ke la korpo kaj la menso estas disigitaj, kvankam interagantaj. Kaj tiu ĉi afero mem ŝajnas al mi paradoksa.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi komprenas vian vidpunkton. Ĉu ni povas paroli pri izoleco, kiam ili vere interagas? Tamen, ni povus paroli pri proksima izoleco aŭ, pli bone,&nbsp;<em>proksima sendependeco</em>. La menso kaj la korpo interagas, sed la interago ne estas tiel, ke iĝas malfacile distingi inter la du.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Anstataŭe, mi pensas, ke vi nun asertas la malon ol tio, kion vi asertis ĝis nun. Se la menso ne kapablas distingi inter la mensaj kaj la korpaj voloj kiam elektas iun el la du, la influo de la korpo sur la menso estas grandega. Jen kial estas tre malfacile por mi distingi inter la korpo kaj la menso. Fakte, en tiu ĉi sfero, mi tuj pensas al la demando:&nbsp;<em>se ekzistas korpaj voloj en mia menso, kiuj estas devigita de la ekstera mondo sur mia korpo, kiel mi povas esti certa, ke tiuj voloj, kiujn mi nomas "mensaj", tute ne estas influitaj kaj naskigitaj de la korpo mem?</em></span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Eble mi eraris... la fakto estas, ke la korpo influas la menson, sed la influo ne rekte esprimiĝas per volo. Ekzemple,&nbsp;<em>komence</em>&nbsp;kiam mi perceptas malsaton, tiu kompreneble devenas de korpa bezono.<em>Poste</em>&nbsp;mi mense produktas la volon pri satiĝi.&nbsp;<em>Sekve</em>&nbsp;tiu ĉi volo konkuras kun la aliaj voloj kaj mensaj kaj korpaj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do, la korpo instigas volojn al ni. Tiu ĉi ŝajnas tre granda interago inter la du. Kial mi volus satigi min kaj preferi tiun ĉi agadon al aliaj?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Aŭ vi vere bezonas manĝi por eviti la morton; aŭ vi volas senti la bonajn sensaciojn, kiuj estas senteblaj dum manĝado.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Iu el la du estas speco da devigo, pri kiu ni jam parolis. La dua estas alia afero. Eĉ iom stranga.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kial stranga?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Vi asertis, ke mi povas havi la korpan percepton pri malsato. Poste, vi supozas, ke iu el la motivoj, pro kiuj mi povas elekti la volon pri malsatiĝo, estas alia korpa afero: la bonaj sensacioj de la manĝado. Denove la korpo, kiu influas eĉ niajn decidojn pri la voloj!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi ne scias, kiel respondi. Tamen mi estas certa pri la disigo inter menso kaj korpo, kvankam mi agnoskas, ke ili multe interagas.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu vi jam aŭdis ion pri la dopamino?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes... sed mi memoras nenion. Kio estas?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Estas substanco, kiu estas produktita en la cerbo.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kia estas ĝia funkcio?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĝi donas al ni la sensacion de kontento. Kiam ni atingas taskon, kiu povas esti la nura manĝado, nia cerbo produktas dopaminon kaj ni fartas konenta.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi ne komprenis: kiam ni estas kontenta, ni produktas dopaminon?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ne, estas la malo. Kiam ni produktas dopaminon, tiam ni fartas kontenta.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Nekredeble...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Jes. La fakto estas, ke problemo en la produktado aŭ en la sorbado de tiu ĉi substanco kaŭzas mankon da kontento.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kial vi parolas pri dopamino?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Por montri ion, kio tre vere mirigis min: la korpo kaj la menso estas strikte rilataj. Ni havas korpan aferon (la malbona produktado aŭ sorbado de substanco) kiu influas mensan senton (la kontento). Se korpo kaj menso estus malpli interrilataj, ni povus vivi en korpo malbone funkcianta kun menso tre klara. Tamen malsano, tiom pli multe se cerba, rekte influas nian menson. Do, kio signifas libervolon, kiam eĉ nia menso ne estas libera de nia korpo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Vi celas diri, ke nia korpo estas rekte influita de la medio, kaj nia menso estas rekte influita de nia korpo. Do, nia menso estas influita de la medio, kie la menso devus fari elektojn. Tiu ĉi estas ciklo kaj mi tute ne scias kiel eliri!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ja... vi eble nun komprenas mian komencan dubon pri la koncepto de libervolo.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Tamen, persono, kiu estas sur la rando de abismo, ĉiam povas elekti la morton. Tiu estas la bazo de nia libereco.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Sed mi demandus al mi: se mi prenus la tutajn personojn de la Tero kaj, unu post la alia, tien mi metus ilin kaj observus ilian elekton, mi opinias, ke nur tre eta parto elektus la morton. Ĉu vi konsentas?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Certe. Tamen la libereco de tiu mortiga elekto restus.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Jes, sed mi demandus al mi ankoraŭ: kial nur eta parto mortigus sin? Finfine la elektoj estas du: morto kaj vivo. Kial ni ne atendas, ke almenaŭ la duono mortigu sin?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ĉar, samtempe, preskaŭ ĉiu timas la morton kaj la perdon de siaj karuloj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kial ni timas la morton?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Mi ne scias. Eble ĉar ni ne scias, kion ni devus atenti. Ĉu nenio? Ĉu paradizo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Se ni estus nuraj intelektaj estaĵoj kaj ni estus fronte al tiuj du ebloj, nenio kaj paradizo, ĉu ne estus prefera mortigi sin? Se estus nenio, tiam nenion ni sentus, ni eĉ ne ekkonscius pri la rezulto; do, nenia postosopiro. Se estus paradizo, estus sefina boneco kaj kontento.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ja... sed la timo pri la morto estas tre multe influita de niaj emocioj kaj sentimentoj...</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Finfine ni reiras tien: emocioj kaj sentimentoj estas io rekte influita de la korpo mem. Do, la demando restas: kiel iu povas decidi mortigi sin fronte al abismo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Se la timo pri la morto estas io influita de la korpo, klare ni povas suspekti ian malsanon en la sinmortiganto.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Ĉu vi ne miras pri la fakto, ke granda nombro da personoj, fronte al tiu sama abismo, kondutus simile? Ni scias, ke ĉiu homo estas konsistigita de grandega nombro da ĉeloj. Kial miliardoj da homoj kondutos simile? Kial ili estus ĝenerale antaŭvideblaj?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Se ni uzas la korpajn kialojn por ekspliki la mensajn kondutojn, tiam kompreneble ni&nbsp;<em>devas</em>&nbsp;uzi la biologion.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kio vi celas diri?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: La ĉefa demando tie ĉi estas: kial la granda parto de la Teraj organismoj, inkluzivitaj eĉ la bestoj, kondutus laŭ la sama maniero fronte al abismo? Kiam ni parolas pri organismoj, la ĉefa ilo por ekspliki tiajn similecoj inter tiel malsimilaj specoj kaj diversaj organismoj estas la evolua teorio: la organismoj, kiuj emas mortigi sin, klare malpliigas ilian problablon je produkti idojn, kiuj havu la samajn emojn pri sinmortigo. Simple ili havus malmultajn eblojn pri transvivo: jen la kialo, pro kiu, post miliardoj da jaroj de evoluado, ni ne havas multajn ekzemplojn de tiaj organismoj.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Mi komprenas la evoluan vidpunkton. Sed mi pensas, ke vi ne kapablis klarigi ion. Se ĉiu organismo estas sub la influo de la medio, kiel asertas la evolua teorio, kaj ĉiu ulo estas konsistigita de miliardoj kaj miliardoj da etaj uloj, la ĉeloj, kial la tutaj organismoj de la Tero kondutus sammaniere? Ĉu ni devus atendi malsimilajn reagojn?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: La&nbsp;<em>kielo</em>, per kiu ĉiu besto malproksimiĝus de la abismo, dependus de la besto mem. Sed la<em>kialo</em>&nbsp;estas la sama. Do, la varieco de la bestoj videblus en la&nbsp;<em>kielo</em>, ne en la&nbsp;<em>kialo</em>.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj vi asertas, ke tiu ĉi simileco pri la kialo dependas de la evolua teorio. Mi komprenas. Do, imagu la jenan: se ni trovus planedon, kiu enhavu vivaĵojn, tamen eksterteranaj kaj tre malsimilaj al la Teraj vivaĵoj, ĉu ni povas aserti, ke eĉ ili kondutus sammaniere fronte al abismo?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Certe!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj la homoj kaj la bestoj kaj eksterteraj bestoj kondutus sammaniere fronte al antaŭvitida ebla morto. Tamen, kiam vi parolis pri la kondutoj de la homoj fronte al la morto, vi parolis pri timo de la nekonato kaj timo de perdo de niaj karuloj, ĉu ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj tamen, la teraj kaj eksterteraj bestoj ne havus tiajn kapablojn.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Jes.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Do estas aliaj kialoj, pro kiuj la homoj ne mortigus sin. Kaj tiu ĉi pluaj kialoj precize estas tiuj, kiujn vi antaŭe menciis pri la evoluado: la uloj, kiuj emas sinmortigi, emas sinestingi. Tial la evoluado&nbsp;<em>devige</em>&nbsp;alportas mekanismojn, kiuj klopodas eviti la sinmortigon influante kaj la korpon (pensu pri la korpaj emocioj sub timo) kaj la menson.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Kiel ne?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kaj tamen, post miliardoj da jaroj de evoluado, ĉu ekzistus ankoraŭ personoj sinmortigemaj?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Nepre!</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Kial, laŭ vi?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Estas parto de la koncepto mem de evoluado. Ĝi estas la sumo de daŭraj mutacioj kaj natura selektado. Do, la mutacioj povas alporti diversajn strangajn kondutojn, kies manifestado ekzemple estas la sinmortigo.</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Testudo: Tiel, estas tiel sensenca pensi, ke la homaro, malgraŭ ĝia komplekseco, estu antaŭvidebla?</span></div><div style="line-height: 16px; text-align: justify;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;">- Akilo: Ne... kaj tiu ĉi estus granda afero.</span></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-3561257065879047253?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-58129409877655275582011-11-06T23:38:00.003+01:002011-11-06T23:38:42.062+01:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br />Estas fojoj, kiam oni diras, ke tio, kio okazas dependas de la destino. Tamen, mi pensas, ke la destino estas nur la matureco de la periodoj. Se ni vidas la homojn nur kiel ege komplikaj maŝinoj, preskaŭ neantaŭvideblaj, tiam ni ne povas kompreni la destinon. Se ni vidas la homojn kiel tre <i>kompleksaj</i> aroj da vivaĵoj, tiam ni komprenas, ke ilia komplikeco ofte povas esti tre antaŭvidebla. Estas precize tiu ĉi la diferenco inter la komplikeco, kiun enhavas hazarda sinsekvo da nombroj, kun la komplekseco, kiu enhavas preciza sinsekvo da nombroj produktita de preciza regulo. La kompleksa sinsekvo havas komplikan strukturon, sed tiu ĉi strukturo ofte produktas simplan, <i>tre simplan</i> konduton. Jen kial ni kapablas antaŭvidi diversajn aspektojn de niaj karuloj. Ni havas apartan kapablon kompreni nian proksimulon. Tamen, nia proksimulo, ekzakte kiel ni, estas la sumo de la sennombraj daŭraj interagoj inter tiom da ĉeloj, kiuj superas la nombron da steloj en nia galaksio. Kaj tiu ĉi penso igas min sen spiro. La Naturo estas nekredebla en ĝia grandiozeco.<br /><br />Kaj tamen, la homoj estas kompleksaj kaj tiu ĉi signifas, ke ili havas simplajn kondutojn, kiuj adaptiĝas al la ŝanĝiĝanta medio. Kutime, oni pensas, ke simpla sistemo produktas simplan konduton, komplikaj sistemoj produktas komplikajn kondutojn. Sed estis pruvita la malon: la kaosaj sistemoj povas esti tre simplaj. Kaj, mi asertas, ke komplikaj sistemoj povas produkti nur komplikajn kondutojn, sed la <i>kompleksaj sistemoj povas produkti simplajn kondutojn</i>.<br />Sufiĉas pripensi tion. Homo tre inteligenta, kiu kapablas eltrovi apartan matematikaĵon, kiel Eŭlero, kiu eltrovis la etendon de la faktorialo ekster la domajno de la entjeroj, ĝi trovis tre simplan kaj regulan formulon, kiun poste oni nomis "gamo de Eŭlero". Eŭlero estis homo, kompleksa aro da ankoraŭ kompleksaj vivaĵoj, kaj ĉu tiu ĉi ŝajne tre komplikaĵo kapablis produkti simplegan matematican formulon? La homoj produktas simplecon, malgraŭ ilia ŝajna komplikeco.<br />Ĉu tiu ĉi estas la celo de la tuta universo? Starti per sennombraj izolitaj elementoj, kiuj interagas senkiale, kaj fine atingas celon, ekzakte kiel la materialoj kaj la tutaj vivaĵoj, kiuj konsistigas la ĉelojn de homo, kunlaboras al unuopa celo, la homo mem. Sendube la tutaj partikloj, kiuj konsistigas homon, se disigitaj, estus pli komplikaj ol tutaj kune sub la formo de la homo. La homo estas la esprimo de la simpligado, al kiu la universo iras.<br />Jen ke la vorto "destino" akiras signifon, veran signifon, ĉar ĝi estas la esprimo de tiu ĉi daŭra simpligado, kiun la Naturo laŭiras. Kaj la simpligado ne povas porti al multaj vojoj, alie kia simpligado estus? Jen ke la ŝajne tre neantaŭvidebla konduto de la homoj iĝas komprenebla kaj antaŭvidebla, iĝante la destino mem.<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5812940987765527558?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-29456760793075727162011-10-29T15:47:00.001+02:002011-10-29T15:47:14.483+02:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br />Akilo kaj la Testudo ĵus finvidis dokumentigan filmon pri la mondaj militoj.<br />- Testudo: Mi tute ne komprenas, kiel povas okazi tiaj hororaĵoj! La homo kapablas atingi tre grandan stultecon.<br />- Akilo: Ja!<br />- Testudo: Mi pensas, ke se ekzistus Dio, tiam tiaj aferoj ne okazis.<br />- Akilo: Kial?<br />- Testudo: <i>Kial?</i>&nbsp;Ŝajnas al mi memkomprenebla! Tiuj masakroj estas bestaj! Kaj eble mi eraris! Ili ne estas bestaj: tiu estus komplimento. Ili estas nekredeble malhomaj. Kiel permesus Dio al ni atingi tian nivelon? Ĝi tute ne permesus tion.<br />- Akilo: Ŝajnas al mi, ke vi estas sufiĉe certa pri kiel pensus Dio, se li ekzistus.<br />- Testudo: Kion vi celas diri?<br />- Akilo: Nu, vi tute certe asertas, ke Dio ne permesus tiajn malhomajn agojn, se li ekzistus. Do, ŝajnas al mi, ke vi estas certa pri la konduto de la hipoteza Dio.<br />- Testudo: Certe! Kiel ne?<br />- Akilo: Kiel jes, mi demandas al vi. Nek vi nek mi havas sufiĉan konon por aserti, kion Dio ŝatus aŭ ne. Fakte, se li ekzistus, li sendube estus <i>tre malsimila ol homoj</i>.<br />- Testudo: Kial vi asertas tion? Kiel vi povas esti certa pri nia diferenco kompare al li?<br />- Akilo: Nu... ni ne kapablas krei universon aŭ, kvankam li estus la universo mem, tiom pli malsama estus ol ni.<br />- Testudo: Vi nur asertis, ke ni ne kapablas fari ion, sed vi ne pruvis, ke tio implicas diversecon inter ni kaj li.<br />- Akilo: Jes. Pensu pri niaj homaj atingoj kaj la kapabloj de simpla vermo. Li kapablas fari ege malpli multajn aĵojn ol ni homoj. Ekzemple, li tute ne scias, kio estas la sentimentoj aŭ li tute ne komprenas la Naturon, ĉar li ne kapablas pensi. Tiaj diferencoj reflektas la malsamecon de ĝia strukturo kompare al la nia. Do, ekzakte kiel la ĉeesto de la pensokapablo dependas de tute malsimila strukturo, kiun la homo havas kaj la vermo ne, tiel la univers-kreado-kapablo, kiun Dio havus, implicus tute alian strukturon en li kompare al ni. Kiel la vermo tute ne kapablus kompreni la homojn, tiel la homoj verŝajne tute ne kapablus kompreni Dion.<br />- Testudo: Mi nun komprenis vian vidpunkton kaj mi estimas ĝin. Tamen mi volas rimarki ion.<br />- Akilo: Bone.<br />- Testudo: La via estas klasika ekzemplo de kohera kaj objektiva razonado.<br />- Akilo: Dankon! Sed mi estas scivola: kial vi pensas tion?<br />- Testudo: La kialo klaras. Vi uzis ekzemplon, tiu pri la vermo, kiu estas facile rimarkebla de ĉiuj; tial ĝi koncentriĝas pri objektivaj ecoj, nome tiuj ecoj, kiuj estas rekoneblaj sendepende de la menso aŭ la kulturo, kiun oni havas.<br />- Akilo: Jes.<br />- Testudo: Poste, vi uzis tiun ekzemplon por estigi komparon de niveloj: la ŝtupo inter la vermo kaj ni homoj estas iel simila al la ŝtupo inter ni kaj Dio.<br />- Akilo: Jes.<br />- Testudo: Tiu ĉi komparo estas tre intuicia. Ĉiu povas kompreni ĝin. Jen ĝia objektiveco. Kiam ĉiuj ne kapablas vidi alion kaj vidas la samon, tiam oni preterpasis la subjektivecon kaj atingis la objektivecon: estas io ekstera al ĉiu el ni, kio estas rekonebla de ĉiuj. Io <i>vere</i>&nbsp;objektiva, ĉu ne?<br />- Akilo: Sendube.<br />- Testudo: Tamen, tiu ĉi samtempe estas ekzemplo de la malforteco de la objektiveco.<br />- Akilo: Kial? Kiel?<br />- Testudo: Ni ne havas pruvon, ke, kvankam neniu ne elpensis alion por ekspliki la samon, alia interpreto ne ekzistu.<br />- Akilo: Jes... kaj do?<br />- Testudo: Do la objektiveco strikte dependas de la homoj, kies objektivecon ni estas observanta.<br />- Akilo: Ĉu vi havas ekzemplon?<br />- Testudo: Jes. Ni reiru al via antaŭa komparo. Kvankam la komparo tute verŝajnas, vi ne konsideris, ke ni ne havas la pruvon, ke ni povas fari tian komparon senerare. Fakte, la nura pruvo estus eksperimenta, sed vi nur parolis ne eksperimentis. Eĉ unuĉela fungo estas tre malsimila ol vermo. Kaj eble la diferenco inter la du estus kompareblaj pri intenseco kun la diferencoj inter la vermo kaj ni. Tamen, kiam oni pasas de nivelo al malsama nivelo, ni vere ne scias la kvanton da diferencoj. Ĉu la kvanto da diferenco inter la unuĉela fungo kaj la vermo estas la sama kompare al tiuj inter la vermo kaj la homo? Kaj kio pri tiuj inter la homo kaj Dio?<br />- Akilo: Mi komprenas la malfacilecon, kiun tiu ĉi temo alportas. Tamen, ŝajnas al mi, ke ni homoj estas tiel malproksimaj de la univers-kreado-kapablo, ke la diferencoj inter ni kaj hipoteza Dio estus egaj.<br />- Testudo: Ĉu vi iam pensis, ke eble ni ne konas niajn tutajn kapablojn?<br />- Akilo: Ĉu vi vere kredas, ke ni havas kaŝitan kapablon por krei universojn?<br />- Testudo: Mi ne scias, kion ni homoj havas. Mi nur scias tion, kio ĝis nun estas eltrovita. Kompreneble, supozi ke ni homoj povas krei universojn ŝajnas iom ekstrema eĉ al mi, sed ĝi ne povas esti ellasebla apriore.<br />- Akilo: Ĉu vi certas?<br />- Testudo: Pensu, ke nun ni kapablas modifi la enan kaj nanometran strukturon de la vivuloj, la DNA. Eĉ kelkaj sciencistoj kapablis krei la unuajn artefaritajn ĉelojn. Kaj tiel plu. Se la homoj de antaŭa jarcento pensis pri tiaj aferoj, ĉu ili konsiderus tion ebla? Laŭ mi ne. Ili tute ne konsciis, kion la homo povas atingi.<br />- Akilo: Eble, la kreado de alia universo!<br />- Testudo: Ja!<br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-2945676079307572716?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-67253980690997651222011-09-13T00:51:00.000+02:002011-09-13T00:51:35.032+02:00<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px;"></span><br /><div id="post_345554_content" style="margin-bottom: 1em; margin-left: 0px; margin-right: 0px; margin-top: 1em;">Hieraŭ mi legis ion interesan pri la bluajn papiliojn (<em>Maculinea arion</em>).<br /><table align="right" height="180" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406897" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 7" class="embed" height="180" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/68/97/11406897.29edfc4b.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406897" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 7</a></small></td></tr></tbody></table><br />Tiu ĉi papilio strikte dependas de la simbiozo kun alia insekto: la formiko. La blua papilio frajas siajn ovojn sur la floroj de sovaĝaj tilioj; kiam naskiĝas la larvoj, ili nutriĝas ĉe la floro kaj dum iom da tempo ili ŝanĝas sian konduton kaj falas teren, kie komencas produkti sukeran substancon. Tiu ĉi substanco altiras la formikojn. Kiam estas la formikoj, la larvo sin tordas por ŝajni formika larvo. La formikoj fine transportas la larvon al sia formikejo. Tie, la larvo komencas nutriĝi de la formikajn ovojn kaj, produktante apartan sonon, kiu simulas la sonojn produktitajn de la formika reĝino, instigas la formikojn al porti al si eĉ aliaj formikaj ovoj. Post la krizaliĝo kaj la papiliiĝo, la ĵusnaskita papilio estas eskortata ekster la formikejon, kie estas defendita de la formikoj ĝis ĝi kapablas flugi.<br /><br /><table align="left" height="160" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406923" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 8" class="embed" height="160" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/69/23/11406923.56f93a37.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406923" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 8</a></small></td></tr></tbody></table>Tiu ĉi papilio fariĝis fama, ĉar ĝis la fino de la 70aj jaroj, tiu specio preskaŭ estingiĝis. Post multaj esploroj, la sciencistoj komprenis, ke la kaŭzo dependis de la alteco de la herbo, kie tiuj formikoj vivis. Fakte, la apartaj formikoj, kun kiuj la simbiozo esti plenumita, estas specifa specio, kiu nomiĝas&nbsp;<em>Myrmica sabuleti</em>. Tia specio estas tre sentema je la variado de la temperaturo. Ĝiaj ovoj devas resti inter aparta intervalo de gradoj, nek tro varma nek tro malvarma. Bedaŭrinde, dum la fino de la 70aj jaroj disvastiĝis malsano, kiu mortigis multegajn kuniklojn, kiuj manĝante la herbon, igis la herbon ĉiam malalta. Tiu ĉi malalteco permesis pli altan temperanturon ĉe la grundo, sub kiu la formikaj ovoj estis frajitaj. Sen la kunikloj, la herbo fariĝis nature alta, malgrandigante la grundan temperaturon kaj sekve mortigante la ovojn de la<em>Myrmica sabuleti</em>. Tiu malrekte sed intense influis la vivcicklon de la bluaj papilioj, preskaŭ tute mortigante ilin.<br /><br /><table align="left" height="183" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406902" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 2" class="embed" height="183" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/69/02/11406902.7024cb8b.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406902" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 2</a></small></td></tr></tbody></table><table align="right" height="180" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406899" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 5" class="embed" height="180" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/68/99/11406899.e5e1c600.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406899" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 5</a></small></td></tr></tbody></table><table align="left" height="159" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406901" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 3" class="embed" height="159" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/69/01/11406901.83c788f1.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406901" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 3</a></small></td></tr></tbody></table><table align="right" height="153" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406903" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 1" class="embed" height="153" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/69/03/11406903.e14b49d5.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406903" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 1</a></small></td></tr></tbody></table><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />La sciencistoj decidis reenigi la bluajn papiliojn kun iliaj formikoj. Kaj finfine sukcesis.<br />La demando nun estas: kial ni influas la vivon ĉe la Tero?<br />Tiu ĉi estas laŭ mi granda paradokso de personoj kiel mi kaj eble de la tuta homaro. Oni rekonas la naturon kiel io rimarkinda kaj konservinda. Tiel, ni ne volas influi la nuntempajn ekvilibrojn, kiuj bezonis milionojn da jaroj por estiĝi. Do, oni volas limigi ĉian homan aktivadon, kiu povas tro multe kaj tro malbone ŝanĝi la medion. Kaj jen la paradokso: ĉu la homo estas parto de la Naturo? Ni samtempe asertas tion jese, sed ni kondutas kiel ni estus io ekster la Naturo: ĉiu nia agado estas konsiderita "artefarita'', kaj la "artefariteco'' estas siavice konsiderata sinonimo de "malnatureco''. Do, flanke estas la Naturo, aliflake la homo. Kaj tamen la homo agnoskas, ke li estas produkto de la Naturo. Do?<br />Mi pensas ekzemple pri la formikoj aŭ pri la termitoj. Ili tute ŝanĝas la regionoj, kiujn ili okupiĝas. Ili tute kreas kompleksajn strukturojn, la formikejoj aŭ termitejoj, kiuj&nbsp;<em>klare</em>&nbsp;estas la produktaĵoj de ia formika aŭ termita teknologio. Tamen, la "teknologio'' estas rilatita al la "artefariteco'', ĉu ne? Kaj kial ni konsideras la formikojn, la termitojn kaj iliajn kompleksajn domojn&nbsp;<em>naturaj</em>, pli naturaj ol la homaj?<br />Kaj kio pri la reenigado de preskaŭ mortintaj specioj? Tiu okazaĵo estas produkto de la natura selektado, ĉu ne? Kaj la natura selektado estas unu el la du elementoj de la darvina evoluado, ĉu ne? Do, kial kontraŭi ĝin, kvankam ni homoj estas la kaŭzo de tiuj amasmortigoj?<br />Mi volas fari alian ekzemplon, reprenante la aferon pri la bluaj papilioj.<br /><br /><table align="left" height="180" style="width: 240px;"><tbody><tr><td align="center"><a class="nobg" href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406898" style="color: #0088ee; text-decoration: none;"><img alt="Blua papilio 6" class="embed" height="180" hspace="" src="http://u1.ipernity.com/20/68/98/11406898.0bb6dee6.m.jpg" style="background-color: transparent !important; border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px; border-color: initial; border-left-color: rgb(238, 238, 238); border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-style: initial; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-top-style: solid; border-top-width: 1px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; margin-right: 2px; margin-top: 2px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; padding-right: 3px; padding-top: 3px; text-decoration: none;" vspace="" width="240" /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="color: #999999; font-size: 11px;"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/11406898" style="color: #0088ee; text-decoration: none;">Blua papilio 6</a></small></td></tr></tbody></table>Laŭ tio, kion mi komprenis, la&nbsp;<em>Myrmica sabuleti</em>&nbsp;ne estas la nura formika specio ĉeestanta en sia regiono. Tamen, tiu ĉi formiko, kiam la herbo estas sufiĉe malalta, estas pli forta ol la aliaj formikaj specioj. Tiu ĉi fakto implicas, ke, kiam la&nbsp;<em>sabuleti</em>&nbsp;ne plu kapablas kreskigi siajn ovojn, ĝi malfortiĝas, lasante spacon por la aliaj specioj, kiuj akiras la regadon de la regiono. Krome, rimarku, ke, pro tio kion ni scias, en tiu ĉi aparta okazaĵo la homo ne estis la kaŭzo de la amasmortigo: ĉio dependis de la mortado de la kunikloj pro viruso.<br />Nun, kiam la sciencistoj reenigis la bluajn papiliojn kun la<em>sabuleti</em>, tia formiko denove sukcesis repreni sian regadon. Tiu ĉi sub la malprofito de la aliaj formikaj specioj. Kaj, mi demandas, kial preferi apartan specion? Kial influi la tutan&nbsp;<em>naturan</em>&nbsp;procezon?<br />Mi devas fari alian rimarkon. Kvankam la darvina teorio pri evoluado deklaras la egoismon de la vivaj estaĵoj, ĝi tute ne forigas la eblon de la kunlaboradon. Kaj la&nbsp;<em>simbiozo</em>&nbsp;de du specioj estas&nbsp;<em>precize</em>produktaĵo de tiu kunlaboro. Fakte, ju pli profunde mi studas la naturajn sistemojn, des pli multe mi komprenas, ke en Naturo estas pli komuna la kunlaboro ol la konkurado (rimarku ke la vorto "konkurado'', kiu estas la malo de "kunlaborado'', ŝajnas deveni de la radikoj "kon'', nome "kun'', plus "kuri'':&nbsp;<em>kune kuri</em>; tiu ne tute plaĉas al mi, mi preferus alian vorton kiel "kontraŭkuri'', ĉar ĝi pli multe evidentigas la kontraŭon; certe "kune kuri'', laŭ mi, havas la sencon de "ambaŭ kuri por kapti la samajn rimedojn'', sed plaĉas la mi malmulte; alia bona vorto estus&nbsp;<em>kontraŭlabori</em>).<br />Ekzemplo de simbiozo estas la blua papilio kun ĝiaj formikoj. Flanke la papilio ekspluatas la rimedojn kaj le ovojn de la formikoj, sed aliflanke ĝi provizas sukeran substancon al la formikoj. Kaj rimarku, ke la papilio estas strikte rilata al la formikoj: ĵus ili forĝis, ankaŭ la papilio mortis. Do, kvankam la papilio ekspluatas la formikojn, ĝi tute dependas de ili, kaj troa ekspluato povus detrui la simbiozon. Tial, tia simbiozo havas ekvilibron, kiu permesas kaj al la formikoj kaj al la papilioj bone vivi.<br />Estas vere, ke darvina teorio montras la vivajn estaĵojn kiel egoismaj; tamen ĝi ne flankelasas la eblon, ke&nbsp;<em>ofte de kunlaborado oni akiras pli multe ol konkurado</em>. Tiu ĉi afero estas ĉe la bazo de ĉiu simbiozo.</div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-6725398069099765122?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-51012509649486716842011-09-02T13:34:00.001+02:002011-09-02T13:36:13.279+02:00<meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><div>Ni ĉiuj nun jam konsideras komprenebla, ke la Tero estas preskaŭ sfera; kaj por ni ĉiam estas strange pripensi tiujn antikvulojn, kiuj kredis, ke la Tero estu ebena.</div> <br /><div>Mi malkovris antaŭ malmulta tempo, ke tiu naiveco de la antikvuloj estas ankoraŭ kun ni, sed sub aliaj formoj. Kiel? Simple, provu pensi pri la sekva: laŭ vi, se mi ekiras de la Tero al la spaco, laŭirante ajn fiksitan direkton tiel, ke mi ĉiam vojaĝas rekte, ĉu mi povas reiris al la Tero?</div><div>La simpla respondo estus: "Ne! Ekirante de la Tero kaj vojaĝante rekte, estas tute neebla reiri al la Tero!"</div> <br /><div>Kaj nun pensu al la sekva: kio okazas sur la Tero? Se ni ekiras de la suda poluso al norda poluso, laŭirante preskaŭ rektan vojon, kio okazus? Post ni atingis la nordan poluson, daŭrigante la rektan vojaĝon, ni reiros al la suda poluso! Kompreneble: la Tero estas preskaŭ sfero!</div><div>Kaj, kial ni pensas, ke la Universo povu esti malsimila al la Tero? Kial ni pensis, ke ĝi ne povas havi ian formon, pro kiu, ekirante de iu ajn punkto kaj laŭirante rektan direkton, ni povas reiri al la sama punkto? Kial ni devige pensas, ke la Universo estas ebena? Eble limigita, sed ebena?</div> <br /><div>Kaj la sama pri la tempo: kial ni pensas, ke ĝi devige estas ebena? Ĉu povas okazi, ke ekirante de iu punkto, kaj laŭirante la tempan fluon, ni reiros al la komenca punkto?</div> <br /><div>Rimarku: pri la rondeco de la universo estas diversaj proponoj; fakte, ni nun ankoraŭ ne konas la vera formo de ĝi. Pri la rondeco de la tempo, kelka laboro estis farita, kaj tamen mi ne bone konas tiun ĉi temon.</div></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5101250964948671684?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-35608795651054844452011-09-01T10:33:00.000+02:002011-09-01T10:34:12.831+02:00<meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><p>Akilo - Kara sinjoro Testudo, kiel vi povas diri, ke tiu ĉi nuntempa artaĵo estas bela? Ŝajnas al mi, ke ĝi estas iu el la plej malbelaĵoj, kiujn mi iam vidis!</p><p>Testudo - Mi komprenas vian miron pro mia opinio, kara Akilo, sed mi ne ŝercas: mi pensas, ke tiu ĉi artaĵo estas tre bela!</p><p>Akilo - Eĉ <i>tre</i> bela? Mi tute ne komprenas viajn gustojn. Tamen, mi estas scivola: kion vi vidas kiel bela en skultaĵo, kiu estas tute misformita, sub stulta ŝildo, kiu deklaras "Belaĵo''?</p><p>Testudo - Via estas tre bela demando, kies respondo ne estas tiel tuja. Se vi havas iom da tempo, mi provos respondi al vi.</p><p>Akilo - Certe! Mi havas tempon! Fakte mi estas scivola pri viaj kialoj, kiuj, mi opinias, estus sendube eksteraj kompare kun la miaj.</p><p>Testudo - Tio ne certas. Fakte, konsidere ke vi estas scivola, mi klopodos plejeble klare respondi al vi. Tamen, mia respondo partos de demando. Ĉu vi estas preta?</p><p>Akilo - Pretega!</p><p>Testudo - Bone. Vi estas mirinta, ĉar mi asertis, ke tiu ĉi artaĵo estas bela, anstataŭe!, <i>tre bela</i>. Tamen, sendube ĝi ne estas laŭnorma beleco. Kaj tiu ĉi, mi pensas, ke estas tre klara al vi, ĉu ne?</p><p>Akilo - Certe! Mi konas vin sufiĉe bone por scii, ke vi estas sincera kiam vi asertas, ke tiu ĉi monstraĵo estas "bela''. Krome, precize pro la fakto, ke tiu ĉi artaĵo memkompreneble <i>ne</i> havas laŭnorman belecon, mi povas pensi, ke la problemo pri niaj ne egalaj opinioj dependas de nia koncepto de "beleco'', ĉu ne?</p><p>Testudo - Ekzakte, kara Akilo! Kiel ĉiam, estas tre interesa dialogi kun vi!</p><p>Akilo - Kaj por mi estas la sama, malgraŭ vi ĉiam portas mian menson al la limoj!</p><p>Testudo - Mi akceptos vian aserton kiel komplimento! Nu... vi perfekte identigi la kernon de mia respondo, kaj la implicita demando estas: <i>kio estas la beleco laŭ vi?</i></p><p>Akilo - Bone... tiu ĉi demando ŝajnas al mi simple respondebla. Por mi la beleco estas sento, kiun mi perceptas, kiam mi estas fronte al io bela. Ekzemple, mi povas rigardi pentraĵon aŭ skulptaĵon kaj percepti ilian belecon. Aŭ, kutime, povas esti la beleco de persono, kiu reflektiĝas eĉ en la antaŭaj du artaj formoj.</p><p>Testudo - Ja! Tamen, mi volas esti eĉ pli preciza ol tiele. Kio okazas en vi, kiam vi klare perceptas la belecon de io ajn?</p><p>Akilo - Nu, mi sentas, ke ju pli bela la aĵo estas, des pli multa tempo mi pasus tie rigardante ĝin.</p><p>Testudo - Vi sentas specon de altiro?</p><p>Akilo - Sendube estas altiro!</p><p>Testudo - Preskaŭ kiel vi volus resti perceptante tiun aferon por ĉiam, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jese! Tute dependas de la aparta afero. Certe, ju pli bela ĝi estas, des pli altiron mi sentas.</p><p>Testudo - Kaj tiu okazas ankaŭ kun la personoj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Repensu precize pri tiu ĉi afero. Kion implicas la altiro al persono?</p><p>Akilo - Mi ne komprenas, kion vi volas aserti?</p><p>Testudo - La altiro al persono implicas, ĝenerale, deziron pri resti kun tiu persono plejeble longe, ĉu ne? Precize kiel vi diris antaŭe pri pentraĵo aŭ skulptaĵo: ju pli bela estas la artaĵo, des pli longe ni restus tie perceptante ĝin. Kaj tiu ŝajnus sammaniere aplikebla pri la beleco en la personoj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Mi konsentas kun vi. Fakte, ofte tre forta altiro por persono povas produkti rilaton kun tiu persono, kiu povas kunporti kuniĝo inter la du; kompreneble ĉio depende de la reciproka altiro.</p><p>Testudo - Ĉu vi opinias, ke seksa altiro estas tre forta instigo por la homaj aferoj?</p><p>Akilo - Sendube! La sekso estas ĉiam ĉeestanta kaj intensa afero, kaj ne nur pri la homaro, sed ankaŭ pri la besta regno.</p><p>Testudo - Bonege. Kaj kio estas la kialo de tiu? Estas la fakto, ke fundamente la ĉefa kaj plej grava okupiĝo por ĉia vivanta speco estas la reproduktado, ĉu ne?</p><p>Akilo - Kiel ne? Darvino estis klara pri tiu: ia ajn speco, kiu, pro iu ajn motivo, ne okupiĝus pri la reproduktado, donante gravecon al aliaj aferoj, sendube havus malpli multan probablon je transvivi kaj daŭri en la tempo.</p><p>Testudo - Vere! Darvino estis tre klara! Kaj, tre interesa demando pri tiu ĉi afero, estas la jena: konsidere, ke la reprodukado, kiel ĉio tio kio ĉirkaŭas ĝin, grave influis la evoluadon de la specoj, kaj konsidere ke la beleco havas grandan parton en la kuniĝo de la homoj, ĉu la beleco kaj la reproduktado estas interrilataj?</p><p>Akilo - Ho! Mi neniam pensis pri tio. Efektive, estas verŝajna interrilato. Tamen, kiel ili interrilatiĝus?</p><p>Testudo - Pensu: se ni estus maŝinoj, kies plej ĉefa celo estas la plej bona reproduktado, kie "plej bona'' celas implici la plej altajn probablojn de transvivoj de la propraj idoj, tiam: kiel ni elektus nian am-kunulon?</p><p>Akilo - Kion vi celas diri kun la vorto "maŝinoj''?</p><p>Testudo - Mi volas meti nin en situacio, kie la emocioj ne estas. Tiuj maŝinoj, pri kiuj mi parolis, estus kiel homoj aŭ bestoj, sed sen emocioj, malgraŭ ili havus la saman celon de la tutaj vivuloj, kiuj estu plantoj, animaloj aŭ homoj: la <i>reproduktado</i>. Kiel tiaj maŝinoj elektus la propran kunulon?</p><p>Akilo - Kompreneble ili klopodus por elekti la plej bonan kunulon.</p><p>Testudo - Kio estas "la plej bona kunulo''?</p><p>Akilo - Estas tiu persono, besto aŭ planto, kiu havas la plej bonajn ecojn. Kiel Darvino instruis, la plej bonaj ecoj permesas al la vivulo transvivi la plej durajn situaciojn. Tiel funkcias la natura evoluado, ĉu ne?</p><p>Testudo - Ekzakte. Ni faru ekzemplon. Se pavino vidas pavon iom misformita, sendepende de la kaŭzoj. Ĉu tiu pavino devus preferi ĝin aŭ ne misformitan pavon?</p><p>Akilo - Ne misformitan pavon!</p><p>Testudo - Kial?</p><p>Akilo - Ĉar misformita pavo, verŝajne, havas ian malsanon, dume la sana pavo probable ne havas malsanon.</p><p>Testudo - Ekzakte. Tiu ĉi, baziĝante sur la fakto, ke la malsanoj ruinigas nian aspekton. Ĉu tiu implico estas prudenta?</p><p>Akilo - Mi opinias jese.</p><p>Testudo - Bone, do ni asertis, ke la korpa aspekto estas tre grava indikilo pri la saneco de vivulo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Sendube!</p><p>Testudo - Tamen, restas la grava demando: kial la bona korpa aspekto ĝenerale indikas sanecon?</p><p>Akilo - Ba! Mi tute ne scias. Tio estas tiele. Mi neniam pripensi tian aferon.</p><p>Testudo - Ni provu pripensi ĝin.</p><p>Akilo - Bone.</p><p>Testudo - Kio estas la grava diferenco inter sanulo kaj malsanulo?</p><p>Akilo - La malsanulo suferas kaj estas limigita.</p><p>Testudo - Sufero kaj limoj: pri tiuj vi parolis. Kaj tamen, repensu pri la sufero. Kio estas la plej granda implico pri la sufero?</p><p>Akilo - La doloro, kiun oni sentas.</p><p>Testudo - Doloro kaj sufero al mi ŝajnas sinonimoj, do vi ne vere respondis al mia demando: kio estas la plej granda implico pri la sufero?</p><p>Akilo - Kiam mi suferas, mi ne sukcesas fari ion ajn.</p><p>Testudo - Do la sufero implicas aliajn limojn, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Do, ni povas rearanĝi vian antaŭan respondon pri la demando: kio estas la grava diferenco inter sanulo kaj malsanulo? Vi respondis, ke malsanulo suferas kaj estas limigita. Oni, do, povas aserti, ke la plej granda diferenco inter sanulo kaj malsanulo estas la limoj, kiujn la malsaneco alportas, ĉu ne?</p><p>Akilo - Mi konsentas kun vi. Finfine la problemo estas la limoj implicitaj de la malsaneco.</p><p>Testudo - Tamen, en la kunteksto de la darvina evoluado, kaj do de la natura selektado, la limoj povas negative influi la kapablojn de vivulo pri adaptiĝo al la medio. Tiu negativa influo estas tre grava: kelkfoje eĉ la plej eta diferenco inter du alie egalaj vivuloj povas helpi unu el ili. Laŭ la darvina teorio, la akumulado de tiuj etaj diferencoj kreas grandegajn ŝanĝojn dum longa periodo. Sendube, ju pli multajn limojn iu speco aŭ ulo havas en aparta medio, des malpli multajn eblojn tiu havas, endanĝeriĝante.</p><p>Akilo - Kompreneble.</p><p>Testudo - Ne nur, ĉu la malsana artisto sukcesas produkti je la sama nivelo sian artaĵon, kiel kiam li estis sana?</p><p>Akilo - Ne... kiel ni ĵus konsentis, la malsaneco implicas limojn kaj tiaj limoj povas -- kaj kutime ili tiel faras -- limigi la propran laboron.</p><p>Testudo - Ĉu la plej grandaj kaj malfacilaj artaĵoj povis esti produktitaj se la respondaj artistoj estus malsaniĝintaj kiam ili komencis siajn laborojn.</p><p>Akilo - Ne. La saneco estas grava parto de la produktado de artisto. Kompreneble ĉio dependas de la aparta malsaneco. Ekzemple, pentristo povas havi malsanecon pri siaj gamboj, restante bonega pentristo; tamen, sufiĉas eĉ eta malsaneco pri liaj manoj aŭ okuloj, ke lia arta laboro estas endanĝerita.</p><p>Testudo - Certe. Tamen, kiel ni povas juĝi la sanecon de artisto? Se ni havas du similajn artistojn, kiujn ni ne povas vidi, kaj ni devas taksi ilian sanecon nur per la artaĵoj, kiujn ili produktas, ni konsiderus pli sana la plej produktema el la du, ĉu ne?</p><p>Akilo - Kiel ne?</p><p>Testudo - Kaj, se iu el ili eĉ preskaŭ ne produktas artaĵon, aŭ la malmultaj, kiujn li produktas, ne havas la grandajn kvaliton kaj komplikecon, kiujn kutime ili havis, ni prave taksas sian malsanecon tre intensa, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Nun, pensu pri la Naturo kaj pri la DNA kiel artistoj. La artaĵoj de DNA estas la korpon, kiun ĝi produktas. Kion ni povus diri pri tiaj artistoj?</p><p>Akilo - Komprenita! Ju pli komplikaj kaj produktemaj estas iliaj produktaĵoj, des pli sana ili estus takseblaj. Anstataŭe, ni precize povus diri, ke tiuj produktemaj DNA estus sendube sanaj kaj do bonaj DNA.</p><p>Testudo - Kaj nun pensu pri la jena: la vosto de pavo estas speco de belega artaĵo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes, memkompreneble.</p><p>Testudo - Ĉu tia vosto estas komplika?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Kaj la vostoj de la pavoj estas ĉiuj egalaj?</p><p>Akilo - Ne, multaj el ili ne estas tiom belaj. Tamen ekzistas kelkaj pavoj, kies vosto estas rimarkinda.</p><p>Testudo - Vi diras la veron, kara Akilo. Ni asertis, ke la vostoj de la pavoj estas tre komplikaj, kaj kia estas la diferenco inter du pavaj vostoj, el kiuj iu estas bonege farita kaj la alia malbone farita?</p><p>Akilo - Ni povas dedukti, ke la pavo kun la bonege farita vosto estas la plej sana. Ekzakte kiel ni dirus antaŭe pri la artistoj. Tamen, en tiu ĉi okazo, la artisto estas la DNA, kiu produktas la voston.</p><p>Testudo - Kiel iu el la du DNA produktas malpli bonan voston?</p><p>Akilo - Eble pro du motivoj: aŭ la DNA de iu el la du ne havas bonan "konstruo-plano'' por la vosto, aŭ, malgraŭ tiu plano estas bona, tia DNA ne konstruas korpon sufiĉe sanan por pluteni la sanecon de la pavo. Kaj, se la pavo estas malsana, sendube ne sukcesas aŭ konstrui aŭ pluteni tian komplikan voston.</p><p>Testudo - Vi parolis bone pri la plutenado; fakte la plumoj de pavo periode falas kaj renaskiĝas. Tamen, se la saneco de pavo ŝanĝiĝas, pasante de la saneco al la malsaneco, antaŭ la malsaneco la pavo povas havi belajn plumojn, sed poste ĝi ne plu povas produkti bonajn plumojn, kaj ĝia vosto de bela fariĝas malbela.</p><p>Akilo - Mi perdiĝis, kara sinjoro Testudo! Kial ni estis parolante pri la gepavoj? Ĉu nia komenca problemo estis la kialo de via pozitiva juĝo pri tiu nuntempa kaj stranga artaĵo, kiu estas nun fronte al ni?</p><p>Testudo - Jes. Tamen, por paroli pri la beleco, kiun mi vidas en tiu ĉi artaĵo, ni alfrontis la temo de "kio estas la beleco''. Poste, ni kunsentis pri la fakto, ke la reproduktado estas rilata al la beleco. Kaj ankoraŭ poste, ni parolis pri la fakto, ke la beleco estas supraĵa kaj tamen bona taksilo pri la saneco de iu vivulo. Kaj jen la gepavoj. Ĉu vi retrovis vin mem nun?</p><p>Akilo - Jes! Nun mi memoras, kien ni atingis.</p><p>Testudo - Bonege!</p><p>Akilo - Kiam vi finis vian sintezon, mi komprenis ion.</p><p>Testudo - Diru ĝin al mi, Akilo! Mi estas scivola!</p><p>Akilo - Nu... ŝajnas al mi ke vi celas aserti -- tamen korektu min, se mi eraras! --, ke la beleco povas esti ilo, kiun kreis la natura evoluado, por permesi al la bestoj surfaĵan rekonadon de malsaneco. Almenaŭ pri multaj bestoj, la beleco estas tre rilata al la manko da difektoj pri iu konvencia skemo, kiel la pava vosto.</p><p>Testudo - Ekzakte!</p><p>Akilo - Tamen estas io, kion mi tute ne komprenis de via ideo pri la beleco. La komplikeco, pri kiun vi parolis, kiu devus montri la bonecon de DNA, ne estas rekte rilata al tiu boneco. Fakte, se tiel estus, tiam varolus la jenan implicon: ju pli komplika estus skemo, des pli bona estus la DNA, kiu produktas ĝin. Tamen, tiu ĉi dedukto, laŭ mi, estas tute malvera. Ĉio, efektive, dependas de via difino de "komplikeco''.</p><p>Testudo - Mi komprenas vian vidpunkton, kaj mi tute konsentas kun vi. Vi povas diri, ekzemple, ke se mi kreas pentraĵon punkto-post-punkte, elektante hazarde la koloron de ĉiu punkto, tiam mi kreas pentraĵon tre komplikan. Fakte, por repentri ĝin, mi devus trovi la pozicion kaj la koloron de ĉiu punkto en tiu pentraĵo.</p><p>Akilo - Aŭ pensu ankaŭ pri la priskribado de tiu pentraĵo: kiel priskribi ĝin? Pentraĵo, kiu montras frukton, estas sufiĉe priskribebla pere de tiu pentrita frukto. Kaj tamen, pentraĵo de hazarda pentrado estas tute ne priskribebla: oni devus listigi ĉiun unuopan punkton! Tiu estus tre monstra laboro!</p><p>Testudo - Mi komprenis vian punkton. Fakte, kiam ni havas bonan pensulon, saĝulon, alta valoro de li estus la kapablo je simple diri tion, kio ŝajnas komplika al la aliuloj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Ekzakte! Pensu pri Einstein: li havis la altan valoron je sukcesis esprimi per <i>unuopa</i> ekvacio la tutajn ecojn de la kvar dimensioj de nia universo. Tiu ĉi ekvacio estas ĉe la bazo de la Teorio de la Relativeco.</p><p>Testudo - Genie! Sendube genie! Nun mi pensas, ke ni povas demandi al ni mem: kio signifas "diri simple tion, kion aliuloj diras komplike?''. Aŭ alimaniere: kiel mi povus priskribi la pentraĵon naskitan de hazarda pentrado laŭ pli simpla maniero ol la nura listigado de la tutaj punktoj de la tolo?</p><p>Akilo - Nu... la hazarda pentrado produktas ion sendube ne sintezebla. Mi ne pensas, ke ni povas priskribi ĝin pli simple ol la listigado de la punktoj. Pri la unua demando, kiun vi ĵus faris, mi povas respondi, ke la tre inteligenta persono, estas tiele, ke li sukcesas kapti ian ordon el la ŝajna kaoso. Tial, el tiu kaŝita sed malkovrita ordo devenas la sintezebleco, al kiu la geniulo povas aliri.</p><p>Testudo - Do, la valoro de geniulo estas tiu de kapti ordon el la ŝajna kaoso. Tiu estas tre interesa aserto, kaj ŝajnas bone dirita. Nun, oni povas demandi al ni la jenan: ĉu oni povas plenumi la komparon inter la geniulo kaj la pentristo? La pentristo produktas la pentraĵojn, la geniulon produktas profundajn observaĵojn.</p><p>Akilo - Jes, oni povus fari tiun komparon, sed kial?</p><p>Testudo - Pensu: ĉu la geniulo sukcesus produkti multajn kaj profundajn observaĵojn pri io ajn se li havus ian malsanon en la menso?</p><p>Akilo - Ne! Li devas esti sana! Aŭ, eble kelka mensa malsano povas produkti ian interesan pensaĵon, sed kutime saĝulo devas esti sana je la cerbo.</p><p>Testudo - Ekzakte. Nun, la kaŝitaj ordoj, kiujn saĝulo sukcesus kapti, kiel estas difineblaj?</p><p>Akilo - Estas malfacila difino... tamen mi havas ekzemplon, kiu povas helpi nin pri tia difinado. En la muziko, oni povas percepti multajn pli aŭ malpli kaŝitajn ordojn. Estas sensence pensi, ke ia muziko ne havas kelkan enan strukturon.</p><p>Testudo - Kial vi diras tion, kara Akilo?</p><p>Akilo - Al mi tio fakto estas klara. Pensu, ekzemple, pri la tempo de iu muzika komponaĵo: ĝi ne povas plirapidiĝi kaj malplirapidiĝi hazarde, ĉar ĝi ŝajnus tre kakofonia kaj tre malbela!</p><p>Testudo - Ĉu ni povas diri, ke muziko sen ia strukturo estus kiel listigo de hazardaj notoj?</p><p>Akilo - Jese! Kiel ne?</p><p>Testudo - Kaj, listigo de hazardaj notoj estas malbela, ĉu ne? Kiam infano aŭ besto hazarde premas la klavojn de fortepiano, ĉu la produktaĵo estas bela aŭ pli ĝuste malbela?</p><p>Akilo - Malbela!</p><p>Testudo - Do, kompare tiun ĉi hazardan produktaĵon kun la komponaĵo de muzikisto, kia estas la diferenco?</p><p>Akilo - La muzikista produktaĵo havas enan strukturon.</p><p>Testudo - Do, la beleco estas rilata ne al la notoj mem, sed al la ena strukturo de la komponaĵo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Sendube.</p><p>Testudo - Do, ĉiuj tiuj, kiuj sukcesas senti la belecon de muzikaĵo, devige kaptis kelkajn el la enaj strukturoj de tiu komponaĵo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Kiel ne?</p><p>Testudo - Ĉu la sama afero varolas pri la pentraĵoj?</p><p>Akilo - Jese! Nun ke vi parolas pri ili, mi vidas la komparon: kakofonio, kiel hazarda listigo de muzikaj notoj, estus kiel pentraĵo el hazarda pentrado. Ĝi estus sendube komplika, ĉar, pri ambaŭ, la priskribo de la artaĵo estus listigo de la multegaj unuopaj partoj, kiuj konsistigas ĝin -- la notoj por la muziko, kaj punktoj de la tolo por la pentraĵo.</p><p>Testudo - Do, konsidere ke ni asertis, ke la beleco de iu vivulo, kiel sentita de la sama-specaj vivuloj, estas io rilata al la saneco de tiu vivulo -- la boneco de ĝia DNA --, kaj konsidere ke ni ĵus asertis, ke ne ekzistas beleco en artaĵo sen kelka ena strukturo, mi nun demandas al vi: ĉu ĝenerale la beleco estas io rilata al ia kaŝita strukturo?</p><p>Akilo - De nia rezonado ŝajnas tiele.</p><p>Testudo - Vi asertis, ke saĝuloj estas tiuj personoj, kiuj pli bone ol aliuloj sukcesas kapti la ordon el la ŝajna kaoso, ĉu ne?</p><p>Akilo - Tiel mi asertis.</p><p>Testudo - Tamen, ni ĵus asertis, ke ĉiuj tiuj, kiuj sentas la belecon de io ajn, sukcesas kapti ian enan strukturon de tio, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Do, ambaŭ la tipoj de personoj, kaj la saĝulo kaj la ordinarulo, sukcesas kapti la enan strukturon: kia estas la diferenco inter ili? Kial iu estas nomita "saĝulo''?</p><p>Akilo - Vere... ĉiuj ni sukcesas kapti ian ordon en la artaĵoj, ĉiufoje ni perceptas belecon, tamen la saĝulo, laŭ mi, sukcesas kapti pli multan ordon.</p><p>Testudo - Ĉu vi estas diranta, ke la saĝulo sentas pli profunde la kaŝitan ordon de io ajn kompare al la ordinarulo?</p><p>Akilo - Sendube.</p><p>Testudo - Ni rezonu pri via lasta aserto. Se mi vidas pentraĵon, kies tolo estas tute ruĝa kaj nenio alia aperas sur ĝi, kaj mi ne estas saĝulo, sed ordinara ulo. Ĉu saĝulo, rigardante la saman tolon, povus akiri pli profundan ordon ol tiu, kiun mi kaptis?</p><p>Akilo - Ne, ĉar la pentraĵo estas tro simpla. La kaŝita ordo de tiu artaĵo estas simpla.</p><p>Testudo - Kion vi celas diri, kiam vi asertas, ke ordo povas esti simpla?</p><p>Akilo - Ordo ne povas havi diversaj niveloj de profundeco. Tamen, en la sama artaĵo, ni povas trovi diversajn ordojn.</p><p>Testudo - Faru ekzemplon pri tio.</p><p>Akilo - Ekzemple, oni povas havi pentraĵon, kies tolo estas tute ruĝa escepte de kvar punktoj, la kvar anguloj de la tolo. Tiuj kvar anguloj estas flavaj. Tial, ia ordo estus la ruĝa fono, alia ordo estus la kvar flavaj anguloj.</p><p>Testudo - Do, ni ne parolas pri diversaj intencesoj de la sama ordo, ĉu ne? Ni parolas pri diversaj ordoj en la sama komponaĵo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Ekzakte.</p><p>Testudo - Se ekzistas diversaj ordoj, ĉu povas okazi, ke mi kaptas, ni diru, la 10\% de tiuj ordoj, kaj vi la 20\%?</p><p>Akilo - Jese! Tiu povas okazi.</p><p>Testudo - Kaj, laŭ via difino de saĝulo, vi estus pli saĝa ol mi, ĉar vi sukcesis kapti pli multajn ordojn ol mi, ĉu ne?</p><p>Akilo - Laŭ mia difino, tiel, kiel vi asertis, estas.</p><p>Testudo - Kaj se ni kaptas la saman nombron da ordoj, tiam ni estas samnivele saĝaj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Ni povas diri tiele.</p><p>Testudo - Kaj, se ni kaptis la saman nombron de ordoj, sed ne la tutaj ordoj ĉeestantaj en la artaĵo, ĉu ni povas esti kaptintaj diversajn ordojn?</p><p>Akilo - Ho... mi opinias, ke tiu povas okazi, kvankam stulte mi antaŭe ne pensis pri tio.</p><p>Testudo - Do, en tiu okazo, kiam ni kaptas diversajn ordojn en la sama artaĵo, ni estas spertanta tiun artaĵon malsimile, ĉu ne?</p><p>Akilo - Sendube!</p><p>Testudo - Kaj tiu povas influi nian senton pri la beleco de tiu artaĵo?</p><p>Akilo - Kiel ne? Ni antaŭe atingis la fakton, ke la beleco estas rilata al tiuj kaŝitaj ordaj strukturoj de la artaĵo. Tiu estus la kialo, pro kiu ni ne povas percepti belecon kiam ni spertas hazarde-produktitan artaĵon.</p><p>Testudo - Ekzakte. Ĉu vi nun estas same mirinta pri la fakto, ke ni havas du malsimilajn juĝojn pri tiu ĉi nuntempa skulptaĵo, kiu estas fronte al ni de jam nun longa tempo?</p><p>Akilo - Mi nun komprenis vian komencan demandon: <i>kiel estas por vi la beleco?</i> Komence por mi la beleco havis universan valoron, tamen, pro nia rezonado, mi nun opinias, ke la beleco estas tre multe relative. Tute dependas de kion ni kaptas, kiam ni vidas artaĵon aŭ personon.</p><p>Testudo - Rigardu nun tiun ĉi skulptaĵon, kara Akilo. Tiu ĉi sendube deformita skulptaĵo sub la ŝildo "Belaĵo'' laŭ mi volas aserti ekzakte tion, kion ni atingis per tiu ĉi longa dialogo. Kaj sukcesas fari tion per paradokso: kiel alie ni povas priskribi la kunigon de la ŝildo, kiu deklaras la belecon de malbelaĵo? Kaj tamen, ĝi estas invito pri rigardi preter la intuicia difino de beleco. Fakte, la kaŝita strukturo en tiu ĉi artaĵo estas la aserto, ke la beleco ne estas simple kiel ŝajnas. Kaj tiu ĉi aserto estas prezentita pere de <i>ege simpla</i> paradokso. Do tiu kaŝita aserto -- la kaŝita ordo de tiu ĉi skulptaĵo -- eĉ estas tre sinteza! Nu, ĉu vi nun ne sentas la belecon de tiu ĉi artaĵo?</p><p>Akilo - Absolute. Ĝi estas tre bela.</p><p>Testudo - Mi estas kontenta, ke vi nun ŝatas ĝin. Ho, ve! Estas malfrue! Mi devas iri, sed bedaŭrinde mi havas ankoraŭ multajn argumentojn pri tiu ĉi temo. Ĉu mi povas havi la esperon, ke vi reiros tien ĉi morgaŭ por babili kun mi rigardante kaj komentante tiujn ĉi belegajn artaĵojn?</p><p>Akilo - Sendube! Ĝis la re-rezonado!</p><p>Testudo - Certe! Ĝis!</p></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-3560879565105484445?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-3808867141748270122011-08-31T17:24:00.001+02:002011-08-31T17:24:50.632+02:00<meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><p>Akilo - Mi havas interesan temon, hodiaŭ.</p><p>Testudo - Bonege! Pri kio vi volas dialogi?</p><p>Akilo - Io, kion mi malkovris nur lastatempe. Vi certe scias, ke la granda diferenco inter la herbomanĝulo kaj la karnomanĝulo estas la fakto, ke la herbomanĝulo kapablas digesti la herbon, dume la karnomanĝulo ne.</p><p>Testudo - Certe.</p><p>Akilo - Nu, la afero, pri kiu mi tute ne scii, estas, ke la ĉiu mamulo ne povas rekte digesti la celulozon.</p><p>Testudo - La celulozo, se mi ne eraras, estas la ĉela vando de la vegetaloj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Ekzakte. Ĝi estas tre fortika, kaj ĝia digestado estas tre malfacila. Fakte, la herbomanĝuloj mem devas remaĉi la herbon plurfoje por rompi la vandojn el celulozo.</p><p>Testudo - Jese.</p><p>Akilo - Tio, kion mi ne scias, estas ke tiu procezo de digestado dum la remaĉado estas plenumata de mikroorganismoj!</p><p>Testudo - Ĉu vere?</p><p>Akilo - Absolute! Kiel mi ĵus diris al vi, la celulozo ne estas <i>rekte</i> digestebla de la mamuloj; tial la herbomanĝuloj bezonas helpon por tio. Tiu helpo devenas de mikroorganismoj, kiuj vivas en tiaj mamuloj.</p><p>Testudo - Nekredeble!</p><p>Akilo - Ĉiu milimetro de rumeno enhavas de 10 al 50 miliardoj da bakterioj kaj preskaŭ 1 miliono da protozooj, plus diversaj fungoj kaj fermentoj.</p><p>Testudo - Miliardoj da mikroorganismoj! Estas nekredebla!</p><p>Akilo - Ja! Mi rekte konas vian miron, ĉar ĝi estis kaj parte ankoraŭ estas mia miro!</p><p>Testudo - Tre interesan novaĵon vi portis al mi hodiaŭ!</p><p>Akilo - Nu, la afero ankoraŭ ne estas finita.</p><p>Testudo - Ĉu reale? Kio ankoraŭ estas?</p><p>Akilo - Jen mia unua observaĵo: la herbomanĝuloj vivas per la herbo; sen herbo ili foriĝus; kaj tamen, ilia transvivo tute dependas de mikroorganismoj, kiuj vivas en ili, nutriĝante per la herbo, kiun la herbomanĝulo provizas al ili; la herbomanĝuloj estas organismoj, do, oni povas aserti, ke herbomanĝuloj estas organismoj, kiuj komplete dependas de aliaj organismoj por vivi, kaj la dependo estas tiel intesa, ke la herbomanĝuloj ne povas digesti sen la mikroorganismoj.</p><p>Testudo - Jes. Tiu ĉi estas vere. Tamen, tiu ĉi via observaĵo al mi ŝajnas ne-originala. Fakte, preskaŭ ĉiu mamulo dependas de la vivo de la aliaj organismoj: kaj la karno- kaj la herbo- manĝuloj dependas de la vivo de plantoj kaj aliaj organismoj. Se leono ne trovus iun ajn gazelon, ĝi mortus. Do, ĝia vivo kompete dependas de la vivo de la gazelo, kvankam ĉi-lasta devas morti por permesi al leono la transvivon.</p><p>Akilo - Mi konsentas kun vi pri la ne-originaleco de mia observaĵo. Tamen, mi ne celis dedukti tion, pri kio vi ĵus parolis. Mi volas temi pri la koncepto de <i>esti organismo</i>. Kio vere signifas esti organismo? Ĉu ni povas distingi inter du objektoj, nomante ilin du diversaj organismoj?</p><p>Testudo - Ĉu vi celas la fakton, ke la herbomanĝuloj tute dependas de mikroorganismoj por plenumi ilian digestadon?</p><p>Akilo - Jes. Aŭskultu la jenan: la fakto, ke organismo, kiel leono, dependas de la substancoj, kiujn mamulo enhavas, ne atakas ĝian staton je organismo. Mi celas diri, ke la fakto, ke la necesa nutraĵo havas ian formon, ne rilatas al la "organismeco'' de la mamulo. Tamen, kiam oni temas pri herbomanĝulo, kie la enaj mikroorganismoj estas esencaj por la vivado de la mamulo, tiam ni alfrontas la problemon: ĉu oni devas konsideri la mamulon kun ĝiajn esencajn mikroorganismojn unuopa organismo aŭ oni devas konsideri la diversajn partojn aparte? Kaj se tiel ĉi estus, kiel oni povas nomi aŭ eĉ <i>kompreni</i> organismon kiel herbomanĝulo? Ĉu ekosistemo? Ĉu alia?</p><p>Testudo - Mi komprenis la kernon de via dubo. Tamen, laŭ mi vi faras diferencon, kiel diferenco ne ekzistas. Pensu pri tiu ĉi laŭ la jena maniero. Vi vidas diferencon inter karnomanĝulo kaj herbomanĝulo en la fakto, ke la lasta digestas <i>danke al </i>mikroorganismoj. Do, kvankam estas simileco inter la du specoj de mamuloj, pro la fakto, ke ambaŭ povas manĝi <em>nur</em> aliajn organismojn, estu ĉi tiuj vegetaloj aŭ aliaj mamuloj, la herbomanĝuloj plue havas la neceson de mikroorganismoj por digesti siajn manĝaĵojn. Ĉu ne?</p><p>Akilo - Vi bonege esplikis tion; sendube pli bone ol mi!</p><p>Testudo - Kaj via fundamenta demando estas: ĉu oni povas konsideri organismon <i>unuopa</i>, kiam tiu ĉi organismo estas strikte rilata al aliaj organismoj tiom, ke ĝi ne povas digesti sen tiujn? Kaj la digestado estas ĉe la bazo de la nutriĝado, kiu siavice estas ĉe la bazo de la koncepto de vivulo.</p><p>Akilo - Ekzakte! Kiel diri tion pli bone?</p><p>Testudo - Ni pluiru tiel: ĉu la digestado de la celulozo utilas por transformi ĝin al io digestebla?</p><p>Akilo - Jes, mi pensas, ke ni povas aserti tion.</p><p>Testudo - Kaj, do, la problemo estas, ke la herbomanĝulo ne povas rekte akiri tiun ĉi necesan substancon, kaj devige ili devas obteni ĝin per la transformado de la celulozo fare de mikroorganismoj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Precize.</p><p>Testudo - Do, ni povas imagi, ke la kunvivado de la herbomanĝuloj kun tiaj mikroorganismoj devenis de la malkapablo de la herbomanĝuloj pri la digestado de la herbo.</p><p>Akilo - Certe.</p><p>Testudo - Kaj tamen, la vere necesa substanco ne estas la celulozo, sed la transformaĵo el ĝi, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Tial, se la herbomanĝuloj trovus alian manieron por akiri la necesan substancon aŭ substancojn, ili ne plu bezonus la mikroorganismojn, ĉu ne?</p><p>Akilo - Mi pensas, ke oni povas aserti tion.</p><p>Testudo - Konsidere, ke ĉiu organismo bezonas energion por vivi, kaj tiu energio devenas de mangaĵo, ĉu herbomanĝulo daŭrigus enhavi tiajn mikroorganismojn?</p><p>Akilo - Verŝajne ne.</p><p>Testudo - Kaj, kiam finfine la mikroorganismoj ne plu estus en la herbomanĝulo (kiu nun devus esti nomita alie, kiel "necesa-substanc-manĝulo'', kvankam ĝi estus vere malbela nomo!), ĉu oni povus konsideri la herbomanĝulo unuopa organismo?</p><p>Akilo - Kiel ne?</p><p>Testudo - Kaj tamen, komence, mia impreso estis, ke vi volis sugesti alian: tio estas, sugesti ke la herbomanĝulo, konsidere ilia neceso de mikroorganismoj, ne vere estas unuopa organismo. Vi sugestis, ke ni povus konsideri ĝin kiel organismo <i>nur</i> kiam ni konsiderus eĉ iliajn mikroorganismojn, kaj la herbomanĝulo plus la mikroorganismoj estas unuopa organismo. Finfine, unuopa organismo estas tiu organismo, kiu povas vivi sendepende de aliaj organismoj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes.</p><p>Testudo - Do, ni estas asertante, ke kiam la herbomanĝulo manĝus la herbon por akiri sian necesan substancon, ĝi bezonas mikroorganismojn por la digestado, kaj do, ĝi ne vere estas unuopa organismo: ĝi estas peco de plej kompleksa organismo, kiu ankaŭ enhavas la mikroorganismoj. Kaj tamen, kiam la herbomanĝulo povus akiri sian necesan substancon <i>rekte</i>, tiam ĝi fariĝus unuopa organismo. Ni atingis tiun ĉi vidpunkton, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes. Tamen, mi nun estas iom konfuzita.</p><p>Testudo - Ni entute asertis, ke organismo estas organismo nur kiam ĝi ne dependas de aliaj organismoj, kiam ĝi vivas nur danke al si mem kaj al la necesaj substancoj, ĉu ne?</p><p>Akilo - Jes!</p><p>Testudo - Ni provu fari tiele: ĉu vi konsideras, ke la homoj estas unuopaj organismoj?</p><p>Akilo - Jese.</p><p>Testudo - Do, kiel vi konsideras infano? Ĉu ĝi estas organismo?</p><p>Akilo - Kiel ne?</p><p>Testudo - Kaj tamen, ĉu li povus transvivi sen siaj gepatroj aŭ iuj, kiuj subtenas ĝin dum la unuaj jaroj post la naskiĝo?</p><p>Akilo - Ne! Ĉiu infano bezonas iun por esti kreskigita.</p><p>Testudo - Do, la infanoj ne respektas nian skemon.</p><p>Akilo - Kial?</p><p>Testudo - Ĉar, ni asertas samtempe, ke infano estas organismo, ke organismo estas organismo kiam ĝi ne dependas de aliaj organismoj, kaj ke infanoj dependas de iu por kreski. Do, ni atingis paradokson!</p><p>Akilo - Vere! Ho, ve! Mi ne plu komprenas ion! Kie estis la problemo?</p><p>Testudo - Nu, oni povas ŝanĝi aŭ la difinon de organismo aŭ ni povas aserti, ke infanoj sendependas de iu por kreski.</p><p>Akilo - Konsidere, ke la infanoj <i>certe</i> bezonas iun por esti kreskigita, ni devas akcepti, ke nian difinon de organismo ne bonas.</p><p>Testudo - Ni asertis, ke "organismo estas organismo, kiam ĝi ne dependas de alia organismo''. Ĉu ni devus ŝanĝi tiun ĉi difinon.</p><p>Akilo - Strange, de certa vidpunkto mi daŭre konsideras tiun ĉi difinon <i>intuicie</i> valida, kaj tamen<i> racie</i>mi komprenas, ke ĝi estas problema. Eble la problemo estas koncentriĝita en tiu "dependas''. Verŝajne ĝi estas tro ĝenerala. Eble...</p><p>Testudo - Ĉu vi trovis ion?</p><p>Akilo - Mi estas pensanta pri la diferenco, kiu ekzistas inter la necesaj organismoj por herbomanĝulo kaj por karnomanĝulo. Ambaŭ bezonas aliajn manĝeblajn organismojn, kaj tamen la herbomanĝulo plue bezonas mikroorganismojn por digesti la celulozon. Tamen, tiaj mikroorganismoj sukcesas rompi la celulozon kaj redonas la necesan substancon por la herbomanĝulo: en tiu ĉi paŝo, ili akiras manĝaĵon por si mem. La celulozo estas por ili manĝaĵo, kies forĵetaĵo estas la necesa substanco por la mamulo. Jen la diferenco: la mikroorganismoj mem dependas de la herbomanĝulo, dume la vegetaloj, kiujn estas manĝita de la mamuloj, povas trankvile vivi sen ili. Eĉ la gazelo povas vivi sen la leono.</p><p>Testudo - Interesa afero.</p><p>Akilo - Oni povas redifini organismon tiele: <i>organismo estas organismo, kiam ĝi ne dependas de aliaj organismoj, kiuj siavice dependas de ĝi</i>.</p><p>Testudo - Do, vi estas parolante pri la <i>simbiozo.</i> Ĝi devenas de la antikv-grekaj vortoj <i>syn- </i>"kun'' kaj<i> -bios</i> "vivo''. Oni povas alie esprimi "esti en simbiozo'' kun la verbo "kunvivi''. Kompreneble tiu ĉi verbo estas tiel ĝenerala, ke ĝi ne celas apartan signifon. Do, biologie la vorto "simbiozo'' havas specifan signifon.</p><p>Akilo - Tamen, kia estas la difino de "simbioza rilato'' en Biologio?</p><p>Testudo - Laŭ tio, kion mi memoras, simbiozo estas strikta rilato inter du aŭ pli organismoj, kie ili reciproke eltiras utilon. Kelkfoje, oni nomas simbiozon eĉ rilatojn, kie nur unu el la konsiderataj organismoj akiras utilon, dume la aliaj estas indiferentaj.</p><p>Akilo - Bone. Mi kaptis diferencon inter la difinon, kiun vi ĵus donis al mi pri simbiozo kaj mia difino de unuopa organismo.</p><p>Testudo - Kia?</p><p>Akilo - En mia difino, la simbiozo estas <i>esenca, </i>nome la organismoj simbioze interrilataj <i>strikte</i>bezonas tian interrilaton. Unu sen la alia mortus. Do, ilia interrilato estas "esenca'' por la vivo.</p><p>Testudo - Interesega! Ĉiu ĉi alportas alian demandon: ĉu organismo en simbioza interrilato kun aliaj organismoj estas unuopa organismo?</p><p>Akilo - Laŭ mia difino ne!</p><p>Testudo - Tiam, kio ĝi estas?</p><p>Akilo - Ĝi estas nur parto de unuopa organismo.</p><p>Testudo - Daŭre interesa. Nun mi havas alian demandon por vi. Ĉu homa koro estas organa?</p><p>Akilo - Kompreneble.</p><p>Testudo - Ĉu ĝi estas organismo?</p><p>Akilo - Ne, kiel alie? Li komplete ne povas ekzisti sen la cetero de la homa korpo. Do, la lasta difino de unuopa organismo, kiun ni deklaris, li ne estas organismo, kvankam organa. La koro vivas danke al sia interrilato kun la homa korpo. La koro permesas, ke la homa korpo funkciu, kaj la homa korpo permesas, ke la koro akiru nutraĵon kaj protektadon. Tiu ĉi estas strikta interrilato; tiel strikta, ke ni kutime ne pensas al la koro kaj al la cetera homa korpo kiel du apartigitaj objektoj.</p><p>Testudo - Kaj, mi imagas, ni povas aserti la saman por ĉiu esenca, homa organo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Sendube.</p><p>Testudo - Imagu, nun, ke ni tre makabre eltirus esencan organon de homa korpo. Tia ago certe portus al la morto de tiu homo. Kaj tamen, la morto estus subita?</p><p>Akilo - Ne... aŭ, pli bone, dependas...</p><p>Testudo - Dependas de kio?</p><p>Akilo - De la esenca organo. Mi ne estas sperta pri tiu ĉi temo, sed mi povas imagi, ke ekzistas organoj pli esencaj ol aliaj: nome, kelka esenca organo estus tiel esenca, ke apenaŭ ĝi estus eltirita, la tuta korpo rompiĝus. Aliaj organoj povus esti malpli esencaj. Fakte, dum la akcidentoj, ofte okazas, ke homoj kun tre malbonaj vundoj sukcesas atingi la hospitalon.</p><p>Testudo - Ni konsideru la renojn. La renoj estas esencaj organoj. Tamen, ĝi ŝajnas al mi malpli esencaj ol la koro. Eble, sen la renoj persono sukcesos transvivi dum pli granda periodo malgraŭ la neevitebla fino. Ĉu konsentite?</p><p>Akilo - Konsentite.</p><p>Testudo - Do, imagu, ke ni forprenus la renojn el persono. Antaŭ la forpreno, la persono estus unuopa organismo, ĉu ne?</p><p>Akilo - Kompreneble.</p><p>Testudo - Poste, li kio estus? Ĉu li estus organismo?</p><p>Akilo - Kiel ne? Kvankam mortanta, ĝi estus organismo.</p><p>Testudo - Kaj tamen, kiam ni konsideris herbomanĝulon, vi asertis, ke herbomanĝulo sen ĝiaj mikroorganismoj ne estas organismo: ĝi nur estas parto. Kaj ĝiaj mikroorganismoj estas esencaj partoj de ĝia esenco, tiuj etaj organismoj permesas al la tuto, herbomanĝulo plus mikroorganismoj, esti konsiderita organismo. Nun, male, vi estas asertanta, ke la renoj estas esenca parto de la homa korpo, kaj tamen, homo sen renoj ĉiam estus organismo. Kial tia diferenco inter la homoj kaj la herbomanĝuloj?</p><p>Akilo - Mi tute ne scias, kiel respondi al vi. Mi bezonas tempon por pripensi tiun ĉi aferon. Ĉu ni povas renkontiĝi morgaŭ, ĉe la sama loko je la sama horo?</p><p>Testudo - Certe! Mi estas scivola pri tio, kion vi elpensus ĉi-vespere!</p></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-380886714174827012?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-63251696559466684592011-06-13T14:27:00.002+02:002011-06-13T14:32:03.232+02:00<p>Mi estas fizikisto, do mi emas rigardi la mondon per la sciencaj okulvitroj kaj mi klopodas (anstataŭe, mi penas!) koni la multegajn novaĵojn, kiuj ĉiutage aperas.</p><p>Do, <span>kiel reagus fizikisto kiel mi fronte al ŝajne super-natura fenomeno?</span></p><p>Imagu, ekzemple, ke morgaŭ aperu fronte al mi fantomo de mortinta homo, kiu asertu esti la fantomo de sanktulo. Kio okazus?</p><p>Mi nun provas imagi tion.</p><p> </p><p>Morgaŭ vespere</p><p>Mi estas ĉe mia ĉambro, apud mia komputilo, kiam ege intensa helo aperas tie. Tute mirante, mi ektimegas kaj retroiras per mia seĝo. Tiu helo estas kvazaŭ blindiga, kaj mi levas manon por kovri miajn okulojn de la intensa lumo. Tute terurita, mi restas senmove kaj senspire.</p><p>En la eksterordinara situacio, mi komencas flari parfumon de floroj. Estas tre intensa parfumo, preskaŭ naŭza, kaj mi rekonas la hipotezan floron: la violo. Ĝia parfumo estas bona, sed kiam ĝi troas, tiam ĝi eknaŭzas min. Kaj tamen, tiu malkoncentras min de la teruro, kaj mi nun sentas min pli trankvila. Subite mi ekkonscias, ke la helo estas malpli intensa ol antaŭe, kaj, rigardante la fonton de la lumo tra miaj fingroj, mi rimarkas formon.</p><p>Tiu formo komence estas nepreciza, sed dum malmulta tempo ĝi iĝas klara, kaj mi fine rekonas la bildon de homo. Anstataŭe, de anktivulo: li tute ne estas vestinta laŭ la nuntempo; li havas longajn, blankajn vestojn, kiuj elvokas en la mia menso la antikvajn tempojn, eble je antikva Grekio eble je Romia Imperio. Fronte al mi estas tiu maljunulo kun malhela vizaĝkoloro, kiel la haŭto de tiuj popoloj, kiuj vivas sub la suno de la dezerto. La maldensaj haroj estas blankaj kaj blukaj, klare kontraŭante la malhela koloro de lia haŭto.</p><p>Li estas fronte al mi je du aŭ tri-metra distanco, en tiu hela bildo flugante senmova je unumetra alteco.</p><p>Li ridetas rigardante min, kaj tiu ava homo ek-trankviligas min. Mi mallevas mian manon, kaj silente mi observas lin.</p><p>Fantomo: Ne timu min. Mi venas pace.</p><p>Kaj li malfermas siajn brakojn. Mi ankoraŭ restas silenta, studante tiun super-homon.</p><p>Fantomo: Mi benas vin, kaj mi nur volas bonon por mi.</p><p>Mi finfine sukcesas esti sufiĉe trankvila tiel, ke mia menso ek-reiras laŭ la ordinara pens-maniero. Sendube, tamen, mi estas tre emociplena kaj miranta.</p><p>Mi: Kiu aŭ kio vi estas?</p><p>Fantomo: Mia nomo ne gravas. Mi estis sendita por la homaro kaj mi estas fronte al vi por instrui vin.</p><p>Mi: Ĉu instrui min? Ĉu sendita por la homaro? Pri kio vi parolas? Mi tute ne komprenas...</p><p>Fantomo: Ne zorgu pri tio. Vi baldaŭ komprenos ĉion kaj vi same baldaŭ estos konscia pri via rolo sur la Tero.</p><p>Mi: Ne... ne... mi ne komprenas. Pri kio vi parolas? Kiu vi estas?</p><p>Fantomo: Mia persono ne gravas. Mi nur estas sendito de mia Ĉiopova kaj Ĉioscia. Fidu je mi, kiel vi fidas je Ĉiopova kaj Ĉioscia.</p><p>Mi: Pri kio vi parolas? Mi... mi...</p><p>Fantomo: Trankiliĝu, mia kara Kvantumo, mi deziras nur benon al vi.</p><p>Mi: Vi konas mian nomon!</p><p>Fantomo: Certe! Ni konas multon pri vi.</p><p>Mi: Ĉu ``ni''?</p><p>Fantomo: Mi kune kun Ĉiopova kaj Ĉioscia kaj kun ĉiuj la aliaj al kiuj li donacis la konon pri vi.</p><p>Mi: Mi timas vin. Mi timas viajn vortojn. La tuta nuna situacio estas absurda!</p><p>Fantomo: Ne absurda, nur ekster-ordinara. Fakte, la ebleco de tiu ĉi situacio estas pruvata de mi kaj vi nun. Ĉu vi dubas pri tio, kion vi estas vidanta?</p><p>Mi: Mi ne... ne... vere, mi ne scias. Mia menso estas malklara nun. Mi tute ne scias, kion pensi.</p><p>Fantomo: Trankviliĝu. Mi nun rakontas al vi, kion vi devos fari, kaj vi samtempe malstreĉiĝu.</p><p>Mi: Kiel mi povas malstreĉi min? Mi estas fronte al fluganta maljunulo je blankaj, longaj vestoj, kiuj parolas pri tasko, kiu estis donita al mi de iu, kiun daŭre vi nomas ``Ĉiopova kaj Ĉioscia''.</p><p>Fantomo: La tempo respondos al via demando. Lasu min ekspliki vian destinon, vian celon.</p><p>Mi: Bone... rakontu al mi.</p><p>Fantomo: Gravaj faktoj okazas en la nuna tempo. Dum ni interparolas, la tuta Tero estas fronte al granda ŝanĝiĝo, kaj miloj da pecoj estas interagantaj, fiksante la estonton de la homaro. Tamen, ne ĉio venas por beni, kaj estas malbonaj aferoj en ĉi tiu mondo. La malbonuloj ĉiam estas laborantaj kontraŭ la beno. La nuno estas grava tempo, kaj multaj estantaj kaj estontaj vivoj dependas de nunaj elektoj. Kaj vi havas tre gravan rolon en ĉi tiu afero.</p><p>Mi: Ĉu mi? Kial mi? Ĉu vi estas serioze parolanta? Mi nur estas ordinara homo. Mi eĉ estas malfrua pri miaj studoj, kaj eble estas mia menso tio, kio estas malfrua. Kaj vi asertas, ke mi havas gravan rolon?</p><p>Fantomo: Ne zorgu pri tiuj etaj aferoj. Ĉiopova kaj Ĉioscia havas takson por ĉiuj, sendepende de raso, haŭto, kredo, sekso, inteligenteco kaj tiel plu.</p><p>Mi: Bone. Akorde al miaj karakterizoj, mi nur povas plenumi sinmortigan taskon. Ĉu estas kelka grava kaj malbona politikisto, kiun vi deziras mortigi por la beno de la estontaj idoj?</p><p>Fantomo: Ne... Li ne volas tion por vi. Li ne volas la mortigon de iu ajn per iu ajn. La nur ĝusta morto estas natura. Ĉiopova kaj Ĉioscia nur volas pacon kaj benon por ĉiuj.</p><p>Mi: Tiam, kion mi devus fari?</p><p>Fantomo: Vi simple devas preni ion de aparta loko, kaj porti ĝin al alia loko. Via tasko estas simpla, kaj konsideru, ke danke al tiu ĉi ago, vi kontribuos al la beno de la tuta homaro.</p><p>Mi: Kion vi... aŭ Li volas?</p><p>Fantomo: Mi scias, ke antaŭ kelka jaro, vi instruis ĉe la Natura Muzeo de via urbo. Vi instruis elektromagnetan teorion.</p><p>Mi: Mirinde! Vi ja scias ĉion pri mi!</p><p>Fantomo: Ĉion tion, kion Li, la Ĉiopova kaj Ĉioscia, lasas nin koni. En tiu muzeo estas persono kun kiu vi multe amikiĝis, ĉu vi memoras?</p><p>Mi: Certe. Vi parolas pri Leonardo.</p><p>Fantomo: Ekzakte. Ekspluatu lin por plenumi vian taskon de Li donita al vi.</p><p>Mi: Vi ankoraŭ ne diris al mi, kion vi volas de la Muzeo.</p><p>Fantomo: Eta objekto. Ĉe la suba etaĝo, estas konstanta ekspozicio pri mineraloj. Tie estas eta ŝtono, kiu estas la celo de via tasko. Prenu ĝin kaj reiru hejmen. Poste mi diros al vi, kien porti ĝin.</p><p>Mi: Ĉu vi volas, ke mi ŝtelu ŝtonon de la Muzeo? Ĉu vi estas freneza? Kial? Mi tute ne komprenas! Cetere, se ili malkovras min ŝtelante, mi riskas mian estontan karieron. Estas frenezaĵo!</p><p>Fantomo: Mi ne povas paroli malvere al vi: eta eblo, ke vi povus esti malkovrita ekzistas, kaj tamen bone pensu: nun la plej grava afero estas la homaro. Ĉiam estas la homaro. Vi havas ege gravan taskon, kvankam vi ne komprenas ĝian finan celon. Mi povas certigi tion al vi. Vi nun estas gravulo, kaj viaj estontaj agoj fiksos la estonton de la tuta Tero.</p><p>Mi: Kio? Atendu, atendu, atendu.... Ĉu vi certigas tion al mi? Kaj, kiu vi estas? Mi ne scias.</p><p>Fantomo: Mi estas nenio, nur sendito de...</p><p>Mi: Ĉiopova kaj Ĉioscia. Mi komprenis tiun parton. Eble ĝi estas la nura aĵo, kiun mi ĝis nun komprenis. Vi daŭrigas ne respondi al mi: <span>kiu vi estas? </span><span>Aŭ</span><span> kio vi estas?</span><span> Se vi preferas.</span></p><p><span>Fantomo: Mi estas nur sendito, servisto de Ĉiopov...</span></p><p><span>Mi: Ŝparu la Ĉio-aĵojn, ĉu konsentite? Mi nur volas kompreni, kiel </span><span>mi</span><span> povas certigi </span><span>vin</span><span>. Tiu estas la problemo. Kiel mi povas scii, ke vi estas tion, kion vi asertas? Kiel mi povas scii, ke en la mondo vere estas gravaj faktoj kun malbonaj konsekvencoj, pri kiuj mi povas kunlabori?</span></p><p><span>Fantomo: Mi estas via certigo, ĉu ne? Mi estas pruvo de Lia, Ĉiop.., nu, de Lia volo kaj de Lia povo.</span></p><p><span>Mi: Kion vi celas diri?</span></p><p><span>Fantomo: Pensu, mia karulo, kaj malstreĉu vian animon por la beno de la tuta homaro. Ĉiu homo, kiel ĉiu natura estaĵo devas respekti regulojn, la naturaj leĝoj, tiuj fizikaj leĝoj, kiujn vi studas. Kaj ne ekzistas escepto. Tia sen-escepteco estas la kialo de via estinta miskompreno de la diro: ``Tio estas la escepto, kiun pruvas la regulon.'', ĉu vi memoras?</span></p><p><span>Mi: Mirinde! Kiel vi povas koni tiun fakton?</span></p><p><span>Fantomo: Li donas al ni la konon, ni nur estas humilaj servistoj. Ĉu vi vidas tion? Ĉio en Naturo devas respekti la fizikajn, naturajn leĝojn. Kaj, kiel ĉiu leĝaro, estas eblaj kaj neeblaj aferoj.</span></p><p><span>Mi: Mi kaptis vian celon. Flugi mez-aree ne eblas laŭ la ordinaraj leĝoj, kaj tamen vi tiel estas faranta.</span></p><p><span>Fantomo: Ekzakte. Rimarku, ju pli vi estas trankvila, des pli bone vi kapablas pensi.</span></p><p><span>Mi: Aperi de nenio, kiel vi faris antaŭe en tiu hela lumo, ankaŭ ne eblas. Kaj vi mirinde scias multon pri mi. Vi tute ne estas ordinara homo. Vi sendube estas superulo.</span></p><p><span>Fantomo: Bonege. Vi estas lerta, kaj via lerteco nur bezonas trankvilecon. Mi scias, ke aperante tiele, mi teruras la personojn; kaj terurante ilin, poste ili malfacile iĝas trankvilaj. Kaj tamen, nun la mondaj faktoj estas tro gravaj por uzi la plej ĝustajn manierojn. Mi bedaŭras pro tio, sed ankaŭ ni superuloj havas regulojn, kiujn ni devas respekti pro la volo de Li.</span></p><p><span>Mi: Bone. Vi konvinkis min. Mi ne povas rigardi vin parolantan, sen rimarki sincerecon en via vizaĝo. Krome, la faktoj parolas klare: vi estas ne-ordinara-homo.</span></p><p><span>Fantomo: Mi estas feliĉa pri tio. Do, ĉu vi nun klopodos plenumi vian taskon?</span></p><p><span>Mi: Ne.</span></p><p><span>Fantomo: Ĉu ne? Kial? Ĉu vi ne ĵus asertis, ke vi fidas je mi?</span></p><p><span>Mi: Jes. Mi tiel diris. Tamen, mi ne asertis, ke mi fidas je Ĉio-ulo.</span></p><p><span>Fantomo: Kial? Se vi kredas min, kaj mi parolas pri Li, kial vi ne kredas Lin?</span></p><p><span>Mi: Simple. Vi asertis, ke vi scias nur tion, pri kio Li volas sciigi vin. Do, vi ne scias ĉion.</span></p><p><span>Fantomo: Jese, nur Li estas Ĉioscia.</span></p><p><span>Mi: Ekzakte, do, kiel vi povas pruvi, ke Li estis sincera kun vi?</span></p><p><span>Fantomo: Ho! Kion vi diras! Se li nur aŭdis tion, kion vi diris!</span></p><p><span>Mi: Se li vere estas ĉioscia, ni havas la certecon, ke li sciis pri mia frazo, ĉu ne?</span></p><p><span>Fantomo: Certe! Sendube!</span></p><p><span>Mi: Kaj tamen vi uzis tiun esprimon: ``Se li nur aŭdis tion, kion vi diris!''. Ĉu vi dubas pri Lia ĉiosci-kapablo?</span></p><p><span>Fantomo: Ne! Ne! Kiel mi povus? Lia estaĵo estas senlima!</span></p><p><span>Mi: Tamen, kiel vi povas certigi tion? Pri Lia senlimeco, mi celas diri...</span></p><p><span>Fantomo: Mi neniam dubis pri Li! Ho! Vi estas sendanka!</span></p><p><span>Mi: Jes, eble. Tamen, vi ne estas certa pri kion vi diras.</span></p><p><span>Fantomo: Kiel vi aŭdacas paroli tiel-maniere? Mi ĉiam diras la veron!</span></p><p><span>Mi: Kiel mi jam diris al vi, mi tute ne dubas pri tio. Mi dubas pri via kono de Li. Via kono sendube estas neplena. Ĉu vi povas aserti male?</span></p><p><span>Fantomo: Ne! Ne! Mi ankaŭ ne aŭdacas malkovri faktojn pri Li, kiujn li ne lasas min koni!</span></p><p><span>Mi: Kial?</span></p><p><span>Fantomo: Kiel </span><span>kial</span><span>? Mi plene respektas Lin!</span></p><p><span>Mi: Ĉu ``respekti'' signifas ``ne esti scivola''?</span></p><p><span>Fantomo: Ankaŭ! Ankaŭ! Ne nur, sed ankaŭ!</span></p><p><span>Mi: Kial? ``Malrespekto'' estas iom malbona, kaj ĝi karakterizas ion farita </span><span>malbone</span><span> al iu. Tamen, kial ``scivolemo" estus malbona?</span></p><p><span>Fantomo: Ĉar li estas nia Granda Gepatro, Li donis al ni la vivon. Kiel vi povas esti tiel malrespektema?</span></p><p><span>Mi: Se mi malkovrus, ke Li estus mia gepatro, mi ne plu estus scivola pri tio. Eble mi estus scivola pri io alia. Ĉu vi ni ne povas esti scivolaj pri niaj gepatroj?</span></p><p><span>Fantomo: Vi tute povas esti respekta kaj samtempe scivola pri viaj fizikaj gepatroj. Tio ne estus problemo. Vi ne povas esti... esti scivola pri Li.</span></p><p><span>Mi: Kial? Kiu decidis tian regulon? Li diris tion al vi?</span></p><p><span>Fantomo: Ne... reale, mi ne scias... ni ĉiam faris tiel. Li atendas de ni nian respekton, kaj ni neniam volas ofendi Lin.</span></p><p><span>Mi: Do, via respektemo estas tiel granda, ke vi timas ĉion tion, kio povus eĉ nerekte ofendi Lin, ĉu vere?</span></p><p><span>Fantomo: Jes! Jes! Li estas tiel granda, ke nia respektemo je Li estas same vasta. Ni neniam faris, </span><span>faras kaj faros ion, kio povus eĉ nur malproksime ĝeni Lin. Li estas nia Granda Gepatro.</span></p><p><span>Mi: Kaj tamen, konsidere ke Li estas Ĉioscia kaj vi ne, kaj krome Li decidas tion, kion vi scias, vi ne povas havi la certecon pri kio povas ofendi Lin, ĉu vere?</span></p><p><span>Fantomo: Mmm... Jes. Vi pravas. Ni ne scias ĉion! Kaj jes... ni ne povas certigi tion, kio ofendas Lin... Mi neniam pensis pri tio. Kaj tamen, ni iel konis tion, ĉar ni apriore klopodis fari malplieble. Ni atingis la punkton, kiel ni nur sekvas laŭvorte Lian volon tiel, ke ni ne povas esti konsideritaj ofendintoj.</span></p><p><span>Mi: Tiu estas tre malbela ekzisto! Vi vivas en la teruro je ofendi Lin!</span></p><p><span>Fantomo: Jes. Mi pensas, ke ĝi estas la vero. Anstataŭe, mi scias, ke ĝi veras, ĉar mi ĉiam estas necerta pri miaj pensoj, timante ke ili povas esti malbonaj.</span></p><p><span>Mi: Ho, ve! Kia malfeliĉa ekzisto! Tamen, ankoraŭ mi ne komprenas, kial vi estas tiel certa pri Liaj ĉioscia kaj ĉiopova kapabloj.</span></p><p><span>Fantomo: Pri tio mi ne havas dubojn. Li naskis nin tutajn. Eĉ vi, kvankam vi ne sciis tion, kaj vi neniam vidis Lin.</span></p><p><span>Mi: Ĉu vi vidis Lin?</span></p><p><span>Fantomo: Certe! Li estis la unua aĵo, kion mi vidis post mia naskiĝo. Ĉirkaŭ mi estis miaj gefratoj. Kaj poste ĉiuj el miaj pli maljunaj gefratoj asertis, ke Li naskis ĉiun el ili! Li estas nia Granda Gepatro, ĉu vi nun komprenas?</span></p><p><span>Mi: Mi nur komprenis, kial vi tutaj kredas tion. Tamen, vi vere ne scias. Vi ne konas la veron.</span></p><p><span>Fantomo: Kial? Kial vi parolas tiele?</span></p><p>Mi: Vi nur scias, ke Li estis ĉeesta ĉe ĉiu naskiĝo, kaj tamen neniu havas la certecon, ke <span>estis Li</span><span> tiu, kiu naskis vin.</span></p><p><span>Fantomo: Kaj kiu alia?</span></p><p><span>Mi: Mi tute ne scias. Antaŭ koni vin, mi eĉ ne konis pri vi. Kiel mi povas scii tion? Tamen, mi komprenis, ke vi ankaŭ ne povas koni la veron. Kaj tamen vi blinde kredas tion, kion Li kaj viaj gefatroj rakontas.</span></p><p><span>Fantomo: Kial vi estas tiel plena el duboj? Kial Li dezirus kredigi nin pri malveroj? Ni vivas mirindan senliman vivon!</span></p><p><span>Mi: Kaj tamen, vi ĉiam vivas sub la timo je ofendi Lin. Ĝi al mi ne ŝajna mirinda vivo.</span></p><p><span>Fantomo: Nu! Nia vivo estas pli bona ol vi. Vi multe devas suferi kiel homoj.</span></p><p><span>Mi: Tiu estas alia temo, kiun ĉiam igis min scivola. Kial du kategorioj de estaĵoj? Eĉ tri, se ni konsideras Lin mem.</span></p><p><span>Fantomo: Ba! Kiu scias?</span></p><p><span>Mi: Certe ne vi kaj viaj gefratoj.</span></p><p><span>Fantomo: Mi neniam demandis al mi tian aferon.</span></p><p><span>Mi: Alian veron.</span></p><p><span>Fantomo: Ne moku min!</span></p><p><span>Mi: Mi tute ne mokis min, kaj, se mia konduto estis senvole tiel interpretebla, mi plene pardonpetas. Mi nun volas rezoni kun vi, ĉar ŝajnas al mi, ke vi rezonis malmulte pri Li.</span></p><p><span>Fantomo: Vi pravas. Tamen, kion diri? Ĉiuj el ni tiel faras. Neniu demandas ion pri Li. Ni nur obeas Liajn komandojn.</span></p><p><span>Mi: Li lasis vin nesciaj. Se li vere ĉiopovas, kial li ne donis al vi la plenan konon?</span></p><p><span>Fantomo: Vi estas malpli dubiganta ol certaj nefidindaj bestoj. Tamen, kiel ne konsenti kun vi? Bone, mi nun lasas vin. Sentu vin libera de iu ajn tasko. Ju pli multe ni interparolas, des pli multaj demandoj pri Li venas al mia menso. Kiu vere scias, se li ne deziras demandojn?</span></p><p><span>Mi: Ekzakte! Kial ne demandi? Tiam vi vere scios, ĉu li volas aŭ ne vian scion.</span></p><p><span>Fantomo: Dankon. Kaj adiaŭ.</span></p><p><span>Mi: Adiaŭ, sendube hodiaŭ estis vere stranga okazaĵo!</span></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-6325169655946668459?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-44823975663705944302011-06-13T14:24:00.000+02:002011-06-13T14:25:00.517+02:00<p style="text-align:justify;"><span>Mi kaj mia amkunulino antaŭhieraŭ babilis pri la referendumoj, kiuj estas dum hieraŭ kaj hodiaŭ en Italio. Ili temas pri la privatigo de la akvo, pri la nukleaj reaktoroj kaj pri la laŭrajta malebligo.</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Ŝi diris al mi, ke kiel ĉiam la temo estas malfacile klarigebla. Fakte, kiam oni aŭskultas la du vidpunktojn (klarigitaj de inteligentaj kaj sinceraj personoj) oni malfacile kontraŭas iun aŭ la alian. Ĉiuj havas bonajn argumentojn. Tial, kiel ni faras por elekti la ĝustan ideon?</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Tiu tute ne estas facila, kompreneble. Tamen, mi pensas, ke tia situacio, kiam ni perceptas la pravecon de ambaŭ la kontraŭaj vidpunktoj, estas la plej bona situacio. Sendube. Ni nur devas pliprofundigi la temon kun propra esplorado.</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Mi opinias, ke pri aferoj tiel kompleksaj kiel la administrado de nacio, ne ekzistas simpla respondo eĉ al la plej simplaj demandoj. Se mi nur pensas pri la homa korpo: kiom simplajn demandojn ni povas fari, kiuj ankoraŭ ne havas respondojn? Escepte de tre maloftaj kazoj, la naciaj elektoj ĉiam estas malfacilaj.</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Kompreneble, registaro </span><em><span>devas</span></em><span> plenumi elekton, kvankam tiu elektado ne facilas, ĉar elektado (la ago de plenumi elektojn pri la diversaj naciaj temoj) estas la ĉefa rolo de registaro. Registaro, kiu ne elektus nenion, al neniu utilus.</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Post la elektado de unu el la eblaj respondoj al problemo, la registaro </span><em><span>devas</span></em><span> subteni tiun ideon. Kaj la ordinara efiko estas, ke la opoziciaro ekkontraŭas tiun elekton.</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Vidante de la ĵus klarigita vidpunkto, emocie konduti pri politiko estas nekomprenebla por mi. Tamen kiom emociojn la homoj elirigas dum tiaj referendumoj!</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Ekzistas personoj, kiuj vidas la referendumon kiel laŭrajta kaj ĝusta demokratilo. Ekzistas personoj, kiuj opinias, ke la referendumaj demandojn estas senutilaj kaj eble danĝeraj, ĉar la temoj estas malfacilaj kaj la personoj ne estas tiel informiĝintaj (kaj iu alia eĉ asertas, ke ne ĉiuj estas inteligentaj!).</span></p><p style="text-align:justify;"><span>Mi ne ankoraŭ decidis kie mi estas inter la du vidpunktoj, kaj tamen mi ĉiam memoras la jenan: la formikoj estas iu el la plej malinteligentaj bestoj, kiujn oni povas trovi; ili eĉ estas preskaŭ blindaj; kaj tamen, ili kune sukcesas formi aron, la formika kolonio, kiun estas </span><em><span>tre inteligenta</span></em><span>. Tiu inteligenteco ankoraŭ ne estas plene komprenita de la sciencistoj, kaj eĉ tiu karakterizo ne estas studata ekde multa tempo. Tiam mi demandas: </span><em><span>se ni ne sukcesas kompreni la kialon kaj la kielon pri la elstariĝanta inteligenteco de multaj malinteligentaj formikoj, kiel oni povas koni la rezulton de interago inter milionoj da inteligentaj homoj?</span></em></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-4482397566370594430?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-4837601333400731742011-05-28T12:50:00.001+02:002011-05-28T12:52:10.354+02:00<span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><div>La jena estas mia traduko de la dua libro de <em>Conversations with God</em> (<em>Konversacioj kun Dio</em>) fare de Neale Donald Walsch.</div><div>En tiu ĉi peco, Walsch parolas al Dio pri la mondaj religioj, speciale pri la Romana Katolika.</div><div>(La bluaj frazoj estas tiuj prononcitaj de Dio).</div><br /><div>---</div><br /><div>Mi dezirus iomete paroli pri kelkaj el la tre kompleksaj teologioj, kiujn ni homoj kreis. Ekzemple, kiam infano mi estis instruita pri mia pekeco kaj pri la fakto, ke ĉiu homo estas pekinto kaj tio estas neevitebla. Ni naskiĝis pekintaj.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Tre interesa koncepto. Kiel oni sukcesis kredigi vin tiele?</span></div><br /><div>Ili rakontis al ni la historion pri Adamo kaj Eva. Dum la katekismo ili eksplikis al ni, ke, nu, povas esti, ke ni ne plenumis iun ajn pekon, kaj sendube beboj faris nenion, sed Adamo kaj Eva jese, kaj ni estas iliaj posteuloj kaj do ni heredis ilian pekon tiel, kiel ilian pekan naturon.</div><div>Adamo kaj Eva manĝis la malpermesitan frukton, akirante konon pri Bono kaj Malbono; tial ili kondamnis tutajn siajn idojn al la diseco de Dio ekde la naskiĝo. Ni ĉiuj naskiĝas kun tia "Origina Peko" en sia animo. Ni ricevis la Liberan Volon, mi kredas, por konstati ĉu ni laŭiros la vojon de Adamo kaj Eva, tiele malobeante al Dio, aŭ ĉu ni povas venki nian hereditan "pekemecon", farante la ĝustajn aĵojn malgraŭ la tento de la mondo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kio okazos se vi pekas?</span></div><br /><div>Tiam Vi sendas nin al infero.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ĉu vere?</span></div><br /><div>Krom se ni pentas.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Mi komprenas.</span></div><br /><div>Se ni diras, ke ni bedaŭras, farante Perfektan Kontrician Akton, Vi forsavi nin de infero, sed ne de ĉia sufero. Ni antaŭe devas pasigi certan periodon en Purgatorio por purigi nin de niaj pekoj.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kiom da tempo vi devas resti en "Purgatorio"?</span></div><br /><div>Depende. Ni devas akiri la forigo de niaj pekoj. Tio ne estas plaĉa, mi povas certigi ĝin al vi. Kaj ju pli multajn pekojn ni havas, des pli longa tempo necesas por forigi ilin, do des pli longe ni restas. Tio estis dirita al mi.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Mi komprenas.</span></div><br /><div>Almenaŭ ni ne iros al infero, kiu estus eterne. Aliflanke, se ni mortas kun mortopeko, ni rekte iras al infero.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ĉu mortopeko?</span></div><br /><div>Kontraŭe ol la veniala peko. Se ni mortas kun veniala peko, ni nur iras al Purgatorio. Mortopeko sendas nin rekte al infero.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ĉu vi povas doni al mi ekzemplon por tiaj diversaj kategorioj de peko, kiuj al vi estis instruitaj?</span></div><br /><div>Certe. Mortpokoj estas gravaj, la plej gravaj krimoj, kiel mortigo, seksa perforto, ŝtelo. Venialaj pekoj estas negravaj. Veniala peko estus ne iri al la preĝejo dimanĉe. Aŭ, iam, manĝi viandon vendrede.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Atendu iomete! Via Dio sendas vin al Purgatorio, se vi manĝas viandon vendrede?</span></div><br /><div>Jes! Sed ne plu estas tiel ekde la unuaj sesdekaj jaroj. Tamen, antaŭ tiam tiu estis konsiderita peko!</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ĉu vere?</span></div><br /><div>Certe.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Nu, kio okazis dum la unuaj sesdekaj jaroj por forigi tian "pekon"?</span></div><br /><div>La Papo asertis, ke ĝi ne plu estis peka.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Mi komprenas. Kaj via Dio... ĉu Li devigas vin adori Lin kaj iri al preĝejo dimanĉe, alikaze vi estos punitaj?</span></div><br /><div>Ne iri al preĝejo estas peko, jes. Kaj se ni ne estas konfesintaj – se oni mortas kun tiu peko sur via animo – ni devige iros al Purgatorio.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Tamen, se estas infano, kiu tute ne konas ĉiujn tiajn "regulojn" per kiuj Dio donacas Sian amon, kio okazas?</span></div><br /><div>Nu, se infano mortus antaŭ esti baptita, tiam li irus al Limbo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kie li iras?</span></div><br /><div>Al Limbo. Ĝi ne estas punejo, sed ĝi ankaŭ ne estas Paradizo. Ĝi estas... nu... Limbo. Vi ne povas esti kune kun Dio, sed almenaŭ vi ne devas iri al Diablo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Tamen, kial tiu belega kaj senkulpa infano ne povas esti kune kun Dio? La infano faris nenian malbonon...</span></div><br /><div>Tiu veras, sed la infano ne estis baptita. Ne gravas kiom senpeka infanoj estas – aŭ iu ajn personoj – ili devas esti baptitaj por aliri al Paradizo. Jen la kialo, pro kiu gravas, ke la infanoj tuj estu baptitaj ĵus post la naskiĝo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kiu diris al vi ĉiun ĉi tiun?</span></div><br /><div>Dio. Pere de Lia eklezio.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kia eklezio?</span></div><br /><div>La Romkatolika Apostola Eklezio, kompreneble. Tiu estas la eklezio de Dio. Fakte, se vi estas katoliko kaj vi spektus al meson de alia eklezio, tiu ja estus peko.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Mi komprenis, ke estis peko ne iri al preĝejo.</span></div><br /><div>Certe. Tamen alia peko estas iri al malĝusta preĝejo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Kio estas "malĝusta" preĝejo?</span></div><br /><div>Ĉia eklezio, kiu ne estas la Roma Katolika. Vi ne povas estis baptita sub la malĝusta eklezio, kaj simile vi ne povas esti geedzigita, vi ankaŭ ne povas spekti meson de malĝusta eklezio. Mi rekte konas tiu ĉi temon, ĉar kiam mi estis juna, mi volis iri al la nupto de amiko, sed la monaĥinoj diris al mi, ke mi ne devis akcepti la inviton, ĉar ĝi estis por malĝusta eklezio.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ĉu vi obeis al ili?</span></div><br /><div>Ĉu al monaĥinoj? Ne. Mi pensis, ke Dio – Vi – montrus Sin ĉe aliaj eklezioj tiel volonte, kiel ĉe mia eklezio; tial mi iris. Mi estis en la sanktejo kun mia smokingo, kaj mi sentis min prava.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Bone. Do, ni iomete sintezu: ni havas paradizon, inferon, purgatorion, limbon, mortopekojn, venialajn pekojn – ĉu estas iu plua?</span></div><br /><div>Nu, estas la konfirmacio, la konfeso, la komunio, la ekzorco, la lasta sanktoleado, la devigaj festoj, kiuj estas sanktaj tagoj...</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Atendu. Ĉiu tago estas sankta. Ĉiu minuto estas sankta. Tiu ĉi, nun, estas Sankta Momento</span>.</div><br /><div>Nu... jes, sed estas tagoj tre sanktaj, kaj krome ni devas iri al preĝejo.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Pluaj devigoj? Kaj kio okazas, se vi ne iras?</span></div><br /><div>Ĝi estus peka.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Tial vi iras al infero.</span></div><br /><div>Nu, oni iras al Purgatorio, se oni mortas kun tia peko sur nia animo. Tiu estas la kialo, pro kiu konfesi ofte bonas. Vere, tiel ofte kiel vi povas. Kelkaj personoj iras ĉiusemajne. Aliaj ĉiutage. Tiel, se vi mortus...</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ha! Ĝi estas vivo sub konstanta timo.</span></div><br /><div>Jes, efektive tiu estas la celo de la religio: timigi nin pri Dio. Tiel ni ĝuste kondutas, rezistante al tentoj.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Mi komprenis. Tamen, se vi realigus "pekon" kaj antaŭ plenumi konfeson vi subite mortus pro akcidento, kio okazus?</span></div><br /><div>Ne estas problemo. Sufiĉas fari Perfektan Agon de Kontricio. "Ho, Mia Dio, mi pentas, ke mi ofendis Vin..."</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Bone, bone. Sufiĉe.</span></div><br /><div>Atendu. Tiu estas nur unu el la mondaj religioj. Ĉu Vi ne deziras ekzameni iun alian?</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Ne, mi jam havas ideon.</span></div><br /><div>Nu, mi esperas, ke la personoj ne pensu, ke mi simple ridindigi iliajn kredojn.</div><br /><div><span style="color: rgb(0, 0, 255); ">Vi ridindigas neniun nur rakontante kiel estas la aferoj.</span></div></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-483760133340073174?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-54294213922284770302011-05-27T01:19:00.001+02:002011-05-27T01:19:55.435+02:00<div>La sekvaj estas statistikoj pri la "<a href="http://www.freeweb.hu/etymological/Esperanto.htm">Etimologia Vortaro de Esperanto</a>" fare de Andras Rajki, kiu estas libere konsultebla interrete.</div><div><br /></div><div>La demandoj, pri kiuj mi estas scivola, estis:</div><div><br /></div><div>1) Kiom da italaj vortoj havas saman etimologion de esperantaj vortoj?</div><div><br /></div><div>2) Kio pri aliaj eŭropaj lingvoj?</div><div><br /></div><div>3) Lernante Esperanton, kiom da vortoj mi povas uzi kiel bazo por studado de aliaj lingvoj?</div><div><br /></div><div>4) Kiaj estas la lingvoj, kiuj pli multe kunpartigas sian vortaron kun Esperanto?</div><div><br /></div><div>Nu, mi memoras, ke kutime por paroli iun ajn lingvon, oni bezonas ĉirkaŭ 2000 vortojn (mi ne parolas de flueco, mi pensas pri la kompreno de ordinaraj frazoj, ĉu skribitaj ĉu voĉaj).</div><div><br /></div><div><br /></div><div>Totalaj esperantaj vortoj en la etimologia vortaro: 3983</div><div><br /></div><div><br /></div><div>La sekvaj estas la nombro da esperantaj vortoj (kaj la rilata procento), kiuj havas komunan etimologion kun la indikita lingvo.</div><div><br /></div><div>**Unuopaj originaj lingvoj</div><div>Franca: 2369 (59.48%)</div><div>Angla: 2136 (53.63%)</div><div>Itala: 2005 (50.34%)</div><div>Germana: 1611 (40.45%)</div><div>Latina: 1370 (34.40%)</div><div>Rusa: 1277 (32.06%)</div><div>Litova: 1234 (30.98%)</div><div><br /></div><div><br /></div><div>Ĉi tie, anstataŭe, estas la nombro da esperantaj vortoj, kiuj havas komunan etimologion kun paro da eŭropaj lingvoj.</div><div><br /></div><div>**Paroj da originaj lingvoj</div><div>Fra-Ang: 1553</div><div>Fra-Ita: 1471</div><div>Ita-Ang: 1243</div><div>Ger-Ang: 1145</div><div>Rus-Lit: 1087</div><div>Ger-Fra: 1025</div><div>Lit-Ang: 932</div><div>Rus-Ang: 920</div><div>Lit-Fra: 915</div><div>Ita-Lat: 904</div><div>Rus-Ger: 889</div><div>Rus-Fra: 887</div><div>Lit-Ger: 882</div><div>Ger-Ita: 867</div><div>Fra-Lat: 763</div><div>Lit-Ita: 743</div><div>Rus-Ita: 740</div><div>Ang-Lat: 673</div><div>Ger-Lat: 386</div><div>Lit-Lat: 302</div><div>Rus-Lat: 296</div><div><br /></div><div><br /></div><div>Fine, tie ĉi estas la nombro da esperantaj vortoj, kiuj havas komunan etimologion kun trio da eŭropaj lingvoj.</div><div><br /></div><div>**Trioj da originaj lingvoj</div><div>Fra-Ita-Ang: 1082</div><div>Ger-Fra-Ang: 864</div><div>Rus-Lit-Ang: 838</div><div>Rus-Lit-Fra: 815</div><div>Rus-Lit-Ger: 808</div><div>Lit-Fra-Ang: 779</div><div>Rus-Fra-Ang: 752</div><div>Ger-Fra-Ita: 737</div><div>Ger-Ita-Ang: 732</div><div>Rus-Ger-Ang: 731</div><div>Lit-Ger-Ang: 729</div><div>Lit-Ger-Fra: 714</div><div>Rus-Ger-Fra: 699</div><div>Rus-Lit-Ita: 670</div><div>Lit-Fra-Ita: 651</div><div>Rus-Fra-Ita: 645</div><div>Rus-Ita-Ang: 639</div><div>Lit-Ita-Ang: 633</div><div>Fra-Ita-Lat: 613</div><div>Rus-Ger-Ita: 598</div><div>Lit-Ger-Ita: 591</div><div>Fra-Ang-Lat: 539</div><div>Ita-Ang-Lat: 503</div><div>Ger-Ang-Lat: 322</div><div>Ger-Fra-Lat: 289</div><div>Ger-Ita-Lat: 269</div><div>Rus-Lit-Lat: 257</div><div>Lit-Ang-Lat: 251</div><div>Rus-Ang-Lat: 250</div><div>Lit-Fra-Lat: 234</div><div>Rus-Fra-Lat: 228</div><div>Rus-Ger-Lat: 222</div><div>Lit-Ger-Lat: 216</div><div>Lit-Ita-Lat: 214</div><div>Rus-Ita-Lat: 210</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5429421392228477030?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-56421833857475238792011-05-24T22:27:00.001+02:002011-05-24T22:29:06.740+02:00<div>Eble vi konas la ĉinan libron nomitan " I Ĉing" (ĉine 易經 - pinyin yì jīng), ankaŭ nomita "libro de la ŝanĝiĝoj". Ĉi tiu libro estas ĉirkaŭ 2200-jaraĝa, kaj ĝi utilas por la divenarto, nome la (supozita) kapablo de akiri konon pri io ajn pere de norma procezo aŭ rito.</div><div><br /></div><div>Por uzi ĝin oni devas fari la sekvajn simplajn paŝojn:</div><div>1) havi tre gravan demandon, kies respondon ni ne sukcesas trovi;</div><div>2) trovi la ĝustan paĝon en la libro, ĵetante apartajn monerojn (specifaj por I Ĉing);</div><div>3) legi la tiel trovitan paĝon, kie estas diversaj asertoj.</div><div><br /></div><div>En tiaj strange-trovitaj paĝoj kaŝiĝus la respondo al nia demando.</div><div>Rimarku, ke la asertoj estas tre strangaj kaj neordinaraj. Se ni legus ilin sen havi demandon, ili verŝajne ŝajnos al ni tute ne rilataj al io ajn. Ĝeneralaj asertoj, eble iomete frenezaj.</div><div><br /></div><div>Nun, ĉu vi volas scii ion strangan? Ĉi tiu metodo eĉ povas funkcii, sed ne ĉiam.</div><div>Nu, kia estus la ekspliko? Ĉu vere ĝi konektas nin kun superuloj, kiuj malkovras por ni veron?</div><div><br /></div><div>Mia opinio estas la jena.</div><div>Ĉio dependas de kreemo. Fakte, kion faras la kreemuloj, kiam ili bezonas inspiron? Ili lasas sian menson vagi aŭ ili instigas sian menson pere de io ajn: ĝi povas esti libro, bildoj, filmoj, nura promenado, babilado.</div><div>Tamen, kia estas la komuna aspekto de ĉi tiuj agoj de la kreemuloj? Instigo kun io ekstera. Efektive, kiam nia menso produktas ĉiam la samajn respondojn la situacioj estas du:</div><div>1) ni estas feliĉaj, ĉar tiuj respondoj estas ĝustaj;</div><div>2) ni estas malfeliĉaj, car tiuj respondoj ne funkcias.</div><div>En la unua okazaĵo, la personoj emas alkutimiĝi al tio, kio porti ilin al tiuj bonaj pensoj (kaj ili ripetas tiajn agojn kiel ritoj).</div><div>En la dua okazaĵo, la persono <i>devas</i> ŝanĝi ion en sia menso, ĉar la respondoj, kiujn li akiras de sia menso sub demando, ne bonas; tial tiu persono faros precize male ol la antaŭa: nome, li klopodos ŝanĝi siajn kutimojn por akiri novajn ideojn.</div><div><br /></div><div>Nun, ni repensu pri la "Libro de la ŝanĝiĝoj".</div><div>Kiam ni havas neresponditan demandon, ni sin konfidas al tiu libro. Ni ĵetas la monerojn, ankoraŭ pensante pri nia demando. Kaj, kiam ni legas la strangajn asertojn al kiuj ni estis direktitaj, ni <i>ankoraŭ</i> havas mense nian demandon. Do, ni interpretas tiajn strangaĵoj <i>de la vidpunkto de nia demando</i>.</div><div>Ĉi-lasta afero tute similas al la homa kapablo pri formo-rekono en la nuboj. Ni rigardas nubon, kaj <i>kvankam la nubo ne havas difinitan formon, ni sukcesas rekoni ion!</i> Ĝi povas esti hundo, drako, vizaĝo, aŭ io ajn. Nia menso vidas ion, kio ne ekzistas, sub la instigo de la strangaj formoj de la nuboj.</div><div><br /></div><div>Bone, kun la "Libro de la ŝanĝiĝoj" la afero estas tute simila, escepte de la fakto, ke plue ni havas nian gravan demandon.</div><div>Nia demando plus strangaj asertoj permesas al cerbo laŭiradon de ideo-kunigoj antaŭe neniam laŭiritaj. Kaj eble tio permesos al ni trovi la solvon de problemo!</div><div>Mi ripetas ĝin: <b>por kompreni la legatajn, strangajn frazojn de la vidpunkto de nia demando, oni streĉas nian menson laŭ sensencaj frazoj, kiuj povas instigi ideo-kunigojn neniam laŭiritajn</b>.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5642183385747523879?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-90568514864702053692011-05-17T11:19:00.001+02:002011-05-17T11:22:11.696+02:00<span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><p align="JUSTIFY">De la libro <i><a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Guns,_Germs,_and_Steel" target="_blank" rel="nofollow" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Guns, Germs, and Steel. The Fates of Human Societies.</a></i> ("Armiloj, Ĝermoj kaj Ŝtalo. La Destinoj de la Homaj Socioj.") de Jared Diamond.</p><p>"<em>La teorioj, kiuj baziĝas sur la rasaj diferencoj ne nur estas malamindaj, ili ĉefe eraras. Ne ekzistas nura konvinka pruvo de la fakto, ke ekzistas denaskaj, intelektaj diferencoj inter la homaj popoloj. Kiel mi montros post nelonge, tiuj, kiuj nuntempe vivas "</em><em><span class="Apple-style-span" style="font-style: normal; "><em>ankoraŭ dum Ŝtonepoko</em></span></em><em>"<ankoraŭ dum="" tonepoko="">, averaĝe estas pli inteligentaj ol loĝantoj de progresintaj socioj. Tio povas ŝajni paradoksa, sed ni vidos en la ĉapitro xv, ke la kolonaj blankuloj de Aŭstralio efektive ne havas meriton pri la naskiĝo de industria socio en tiu kontinento. Krome, estas utila rememori, ke popoloj ĵus elirintaj de Ŝtonepoko, kiel gvineanoj, ne havas la plej etan problemon pri lernado de novaj teknologioj, se oni ebligas ilin.</ankoraŭ></em></p><p align="JUSTIFY"><em>La psikologoj ĉiel klopodis malkovri la denaskajn diferencojn pri la intelekta kvociento de personoj, kiuj devenas de diversaj zonoj de la mondo: ni pensu pri la penoj, kiuj la Usonaj esploristoj (blankuloj) faris por pruvi, ke la nigruloj de Afrika origino estu malpli inteligentaj. Tamen, kiel estas konata, tiuj esploradoj estas difektitaj de la fakto, ke la diferencoj inter etnaj grupoj estas grandegaj, ĉefe de la socia vidpunkto, kaj la niaj konaj kapabloj, kiam ni estas plenkreskaj, estas influitaj de la medio, kie ni pasigas nian infanecon. Krome, la kutimaj intelektaj testoj emas mezuri la kulturajn kapablojn kaj ne hipotezan "</em><em><span class="Apple-style-span" style="font-style: normal; "><em>denaskan inteligenton</em></span></em><em>"<denaskan inteligenton="">. Pro ĉi tiuj kaj aliaj motivoj, la klopodoj de la psikologoj estas vanaj rezultoj: ne ekzistas iu ajn konvinka pruvo de la fakto, ke la ne-blankuloj havas intelektan kvociento esence malpli granda ol la blankuloj.</denaskan></em></p><p align="JUSTIFY"><em>Miaj ideoj pri ĉi tiu temo devenas de 33 jaroj de laboro kun la gvineanoj en ilia socio. Ekde la komenco, mi rimarkis, ke ili averaĝe estis pli inteligentaj, atentaj, esprimema kaj interesitaj pri aĵoj kaj personoj ol kutimaj eŭropano aŭ usonano. Ili sukcesas pli bone ol la okcidentanoj pri apartaj taskoj, kiuj bezonas, prudente, superajn kapablojn – kiel kreado de mensan mapon de ne kutima medio. Kompreneble, la gvineanoj malpli bone ol okcidentanoj sukcesas tie, kie necesas kompetentoj, kiujn al ni estas instruitaj denaske: analfabeto, kiu venus de lia vilaĝo al niaj urboj, ŝajnus sendube stulta de nia vidpunkto. Tamen, pensu pri kiom ŝajnus stulta mi de ilia vidpunkto, kiam mi estas en ĝangalo, tute ne kapabla pri plenumado de simplaj taskoj – kiel laŭiri spuraron aŭ konstrui ŝirmon – al kiuj ili alkutimiĝis ekde infaneco.</em></p><p align="JUSTIFY"><em>Mia impreso pri la inteligenteco de gvineanoj povas estis ĝusta pro du simplaj motivoj. Unue, la eŭropanoj vivis dum jarcentoj en homplenaj socioj dotitaj de aŭtoritatoj centraj kaj juĝaj. La ĉefa kaŭzo de morto en tiaj socioj ĉiam estis pro infektaj malsanoj kun epidemiaj karakterizoj (kiel variolo), dume la hommortigo kaj la morto dum milito estis relative malmulte komunaj. Tiuj, kiuj transvivis epidemiojn, ĝenerale sukcesis transdoni siajn genojn al idaro; tiele nuntempe granda parto de la naskiĝintoj en Okcidento vivas sufiĉe longe por lasi idaron, sen iu ajn selektema premo sur la inteligenteco kaj sur la gena kvalito. En Nov-Gvineo, anstataŭe, oni vivis en socioj tre malmulte homplenaj, kie la epidemioj ne disvastiĝis, kaj kie la ĉefa morto-kaŭzo estis pro hommortigoj, senĉesaj tribaj militoj, malabundo de manĝaĵo kaj akcidentoj. Kompreneble, en tia medio nur la plej inteligentaj kaj lertaj transvivas kaj reproduktiĝas.</em></p><p align="JUSTIFY"><em>La mortokvanto en la Eŭropaj socioj, anstataŭe, malmulte rilatis al inteligenteco, kaj multe rilatis al genetiko kaj biokemio (ekzemple, la sangaj grupoj B kaj 0 estas pli rezistaj al variolo ol la grupo A). Alivorte, la natura selektado favore al genoj de la inteligenteco estis pli grava en Nov-Gvineo ol en niaj socioj kompleksaj kaj homplenaj, kie ĉefe gravis la kemio.</em></p><p align="JUSTIFY"><em>Krom tiu motivo de kemia naturo, alia ekspliko de la supozita supereco de la gvineanoj povas estis socia. La Eŭropaj kaj Usonaj infanoj pasigas multan tempon en pasiva kontemplado de televido, radio kaj kino: en averaĝa Usona hejmo, la televido estas ŝaltita dum sep horoj ĉiutage. La junaj gvineanoj, sen tiaj oportunoj, elspezas grandan parton de sia tempo </em>farante<em>: ludas inter si mem, interparolas kun la plenkreskuloj kaj tiel plu. La infaneco-psikologoj bone scias, ke infano bezonas ĝustan instigon por evoluigi ordinaran inteligentecon, kaj la neesto de instigoj povas eĉ porti al mensaj problemoj; jen la kialo, eble, pro kiu la gvineanoj averaĝe montras pli bonaj mensaj funkcioj ol okcidentanoj. Do, la gvineanoj ŝajnas pli inteligentaj de ni ĉe gena nivelo, kaj sendube iliaj infanoj ne suferas de la teruraj mensaj deficitoj de la mensa evoluo, specifaj de la okcidento.</em>"</p></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-9056851486470205369?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-14008260259620427182011-05-14T13:05:00.002+02:002011-05-14T13:09:35.775+02:00<span class="Apple-style-span" style="font-size: 13px; line-height: 16px; font-family: arial, helvetica, sans-serif; "><p><span style="font-size: medium; ">Vi memoras la filmon "Artefarita Inteligento"? Estis belega filmo de Steve Spielberg. Ĝi estis skribita de li kaj de Stanley Kubrik.</span></p><div style="font: normal normal normal 13px/normal arial, helvetica, sans-serif; border-top-style: none; border-right-style: none; border-bottom-style: none; border-left-style: none; background-color: rgb(255, 255, 255); color: rgb(0, 0, 0); font-size: medium; "><div>La muzikisto, kiu skribis la sonstrio de la filmo, estis John Williams, kiu sendube vi jam aŭdis (ĝi skribis por famaj filmoj kiel "Back to the future", "Indiana Jones", "Jurassic Park", "Star Wars", ktp).</div><div>Por la sonstrio de "Artefarita Inteligento", Williams skribis belegan kanton, kiu neniam aperis en la filmo, sed estis en la KD de la sonstrio: ĝia nomo estas "For Always" (Eterne).</div><div>Mi pensas, ke ĝi estas belega, tial mi decidis traduki ĝin por ĉiu esperantisto. La bravega kantisto estas <a href="http://eo.wikipedia.org/wiki/Lara_Fabian" target="_blank" rel="nofollow" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Lara Fabian</a> (la ligo estas al esperanta, vikipedia artikolo!).</div><div>Mi tradukis la kanton tiel, ke oni povas kanti ĝin esperante. Mi ne estas nek faka, nek lerta tradukisto, kaj mi klopodis por igi la tradukaĵon plejeble kantebla. Mi esperas, ke ĝi plaĉus al vi.</div><div><br /></div><div><br /></div><iframe width="640" height="510" src="http://www.youtube.com/embed/vRZqrcl4OHE" frameborder="0" allowfullscreen></iframe><div><br /></div><div><div>ETERNE</div><br /><div>Mi fermas la okulojn</div><div>kaj tie en melhelo vian lumon vidas</div><div>vi venas al mi per miaj sonĝoj</div><div>je nokt'</div><br /><div>Vi prenas miajn manojn</div><div>malgraŭ disigas nin multaj steloj</div><div>nia anim' kaj spirit' estas unu'</div><div>ĉirkaŭis la Lunon kaj tuŝi Sunon</div><div>tie ĉi ni estos.</div><br /><div>Eterne, eterne</div><div>de nun senfine mi kaj vi.</div><div>Eterne, eterne</div><br />Por ni ne estas tempo kaj spaco<br /><div>amo forigos ĉian baron</div><div>ĉien vi iros</div><div>mi scios, ke</div><div>kore vi estos</div><div>kun mi.</div><br /><div>De nun antaŭe</div><div>mi certas, ke</div><div>mi niam solos.</div><div>Mi scias,</div><div>kion jam konis mia kor',</div><div>ke amo posedas</div><div>elstaran forton</div><br /><div>kaj eterne, eterne</div><div>nun ni flugas</div><div>kaj eterne, eterne</div><div>ni transiros adiaŭon</div><br />eterne, por ĉiam<br /><div>trans ĉi tie kaj ĝis eterneco</div><div>eterne, kaj ĉiam</div><div>vi estos parto de mi</div><br /><div>kaj eterne, eterne</div><div>miloj morgaŭoj povas pasi</div><div>kaj eterne, eterne</div><div>ni transiros adiaŭon</div></div></div></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-1400826025962042718?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-27655547113570316492011-05-14T00:50:00.004+02:002011-05-14T00:57:04.640+02:00<div style="background-color: transparent; "><p id="internal-source-marker_0.37067773193120956" style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Laŭ mi estas tre grava diskuti pri io ajn. La menso devas esplori ĉion, ĉar, alie, multaj ebloj foriĝas. Ekzemplo estas la maljuneco kaj la ebloj, kiujn ĝi permesas.</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Mi plurfoje aŭdis personoj diri: "Ne, mi ne provas, ĉar mi jam havas apartan aĝon. Provu vi, kiu estas juna!"; "Ĉu lerni lingvo ĉe mia aĝo? Ĉu vi estas freneza? Mi ne plu havas la aĝon por fari tion!"; "Ĉi tiuj estas aferoj por la junaj!"; ktp.</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Kia estas la komuna ideo de ĉi tiaj personoj? Kio permesas al ili pensi, ke ili havas ion malsimila ol junuloj? Mi imagas, ke multaj el tiuj maljunuloj respondus: "Nu, la diferenco estas memkomprenebla: kiam oni estas juna, oni povas pli rapide kompreni ion ajn; maljuniĝante, ĉio malfaciliĝas. La cerbo kaj la korpo ne plu subtenas la menson, do nia animo, tiel kiel dum juneco."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Kaj, mi demandus: "Kia estas la kaŭzo de ĉi tia ruiniĝo?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">La respondo povus esti: "Estas klara! Rigardu la formo de junulo kaj de maljunulo. Kion vi vidas? Ĉu vi ne rimarkas, ke la junulo estas plena ol energio, dume la maljunulo penas eĉ pri la plej simplaj ĉiutagaj agoj? Ĉi tiu estas la klara diferenco! Kiel vi povas ne konsideri tion?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, la fakto estas, ke vi ankoraŭ ne klarigis al mi tion, kio vere okazas en niaj korpoj, kiam ni maljuniĝas."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kial mi devus precizigi tiun procezon? La konsekvencoj estas klaraj, sendepende de tio, kio precize okazas. Koni la biologio de la maljuniĝado utilus al nenio: ĉiuj finfine maljuniĝos!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Vi tute certa, ke ne utilas koni la biologio de la maljuniĝado? Mi havus kelkan argumenton kontraŭ tia aserto."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi jam scias, kien vi volas iri per viaj demandoj. Certe, la scienca progreso estas tre grava. Pli aŭ malpli frue la homeco trovus la metodon por longigi la vivon de la personoj, malrapidigante la maljuniĝadon de ĉiuj. Tamen, tiu celpunkto ankoraŭ ne estas atingita. Kaj, konsidere ke la scienco estas malrapida, kial zorgi pri ĉi tiuj aferoj? Estas malĝoja pensi pri la neeviteblo."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Vi parolas, kvazaŭ vi konus la atingojn de la sciencoj. Tamen, ĉu vi vere konas ilin? Ĉu vi vere scias, kion oni jam povas atingi?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, ne rekte. Kiel vi scias, mi ne okupiĝas pri scienco. Kaj tiu ne estas mia fako. Tamen, se io interesa estus malkovrita, tiam mi jam estus aŭdinta ĝin!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj, kial vi havus ĉi tiun sekurecon? Kial vi estus tiel informitaj pri tiaj malkovroj?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"La televido, mia kara junulo. La televido kaj la ĵurnaloj. Ĉu vi kredas, ke se io vere interesa estis malkovrita, ĵurnaloj kaj televidoj ne estis jam priparolinta ĝin?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Jes, mi fundamente kredas, ke apartaj interesaj sciencaj malkovroj ne estu disvastigitaj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu vi estas asertanta, ke apartaj gravaj informoj vole ne estu disvastigitaj? Ĉu vi estas komplotuliĝanta?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ne, ne. Mi ne pensas, ke ekzistu iu ajn, kiu vole limigas la disvastigon de la informoj..."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu do? Kion vi celas diri?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Simple: ekzistas tro informoj, kaj ĉu la ĵurnalistoj ĉu la televidistoj ne kapablas sekvi la torenton da novaj eltrovoj. Pensu pri ĉi tiu situacio: nur en fiziko estas eldonitaj centoj da sciencaj artikoloj ĉiutage! Ĉu vi komprenas la kvanton da informoj? Kaj pensu, ke la fizika branĉo de la scienco estas unu el la malpli multenombraj pri nombro da sciencistoj. La sciencistoj ira tien, kie estas la monoj. Kaj la plej financitaj branĉoj estas la kuracistaj. Fakte, pri la homa biologio ĉiutage estas eldonitaj miloj da artikoloj!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi komprenas vian vidpunkton, kaj la nombroj, kiujn vi montris al mi estas mirindaj. Kaj tamen, mi ankoraŭ pensas, ke mi pravas. Se mi estus sciencisto, kaj mi estus trovinta tre interesan aferon por la tuta homaro, ĉu vi pensas, ke mi ne krius tion al la tuta mondo? Se neniu krias, nenio vere interesa estis malkovrita."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"La fakto estas, ke ekzistas tiel multaj tre interesaj eltrovoj, ke ekzistas multegaj krioj! Kaj tamen, se krio estus en trankvila medio, tiu krio estus tre evidenta; kaj tamen, se krio estus farita samtempe al aliaj krioj, ĝi tute ne estus komprenebla! Ĝi perdus gravecon! Fakte, la nuntempa problemo estas la troa kvanto da informoj. Oni tre malfacile sukcesas kompreni ion, kiam oni havas tiel multajn informojn!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi pensas, ke mi povas konsenti kun vi. Tamen, ŝajnas al mi, ke ni malproksimiĝis de la komenca argumento: la maljuneco."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi tute ne forgesis ĝin. Fakte, mi redemandas al vi la antaŭan: kial vi pensas, ke la maljuna-kondiĉo estas tiel malsimila ol la juna?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉar estas memvidebla afero! Kiel mi jam konsilis al vi, observu junulojn kaj maljunulojn, ĉu vi vidas diferencojn?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Certe, kaj tamen eĉ rigardanta du samaĝajn homojn mi povas vidi diferencojn."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kompreneble! Tamen tiuj diferencoj, kiujn vi vidas inter la samaĝuloj, estas de malsimila speco ol tiuj inter du malsamaĝuloj. Inter du samaĝuloj la diferencoj, krom kondute kaj korpe, estas inter la ebloj, kiujn ili enhavas: preskaŭ la sama kvanto, sed diversa kvalito. La diferencoj inter la ebloj de maljunuloj kaj junuloj estas ne nur kvalite, sed eĉ kvante! Ju pli ni maljuniĝas, des pli niaj ebloj malmultenombriĝas!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ni supozu, ke tiu veru: ju malpli juna ni estas, des malpli multenombraj estas niaj ebloj. Lasu min uzi imagajn nombrojn nur por pli bone klarigi mian vidpunkton,"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Certe, daŭru."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Bone. Imagu, ke ni ĉiuj, ĵus naskiĝintaj, havu centojn da ebloj. Ĉi tiuj ebloj estas la plej malsimilaj. Supozu, ke ĉiu jaro unu el la ebloj foriĝu. Tiel ke kiam oni estas 30-jaraĝa, ni ankoraŭ havas 70 eblojn, kaj kiam 70-jaraĝa nur 30 eblojn. Kiam ni finfine fariĝis 100-jaraĝa ni ne plu povus fari ion: niaj ebloj finiĝis."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ho, ve! Kian teruran bildon vi ĵus priskribis! Kaj tamen ĝi preskaŭ adaptiĝas al mia vidpunkto."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Bone. La mia demando nun estas: kial supozi, ke la nombroj de la dinamiko de la maljuniĝado estu precize tiuj, kiujn mi priskribis? Kial la komencaj ebloj precize estas 100 kaj la rapideco, pere de kiu ili foriĝas, precize estas unu ĉiujare?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ba... mi ne scias. Vi diris tiujn nombrojn."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, tiam, ni provu imagi la saman dinamikon pere de aliaj nombroj. Se la komencaj ebloj estas miloj, eble eĉ milionoj, plutenante la saman foriĝo-rapideco – unu ĉiujare – tiam ni atingas la rezulton, laŭ kiu ni komencis kun miliono da ebloj kaj post jarcento ni restis kun miliono minus cent ebloj! Preskaŭ nenio ŝanĝiĝis!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi komprenis vian argumenton, sed mi pensas, ke vi iomete estas ludanta kun la kvantojn. Via argumento estas nura mensa ludo. La vero estas fronte al niaj okuloj: kiam la personoj maljuniĝas, ili ordinare perdas la eblojn; komparante maljunulon al junulo, kutime ni vidas, ke la junulo estas plena ol ebloj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Bone! Vi nun uzis du interesaj e-vortoj: </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ordinare</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> kaj </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">kutime</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">. Ĉi tiuj du vortoj estas preskaŭ sinonimoj, kaj en ĉi tiu kadro la du egalas. Fakte, vi estas asertanta ke </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">kutime</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> via regulo pri la ebloj de junuloj kaj maljunuloj estas ĝusta. Do, via hipoteza, natura leĝo pri la maljuniĝado estas unu el tiuj leĝoj en kiu validas la sekva aserto: ekzistas esceptoj, kiuj konfirmas la regulojn, la leĝojn."</span></span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Jes. Vi ne trovis ion eksterordinaran. Fakte, se vi trovus escepton, ekzemple maljunulo, kiu estas tre juneca kaj plena el ebloj, vi nur trovis escepton, kiu konfirmas la regulon: la plej parto de la maljunuloj perdis la eblojn kaj ili ne plu povas fari multon."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj, se mi demandus al vi, kial tiu escepto estas malsimila ol la aliaj, kial povas ekzisti personoj, kiuj ne apartenas al tiu regulo, kion vi respondus?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, la homa biologio ne estas perfekta dezajno. Vi ne povas pensi, ke la homa korpu konduku perfekte kiel komputilo. Do, ekzistas kelka bonŝanca homo, kiu havas la ĝustan aron da genoj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Bone... mi vidas, ke vi estas rilatanta al biologio por ekspliki ĉi tiun strangaĵon."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Certe, kiel alie oni povus ekspliki tion?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kompreneble. Kaj tamen biologio estas tre kompleksa temo. Ĉu vi certas, ke vi konas sufiĉe la homan biologion por aserti ion pri ĝi?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, ion mi studis pri biologio, kiam mi estis juna, dum la supera mezlernejo."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Certe, tamen se vi konus la fakon iom pli bone, vi scius, ke monatoj post monatoj novaj eltrovoj komplikas la kadron. Ni ne plu estas certaj pri ĉio."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Vi kaj mi, sendube, ĉar ni ne estas nek biologoj nek kuracistoj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Prave. Kaj tamen nur konanta iom pri la novaj eltrovoj, oni povas diri, ke la kadro estas tute malsimila ol antaŭ dek jaroj. Krome, la sciencistoj estas nekredeble fakaj tiom, ke preskaŭ neniu sukcesas meti la tutajn informojn kune, prilaborante ilin kaj akirante novajn vidpunktojn pri la plej ordinaraj aferoj de la homoj, kiel al maljuniĝado."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu vi estas asertanta, ke tio, kion ni nun konas, estas tute malvera?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ne, ne tute. Mi estas asertata, ke multaj el la komunaj kredoj pri la homa biologio baziĝas sur maljunaj konoj de la homa biologio. Nun la sciencistoj estas iom pli singarda antaŭ fari strangaj asertoj pri la tuta biologio. Fakte, kial vi pensas, ke maljunulo estu malpli bona ol junulo pri memorado de fremdaj vortoj?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉar la cerbo de maljunulo funkcias malpli bone ol tiu de junulo."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj kial vi asertas tion? Kie estas la pruvoj de via afero?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Multaj maljunuloj penas eĉ parolanta sia denaska lingvo, imagu kiom ili penus fronte al fremdaj vortoj! Krom tio, la nervaj ĉeloj de la cerboj ne plu naskiĝas."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu vi konas escepton al tio?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Certe. Kiel oni antaŭe jam diris: ĉiam estas escepto."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Bone. Do vi pensas, ke ĉi tiu aparta homo havas apartajn genojn, kiuj influas sian memorigo-kapablon dum maljuneco, ĉu ne?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Jes. Nepre! Eble liaj neŭronoj ne tiel rapide ruiniĝas. Kaj tiu estas vera bonŝanco!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kion vi respondus, se mi dirus al vi ke freŝdataj esploroj montris, ke tio ne veras?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kion vi celas diri?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"La neŭronoj ne foriĝas ĉiukaze. Ĉio dependas de la persono mem, kaj ne multe dependas de siaj genoj. Aŭ pli bone. La genoj havas sendube parton en tiu ĉi kadro, sed ili ne estas la ĉefrolanto."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Do... kion tiu implicas?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Implicas, ke ni ne multe konas pri ni mem."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Konsentite. Kaj tamen, kiel vi eksplikus la fakto, ke la plej parto de la maljunuloj havas pli multajn problemojn ol junuloj? Eĉ nur memorigi vortojn, kiu ne bezonas korpan laboron."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi havas ideon. Mi ne scias, se tiu ideo ĝustas, sed ĝi estas alternativo ol la plej malfeliĉa teorio."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nun mi estas scivola pri via sendube stranga teorio."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi pensas, ke ĝi ŝajnos multe malpli stranga, post mi estos eksplikinta ĝin."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nu, komencu!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Unu el la fundamentaj malkovroj de la lastaj jaroj estas, ke en nia korpo ĉio tio, kion ne plu estas uzita, ne plu estas plutenita. Nome, se vi bendus unu el viaj okuloj, tenante ĝin tiele dum multa tempo, tiu okulo ne plu povus vidi kiam finfine liberigita. La cerbaj strukturoj, kiuj okupiĝas pri la kaptado de la vida signalo kaj pri ĝia prilaborado, ne plu ekzistus, aŭ ili estus atrofiiĝintaj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi vetas, ke vi volas aserti, ke se persono ne plu uzas sian vorto-memorigo-kapablon, pli aŭ malpli frue la cerba strukturo, kiu okupiĝis pri tio, ne plu ekzistus. Kaj tiu, laŭ vi estus la kialo pro kiu multaj homoj, maljuniĝante, perdas iliajn kapablojn."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Jes. Mi preskaŭ pensas tion. La afero, tamen, ne estas tiel simpla."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu ne?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ekzistas esploroj, kiuj montris, kiel certaj cerbaj strukturoj estas aparte senmortaj. Nome, se vi bendus vian okulon ĝis vi ne plu kapablas vidi pere de ĝi, vi reakiros tian kapablon post ne malmulta tempo."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu la strukturo reformiĝas?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ekzakte. Tamen, se vi estus tre juna, ekzemple sub la 3 jaroj, kaj vi havus benditan okulon dum pli ol jaro, via okulo ne plu povus reakiri siajn kapablojn, kaj via vidkapablo pere de tiu okulo estus por ĉiam perdita."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nekredeble!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Fakte, ekzistas krita periodo, dum kiu certaj cerbaj strukturoj, kiuj okupiĝas pri la vidado, bezonas formiĝi. Se ili ne atingus maturecon en la unuaj jaroj de vivo, ili ne plu kapablas reformiĝi poste."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj, kio pri la aliaj ecoj de la cerbo."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"La afero estas preskaŭ la sama. Viaj kapabloj dependas de kiom vi uzas ilin. La mekanismo ne nur plenumiĝas plutenante la jam ekzistantajn kapablojn, sed ĝi eĉ permesas la kreadon kaj evoluigadon de novaj kapabloj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Sed, kio pri la neŭronoj? Ĉu ili ne plu mortas?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ili povas morti, kaj tamen povas renaskiĝi. Ĉio dependas de kiam vi instigas vian cerbon. Ju pli ofte kaj intense vi instigas ĝin, des pli forte ĝi respondos."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Do, pro tio, kion vi ĵus rakontis al mi, ni maljunuloj ne plu havas ekskuzojn: se ni fariĝas stultaj, ĉio dependas de nia vivmaniero, kaj se ni restas stultaj kaj ne pliboniĝas, ĉio dependas de nia malvigleco. Kaj tamen, kial ĉi tiaj aferoj ne estis malkovritaj antaŭe?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi ne povas respondi precize al tiu demando: ĉio dependas de la aparta historio, kaj la historio estas konsistigita de nenombreblaj hazardaj eventoj. Tamen mi pensas, ke plurfoje ekzistas kulturaj premoj, kiuj limigas nin. Efektive, antaŭ multaj jaroj, kiam la korpaj kondiĉoj estus tre gravaj kaj la konoj, por pluteni tiajn kondiĉojn bonaj, ne estis tiel evoluintaj kiel hodiaŭ, la plej eta korpa manko povis esti decida. Krome, la manĝo ne estis tiel bona, kaj la kvanto da manĝaĵo esti eta. Mi ne miras, se la familioj kutime koncentriĝis iliajn rimedojn sur la junuloj, tute neglektante la maljunulojn. Tiel, la kulturo, forĝita el la bezono, influis nin, kiuj ne plu havas tiujn problemojn."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Nun ke mi bone pensas, nur antaŭ malmultaj jaroj, la 50-jaraĝuloj estis konsideritaj jam maljunaj. Kaj tamen nun, ili estis konsideritaj preskaŭ ankoraŭ junuloj. Fakte, ili kutime povas atendi, ke ilia vivo daŭru eĉ la duoblo!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj mi volas rimarki alian gravan punkton. Multaj el tiuj, kiuj sukcesas atingi grandajn aĝojn, ne tute konfidas sin al kuraciloj. Kaj ĉi tiu estas mirinda: ne estas la medicino, kiu ĉiam permesas la longvivecon! Do, kio estas?"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ili manĝas pli bone, kaj konservas sin pli bone. Simple ili estas pli atentaj al siaj korpoj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Kaj eble eĉ al siaj mensoj. Ĉi tiu estas la magio de la homa korpo. Uzu ĝin tre bone, kaj tre ofte kaj tre malsimile, kaj ĝi ĉiam estus tre vigla!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Tamen, estas tre mirinda, kiel la plej parto el la maljunuloj ŝajnas ne konscii pri tiuj faktoj. Kiel ĉi tiu povas esti? Fakte, eĉ nur hazarde, apartaj konoj povas estis eltrovitaj, kaj poste disdonitaj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi pensas, ke la perdado de kapabloj de la maljunuloj estas influita de multaj faktoroj. Ekzemple, la fakto ke multaj el la nunaj maljunuloj komencis labori tre junaj. Kiam ili poste atingis la pensio-periodon, ili ne estis alkutimiĝintaj al la vivo sen laboro, kaj ili tre multe penas adapti al la novaj kondiĉoj."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉi tiu eble estas alia speco de muskolo, kiun ni ĉiam devas trejni: la kutimo pri ŝanĝi kutimojn!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ekzakte. Fakte, ŝanĝi kutimojn estas tre laciga, ĉar ni devas rekrei aliajn solvojn por novaj problemoj. Ĉi tiu tre lacigas nin, ĉefe se ni ne plu estas alkutimiĝinta al problemo-solvado. Se ni okupiĝas pri iu nura laboro en nia vivo, niaj kapabloj specialiĝus en unuopa direkto. La instigo de la cerbo de pli direktoj povas nur helpi ĝin."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi devas konfesi al vi du aĵojn."</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ĉu vere? Mi estas scivola!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Unue, la babilado kun vi plenis min ol espero, kaj por esperantisto estas tre fundamenta!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Mi tute komprenas!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Due, mi nur konas mian denaskan lingvon kaj Esperanton. Kaj tamen, mi ĉiam volis lerni la rusan lingvon. Mi ne scias la kialon, sed tiu lingvo ĉiam allogis min. Kaj tamen mi neniam lernis ĝin. Komence la motivo rilatis al la malmultaj tempo kaj ebloj, kiujn mi havis dum juneco. Poste la motivoj rilatis al la fakto, ke mi sentis min tro maljuna por komenci. Kaj tamen, laŭ viaj argumentoj precize la fakto ke mi perceptas min kiel maljuna, estas la kaŭzo de mia maljuniĝo. Fakte aŭtomate-realiĝante antaŭvido!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">"Ekzakte! Studu, laboru, sekvu viajn interesojn. Kaj ĉefe kiam vi sentos, ke vi ne sukcesos, daŭru! Kaj frue vi preteriros ĉiun problemon! Via cerbo ne atendas alion, ke instigojn. Multaj, diversaj instigoj!"</span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><br /></span></p><p style="font-size: medium; font-family: 'Times New Roman'; text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><br /></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><b>P.s.</b></span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">: e</span><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" >ta sed grava precizigo, fundamenta por ĉiuj tiuj, kiuj ne ŝatis la titolon.</span></span></p><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" >Laŭ mi la termino "maljuneco" estas unu el tiuj vortoj, kiujn mi perceptas kiel malplenaj; t.e., ili ne rilatas al io natura, kiun oni povas sperti science. Fakte, mia difino de "maljunulo" estas "iu, kiu konsideras sin maljuna" ne "unu, kiu estas maljuna". Do, ne ekzistas vera aĝo, post kiu iu iĝas maljuna: ĉio dependas de lia vidpunkto.<br />La "stulteco" de mia titolo rilatas precize al aro de la maljunuloj, nome al aro de "tiuj, kiuj konsideras sin maljunaj".<br />Kompreneble, ĉi tiu mi uzas "maljuna" laŭ la ordinara, malfeliĉema senco.<br />La "kondiĉo de maljuneco" estas la kondiĉo pro kiu, maljunulo (iu kiu difinas sin tiele) sin-limigas, perdante ĉiujn la ĝojojn, kiujn la vivo ankoraŭ oferus al li, se li ne sentus sin maljuna.</span></span></div><div style="background-color: transparent; "><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" ><br /></span></span></div><div style="background-color: transparent; "><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" ><b>P.p.s.</b>: </span></span><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" >Pri la temo de maljuneco, tre interesa artikolo de "The Observer" (angle).</span></span></div><span class="Apple-style-span" style="-webkit-border-horizontal-spacing: 2px; -webkit-border-vertical-spacing: 2px; "><span class="Apple-style-span" >Ĝi nomiĝas: "<a href="http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2011/may/01/live-long-join-the-immortals/print">Vivu longe. Vivu sana. Aliĝu al senmortuloj.</a>"</span></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-2765554711357031649?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-58095666349903504522011-05-14T00:07:00.004+02:002011-05-14T00:48:21.592+02:00<style type="text/css"> <!-- P { margin-bottom: 0.21cm } --> </style> <p></p><p align="JUSTIFY" style="margin-bottom: 0cm"></p><p style="margin-bottom: 0cm" align="JUSTIFY"></p><div style="background-color: transparent; font-family: 'Times New Roman'; font-size: medium; "><p id="internal-source-marker_0.018985792761668563" style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Mi estas leganta la libron de Daniel Dennet, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Consciousness_Explained">Cosciousness Explained</a> </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">(</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Konscio Eksplikita</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">). Mi tuj trovis ion tre interesan.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Imagu, ke ni homoj povu atingi la teknologian nivelon, kie ni povu rekte instigi la cerbon por krei mensajn bildojn, kiuj estu tre verŝajnaj. Anstataŭ krei videoludojn, kie la ĉefa interago estiĝu pere de ekrano kaj komputila klavaro, imagu, ke tiu hipoteza teknologia nivelo permesu al ni rekte formi la bildojn, la sonojn kaj ĉiun alian percepton en la cerbo de la ludanto. Kaj, imagu eĉ, ke tiu ludanto povu interagi libere kun la medio. Ekzemple, se tiu videoludo estu lokita en arbaro, la ludanto povus alproksimiĝi al arbo, tuŝi ĝin, perceptante la krudecon de la arboŝelo. Li povus eĉ preni folion, kaj lasi ĝin fali teren. Kaj li povus repreni tiun folion, relasi ĝin fali, kaj, dum la falado de la folio, li povus blovi al folio tiel, ke la folio moviĝus tre hazarde.</span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Ĉi tiu ekzemplo montras ion, kio igas neeblaj tiajn teknologiajn nivelojn: bona simulado de nia universo bezonus tre multajn kalkulaĵojn de hipoteza super-komputilo por esti realigebla; ili ne nur estus tre multaj, ili estus </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">troaj</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">. Fakte, multaj el la naturaj fenomenoj estas la sumo de preskaŭ senfinaj interagoj de partikloj, kaj tiuj partikloj interagas pere de tre precizaj leĝoj, kiujn ni ne tute konas. Kaj tiuj kalkuladoj devus esti plenumitaj en reala tempo; do, estas komprenebla, ke tia </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">superege</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">-komputilo praktike neeblus.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Tre grava detalo estas la </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">interago</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">. Interago igas ĉion tre komplika. Se ne ekzistus interago, la vivo estus kiel filmo: sperto de bildoj, sonoj, ktp, kie, tamen, ni ne povus interagi kun tiuj perceptoj. Ni nur povus </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">pensi</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> pri ili, sed ne interagi. Tamen, fronte al ĉi tiu sperto, ni homoj tuj ekkonscii pri la malvereco de tiu sperto.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Nun, tiu ĉi implicus kion? Oni povas tiri la jenajn du konkludojn:</span></p><ol><li style="list-style-type: decimal; font-size: 11pt; font-family: Arial; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; "><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span></span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">nia menso ne estas influita de iu ajn fizika estaĵo, kiu <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>instigas ĝin kredigante nin, ke nia mondo estas reala, kiam, <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>efektive, ĝi estas simulita</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> (se vi volus, vi povus nomi tion <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span></span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">matrico-efiko</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">, laŭ la filmo </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Matrix</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">): la nombro da <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>kalkuloj necesaj estus tro granda por iu ajn estaĵo kaj komputilo, <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>kiu apartenus al nia konata mondo;</span></span></p></li><li style="list-style-type: decimal; font-size: 11pt; font-family: Arial; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; "><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span></span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ĉia halucino ne povas esti tro detaligita</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">: halucinoj estas <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>speco de simulado, kiu plenumiĝas en nia menso; konsidere ke nia <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>cerbo havas limitajn kalkulo-kapablojn (malgraŭ tiuj kapabloj tre <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>multe preterpasas la nunajn plej potencajn komputilojn), tiuj <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>halucinoj ne povas esti tro peza por la cerbo.</span></span></p></li></ol><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Nun, legante ĉi tiujn aferojn, mi repensis pri la </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">konsciaj sonĝoj</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> (tiuj kie ni ekkonscias kaj restas konsciaj pri la fakto, ke tiu estas sonĝo, lasante al ni la eblon de </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">interagado</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> kun la sonĝa medio). Mi ne povas forgesi la teknikojn proponitajn por probabiligi tiajn sonĝojn. Oni devas fari du aĵojn ĉiutage:</span></span></p><ol><li style="list-style-type: decimal; font-size: 11pt; font-family: Arial; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; "><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>plurfoje demandi al ni mem, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ĉu mi estas sonĝanta</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">?</span></span></p></li><li style="list-style-type: decimal; font-size: 11pt; font-family: Arial; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; "><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "><span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>plurfoje provi </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ŝalton de la lumo</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> en la ĉambroj (aŭ ŝalti <span class="Apple-tab-span" style="white-space: pre; "> </span>ian ajn elektra-ilon).</span></span></p></li></ol><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Se la unua konsilo estas memkomprenebla, la dua ŝajnas stranga.</span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Ambaŭ la konsiloj baziĝas sur la fakto, ke se ni alkutimiĝas al iu ajn ago dum la tago, estas probabla, ke dum la sonĝoj tiu ago estas plenumita de ni. Do, kial ŝalti la lumojn? Strange, sed vere!, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">la ŝaltiloj en la sonĝoj kutime ne funkcias</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">!</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Ĉi tiu aperis en mia menso, kiam mi estis leganta la libron de Dennet.</span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Praktike, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">se</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> mi asertas, ke la halucinoj neeblas, ĉar ili bezonus tiel grandan kalkulado-kapablon, kiun la cerbo mem ne povus plenumi, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">tiam</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> tio ĉi implicas, ke eĉ la sonĝoj ne povas atingi realo-kvalitan simuladon, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ĉar</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> la sonĝoj mem estas produktaĵo de la cerbo.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Do, la nefunkciado de la sonĝaj ŝaltiloj eble dependas de la limoj, kiujn la cerbo spertas, kiam ĝi formas mensan videon. Fakte, la sonĝoj </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ŝajnas</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> tre precizaj simuladoj de la realo (kun kelka stranga aldono, kiel la eblo de transpasi la murojn aŭ flugi libere sen iu ajn ilo), kaj tamen </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ili ne estas precizaj</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Tiu ĉi povas memorigi al vi tiujn malnovajn filmojn, kie la ĉefroruloj estis en veturilo, kaj la fono, kiun videblas de ĝi, klare estis fiksa bildo. Tiu fiksa bildo utilis, ĉar ĝi </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">kreis la iluzion</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">, ke tiu veturilo estus </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">vere</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> en alia loko, anstataŭ montri la realon: nome, la veturilo estis en studio de filmado. Kaj pensu pri la kosto de la du metodoj: kun la malvera fono, oni devas aĉeti nuran bildon; kun la vera fono, ni devas porti la tutan trupon (ĉiun personon, kiu laboras por la filmado) en alia loko, eble tre fora, kaj la tutajn necesajn ilojn por filmado. Kompreneble la kosto por la unua metodo estas </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ege</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> malpli granda.</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Kaj tamen, ĉi tiu reduktado de la kosto havas alian koston: inter la multaj spektantoj de la filmoj estus multaj, kiuj rimarkos tiun belan sed malveran fonon, tiele rompante la magion, ke la filmo sukcesis krei ĝis tiam. Tial, se la spektanto perdus sian enmemiĝon, li verŝajne malpli multe ŝatus la filmon, </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">malkonsilante</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> ĝin al siajn amikojn. Kaj </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">ĉi tiu ja estus tre granda problemo!</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Reirante al sonĝoj, la komparo estas memkomprenebla: la cerbo ne povas plenumi la tutajn, senfinajn kalkuladojn necesajn por akiri la alta-nivelan simuladon, kaj do </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">malpliigas</span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; "> la kostojn, farante kelkan artifikon, kiu tute kontraŭas la realon, permesante kelkan pli atenteman personon rimarki ĝin dum sonĝo kaj samtempe ekkonsciigante ĝin pri la sonĝo mem!</span></span></p><p style="text-align: justify; margin-top: 0pt; margin-bottom: 0pt; "><span class="Apple-style-span"><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: normal; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">Certe, la efiko estus tute la mala kompare kun la filmo: </span><span style="font-size: 12pt; font-family: 'Times New Roman'; background-color: transparent; font-weight: normal; font-style: italic; text-decoration: none; vertical-align: baseline; white-space: pre-wrap; ">konsciaj sonĝoj estas tre allogaj!</span></span></p></div><p></p><p></p><p></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5809566634990350452?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-57050473980138988242011-04-29T18:43:00.001+02:002011-04-29T18:44:39.714+02:00<div>Mi estis pensanta pri internaciaj lingvoj. Mi opinias, ke internacia lingvo, pensita kiel lingvo por komuniki inter fremduloj, devas enhavi profundecon. Se niaj rilatoj kun fremduloj estas limigitaj al kunlaboro, la necesa profundeco devenas de la profunda kono de la fako. Tiu profunda kono estas la produktaĵo de jaroj de studado pri tiu fako. Kaj tamen, kiam oni entreprenas internacian komunikadon kun malsimilaj celoj ol laboro, ekzemple por kulturo-ŝanĝo, la profunda kono de la uzita lingvo fariĝas tre grava. Kaj tamen tiu kono-nivelo ne estas facile atingebla, ĉar ĝi vere estas kiel lerni novan lingvon ekde la komenco. Nur la tempo foruzita por praktiki per tiu lingvo pagas nin. Kaj tamen, kiu havas tiun tempon? Kiu vere havas tiun rimedojn necesajn por atingi tiajn nivelojn?</div><div><br /></div><div>Mi nur pensas, kiom da monoj ĉiujare en ĉiu nacio ni elspezas por akiri sufiĉan nivelon pri angla lingvo. Kaj kiaj estas la rezultoj? Laŭ mi tre magraj kaj sendube nesufiĉaj por atingi profundan nivelon.</div><div><br /></div><div>Krom la uloj, kiuj vivas en angla-lingvaj nacioj aŭ tiuj kiuj strikte laboras kun angluloj, estas vasta kvanto da personoj, kiuj bezonus la konon de la angla, kaj tamen iliaj rilatoj kun angluloj ne oftas. Tiu kreas multajn personojn, kiuj konas ion pri la angla, kaj tamen ankaŭ ne povas rigardi simplan filmon angle! Pensu pri reala komunikado, kiu preterirus la simplaj petoj pri trajnejo.</div><div><br /></div><div>Laŭ mi, la profundeco de interkomunikado dependas de la kono, kiun la interparolantoj havas pri la lingvo uzita. Kaj tamen, tiu kono kutime implicas la enhavon de dialektaĵoj, parolmanieroj kaj rafinita distingo inter la ŝajnaj sinonimoj; tiuj kapabloj kuntrenas tre longan akiro-tempon, ĉar ili preskaŭ neniam estas bazitaj sur simplaj kaj malmultaj reguloj. Kaj ne nur! Ili ŝanĝiĝas dum la tempo, kaj la komprenado strikte dependas de la tempo, kiun oni <i>daŭre</i> foruzas por akiri ilin.</div><div><br /></div><div>Krome, kiel ne pensi pri la aliaj lingvoj? La tuta tempo uzita por akiri la ĉefan internacian lingvon kaj daŭrigi tiun konon, deprenas la tempon de aliaj lingvoj kaj kulturoj. Por akiri bonan aŭskulto-kapablo pri la angla, oni verŝajne devus vidi multajn anglajn filmojn, tutaj impregnitaj de la angla kulturo. Kaj kio pri la aliaj kulturoj?</div><div><br /></div><div>Reirante al la profundeco necesa por krom-labora interkomunikado, mi ripetas, ke la profundeco de la komunikado dependas de la profundeco de propra kono de la uzita lingvo; kaj tiu profundeco strikte rilatas al la kono de neregulaj esprimoj daŭre ŝanĝantaj kaj tute lokaj.</div><div><br /></div><div>Hipoteze, lingvo, kiu enhavus simplan profundeco-atingeblecon, rompus la rilaton inter profundeco kaj lokaj esprimaĵoj. Kaj tamen restus la problemon: kiel atingi saman esprimo-nivelon?</div><div><br /></div><div>Nu, Esperanto precize sukcesas en tiu ĉi afero: ĝi permesas liberan kreadon de novaj esprimaĵoj kaj, samtempe, limigas la transformojn, kiujn la vorto povas sperti. Aldone la konstruado de la vortoj en la ĉefaj lingvoj estas io preskaŭ neregula, kvankam ofte uzita precize pro bezono de novaj esprimaĵoj, en Esperanto ĝi estas <i>la</i> regulo. Unuopa limo estas la interkomprenebleco. Mi ankoraŭ ne spertis okazaĵon, kie mi troviĝas sen esperanta vorto por esprimi mian pensaĵon, precize pro la fakto, ke Esperanto flekseblas je naturo.</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-5705047398013898824?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-77870506035017733682011-04-08T18:03:00.002+02:002011-04-08T18:09:01.335+02:00<meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 13px; line-height: 16px; "><p>Estas io tre interesa, kiun mi volas rakonti al vi: la interrilato de figoj kaj vespoj.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "></p><table width="240" height="180" align=""><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347782" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/82/10347782.0d53b9dc.m.jpg" width="240" height="180" hspace="" vspace="" alt="Fikuso" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347782" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Fikuso</a></small></td></tr></tbody></table><p></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">La figarboj estas tre ligitaj al apartaj specioj de vespoj, kiuj estas nomitaj figvespoj. La interrilato estas tiel forta inter ĉi tiuj du organismoj, ke ambaŭ ne povus vivi sen la alia. Ni vidu la kialon.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">Kelka suspekto naskiĝas, kiam oni rimarkas, ke la figarboj ne havas florojn. Tiu estas vere stranga, ĉar ili <i>devas</i> havi ian formon de polenado, alie de kie la figoj devenus? De kie la semoj por aliaj figarboj devenus? La ĉina nomo estas interesa, ĉar precize montras ĉi tiun aferon: <span>无花果 </span>(wúhuāguǒ), laŭvorte kaj laŭorde <i>senflora-frukto</i>. Tiu, kiun oni nomas <i>figo</i>, pensante ĝin kiel frukto, reale estas infloresko. Efektive, en ĝi kaŝiĝas la floroj de la figarbo.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "></p><table width="240" height="163" align="left"><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347770" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/70/10347770.f06c2347.m.jpg" width="240" height="163" hspace="" vspace="" alt="Figvespo sur fingro" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347770" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Figvespo sur fingro</a></small></td></tr></tbody></table>Tamen, konsidere tion, kiel tiuj floroj povas estis polenitaj, se la <i>vando</i>, kiu disigas la enajn florojn de la ekstera mondo, estas tiel dika kiel ni tutaj rememoras? Jen kie la interrilato de figarboj kaj figvespoj gravas. Fakte, se oni bone kaj longe observas la figojn de tia arbo, oni rimarkas, ke etaj insektoj moviĝas sur la figoj. Tiuj insektoj ŝajnas etaj muŝoj, ne pli grandaj ol 2 milimetroj. Tiuj speco de muŝoj reale estas aparta specio de vespo.<p></p> <br /> <br /><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "></p><table width="240" height="163" align="right"><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347769" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/69/10347769.d3b582af.m.jpg" width="240" height="163" hspace="" vspace="" alt="Figvespoj sur figo" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347769" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Figvespoj sur figo</a></small></td></tr></tbody></table><p></p> <br /> <br /><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">Daŭrigante la observadon, oni rimarkus ion vere strangan. Ĉi tiuj etaj nigraj vespoj klopodas por eniri en la figon, pere de tiu kutima truo de tiaj fruktoj (nomita <i>ostiolo</i>). Kaj poste, pasas multa tempo, kaj ili ne eliras! Nur atendante dum preskaŭ 2 semajnojn, oni povus vidi, ke kelka vespo, plena de poleno, eliras el la figo, direktiĝante al aliaj figarboj. La demando estas spontana: kion faris ĝi dum ĉi tiu longa tempo en la figo?</p><p> <br />La afero fariĝus ja pli stranga ol antaŭe, se oni studus la sekson de tiuj vespoj. Fakte, ili tutaj estas femaloj! Kaj strange, ĉu eniras vespino kaj eliras vespinoj?</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "></p><table width="239" height="240" align="left"><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347771" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/71/10347771.495bd6e4.m.jpg" width="239" height="240" hspace="" vspace="" alt="Gefigvespo en figo" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347771" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Gefigvespo en figo</a></small></td></tr></tbody></table>La solvo de la mistero estas la jena. La vespinoj penas por eniri en la figoj, kaj, malpuraj el poleno de alia figarbo, ili senvole prisemas la florojn kaŝitajn en la figoj. Bedaŭrinde por la vespinoj, la streĉo necesa estas granda, kaj enirante la figojn ili perdas la flugilojn kaj parton de siaj antenoj. Kiam ene, ŝi demetas siajn ovojn kaj, elĉerpita, lasas sin morti. La larvoj rapide kreskas, kaj naskiĝas aro da figvespo kaj figvespinoj.<p></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">La masklaj figvespoj estas tre malsimilaj al la respondaj femaloj. Fakte, ili korpo estas strukturita de la natura evoluado por plenumi esence du taskojn. Unue, ili kuniĝas kun la inoj, gravedigante ilin. Due, la maskloj fosas vojon, kiu permesas al la femaloj de eliri la figon (praktike, manĝas parton de la figo). Poste, la maskloj mortas sen eliri la figon: ilia vivo tute plenumiĝas en la figoj!</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "> <br /></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "> <br /></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "> <br /></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">La femalo, elirante la figon, malpurigas sin pere de peleno, kiun ĝi poste kaj senvole enmetos en aliaj figoj.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "></p><table width="217" height="240" align="left"><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347772" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/72/10347772.9589273c.m.jpg" width="217" height="240" hspace="" vspace="" alt="Gefigvespoj" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347772" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Gefigvespoj</a></small></td></tr></tbody></table><table width="171" height="240" align="right"><tbody><tr><td align="center"><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347783" class="nobg" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; "><img src="http://u1.ipernity.com/18/77/83/10347783.a47255b5.m.jpg" width="171" height="240" hspace="" vspace="" alt="Figarbo kaj figvespo" class="embed" style="border-top-width: 1px; border-right-width: 1px; border-bottom-width: 1px; border-left-width: 1px; border-style: initial; border-color: initial; text-decoration: none; margin-top: 2px; margin-right: 2px; margin-bottom: 2px; margin-left: 2px; padding-top: 3px; padding-right: 3px; padding-bottom: 3px; padding-left: 3px; border-top-style: solid; border-right-style: solid; border-bottom-style: solid; border-left-style: solid; border-top-color: rgb(238, 238, 238); border-right-color: rgb(238, 238, 238); border-bottom-color: rgb(238, 238, 238); border-left-color: rgb(238, 238, 238); background-color: transparent !important; " /></a></td></tr><tr><td align="center"><small style="font-size: 11px; color: rgb(153, 153, 153); "><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/10347783" style="color: rgb(0, 136, 238); text-decoration: none; ">Figarbo kaj figvespo</a></small></td></tr></tbody></table><p></p><p> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /></p><p> <br /></p> <br /> <br /> <br /> <br /><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "> <br /></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">Kiel stranga naturaĵo, ĉu ne? Kaj malmulton mi povas aldoni al ĉi tiu mirinda interrilato. Lasu min nur fari spiritaĵon.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">La vivo de maskla figvespo sinteze estas: naskiĝi, seksumi kaj poste manĝi ĝis la morto.</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; ">Mallonga kaj tamen intensa vivo, ĉu ne?</p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "> <br /></p><p align="JUSTIFY" style="font-style: normal; "><meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8">(Por pluaj informoj pri la figarboj kaj figvespoj, rigardu la belegan, anglalingvan retejo: <a href="http://www.figweb.org/">http://www.figweb.org/</a>)</p></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-7787050603501773368?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-42412305870869143692011-04-08T17:57:00.001+02:002011-04-08T18:02:43.885+02:00<meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"><span class="Apple-style-span"><p style="line-height: 16px;"></p><p>Kiel ĉiam ne gravas la grandecoj, se ili ne estas komparitaj al io ajn. Do, hodiaŭ mi okupiĝis pri komparado inter la homoj kaj iliaj bakterioj. Jen kelka dateno pri la bakterioj:</p><p>- Grandeco: 0.5 – 5 mikrometroj;</p><p>- Vivdaŭro: 15 minutoj</p><p>- Rapideco: 10 – 100 korpo-longoj sekunde (1-mikrometra bakterioj povas vojaĝi almenaŭ 10-mikrometrojn sekunde)</p><p>Se homo vivas 80-90 jarojn, kompare kun la 15 minutoj de la bakterio, ĝia vivdaŭro ŝajnus al bakterio preskaŭ tri-milionoble sia vivo (se bakterio vivus kiel homo, 80-90 jaroj, la responda homa vivdaŭro estus preskaŭ 250 milionoj da jaroj).</p><p>Kaj, la raporto inter la grandeco homo/bakterio egalas preskaŭ 1.5 milionoj. Do, la grandeco de homo ŝajnos al bakterio duoble la distanco inter Luno kaj Tero ĉe apogeo (preskaŭ la raporto luna radio/homo).</p><p>Pri la homaj bakterioj:</p><p>- de 500 al 1000 diversaj specioj nur en nia intesto;</p><p>- la bakterioj en homa korpo estas dekoble pli multenombraj ol la homaj ĉeloj (10mil miliardoj kompare kun la mil miliardoj da homaj ĉeloj).</p><p>Ĉiu homa korpo havas bakterian populacion, kies nombro estas 10miloble la homa populacio sur la Tero.</p><p>Resume, la homa korpo estas speco de planedo, kies...</p><p>- aĝo atingas 250 milionojn da jaroj,</p><p>- grandeco estas iomete pli malgranda ol la Luno,</p><p>- populacio estas 10miloble tiu de la Tero.</p><p>Do, mi povas konkludi, ke ĉiu homo estas eta, nelongviva kaj svarmoplena planedo.</p><p>(Rimarku: la datenoj devenas de <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Bacterium#cite_note-122">ĉi tie</a> kaj <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Human_flora">ĉi tie</a>)</p><p>Por vidi ekzemplo de bakterioj: </p><p></p></span> <br /><iframe title="YouTube video player" width="640" height="510" src="http://www.youtube.com/embed/gEwzDydciWc" frameborder="0" allowfullscreen=""></iframe><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-4241230587086914369?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-84644228530581086242011-01-13T13:54:00.000+01:002011-01-13T13:55:27.504+01:00<div class="content" lang="eo"> <div class="floatclear"> <div style="margin: 1em 0pt;" id="post_302650_content"><p align="justify">Mia patro devos baldaŭ prelegi pri Rejkio. Do, ĉi-vespere li venis al mi, demandante ĉu mi volis paroli fizike pri la energio en ebla komenca parto de lia prelego. Kiam li estis priskribanta tion, kion li jam pensis, mi primeditis tion, kion mi povus rakonti en tia okazo. Kaj tuj mi komprenis, ke tio ne estus bona ideo. Fakte, mi pensas, ke parolado pri Rejkio ne devas enhavi lizikon, se la celo de la parolanto estas rakonti al aliuloj, kia oportuneco pri trankvileco kaj sereneco estas Rejkio por ĉiuj, kiuj laŭiras ĝin. Krome, parolo pri fiziko (kiu estas scienco) en kadro ankoraŭ ne science komprenita, metas la parolanton en ne facila stato, kie li parolas pri io ne difinita. Tio estus tro facile predo de simplaj, spontanaj kaj nefacile-respondeblaj duboj. Do, mi sugestis al li, ke li prefere ne parolu pri fiziko.</p> <p align="justify">Kaj tamen la problemo restis: konsidere, ke Rejkio pritraktas energion, kiel oni povas paroli pri ĝi sen mencii fizikon? Tio portis min, pensi la jenan.</p> <p align="justify">Kio vere estas la <i>energio</i>? Oni povas starti de fizika vidpunkto, kaj paroli pri kineta kaj potenciala energio. La difino de kineta energio estas tre preciza kaj tiu de potenciala energio dependas de la studata sistemo, sed en la plej simplaj okazoj, ĝi povas esti difinita tre precize (kvankam tio ne certigus la verecon).</p> <p align="justify">Tio pri simplaj fizikaj sistemoj. Tamen, kion oni povas aserti pri kompleksaj sistemoj, kiel sendube estas la homoj? Ĉu la fiziko havas kelkan nocion, kiu iel estas malproksima al nia taga sperto pri la koncepto de energio? Tial, la demando revenas: kio estas la <i>energio</i><span style="font-style: normal;">?</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">La fiziko ne havas utilan ideon pri la energio, kiam oni pritraktas la tagan vivon. Certe, se oni parolas pri maŝinoj, pri iu ajn nevivaĵo, tiam la fiziko ion ankoraŭ povas aserti; tamen, ĝi sendube haltas fronte al la fenomeno de la vivo. Al kio povus utili la koncepto de kineta energio, kiam oni parolas pri la vivo de homo? Kaj, tiom pli, kiel oni povus difini potencialan energion de homo? Kaj, konsidere ke la difino de potenciala energio tute dependas de la studata sistemo, kiel oni povas uzi koncepton, kiun oni ne povas ankaŭ ne difini, ĉar la sistemo estas tro komplika, tro kompleksa?</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Tiuj estas la motivoj pro kiuj mi ne parolus pri fiziko, kiam mi parolu pri Rejkio. Kaj, denove, la problemo restas: Rejkio pritraktas ĉefe la koncepton de energio kaj ĝian uzeblecon, tial kiel mi povas paroli pri Rejkio sen mencii energion? La solvo fulme atingis mian menson.</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Konsidere, ke Rejkio estas lernita por plibonigi propran vivon, mense kaj/aŭ korpe, oni devas paroli pri io, kio estas ĉe la nivelo de la homaj spertoj. Tial la demando iĝi: kio estas energio </span><i>de la homa vidpunkto</i><span style="font-style: normal;">?</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Respondo al tia demando estas sendube pli simpla. Sufiĉas rigardi ĉirkaŭe kaj paroli pri tio, kion oni vidas ĉiutage. Nu, ĉiutage mi perceptas kaj vivas la energion kiel io, kio ŝanĝas la aĵojn. Kiam ni homoj vidas ion, kio estas rapide aŭ nepre ŝanĝiĝanta, ni priskribas ĝin kiel energia, energiplena. Kiam oni pensas pri la energio, kiu permesas la moviĝon de la maŝinoj, ni ĉiam frontas ŝanĝiĝon. Kiam ni estas fronte al planto, al floro, al arbo, al insekto, al animalo oni tre klare perceptas la energion, kion tiuj enhavas.</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Ne nur, ni pensu pri la homoj. Kiam homo estas tute ne movanta, aŭ tre malrapida, ni diras, ke tiu homo estas sen energio, ĉu ne? Kiam ni vidas persono, kiu vigle ŝanĝas sian medion, ni parolas pri energiplena homo, ĉu ne? Kiam ni vidas personon, kiu havas kelkan mensan problemon, ni parolas pri emocia blokiĝo, ĉu ne? Kiam ni spertas infanon, kiu senvole rompas multajn ĉirkaŭajn objektojn, ni parolas pri infano kun troa energio, ĉu ne?</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Do, </span><i>energio estas sinonimo de ŝanĝiĝo</i><span style="font-style: normal;">.</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Fakte, en la Rejkia lingvaĵo, kiam, ekzemple, familia situacio ne ŝanĝiĝas, eĉ se ĝi tre malbonas, oni parolas pri energia blokiĝo. Ne nur. Efektive Rejkio povas esti vera vojo al tre profunda totala ŝanĝiĝo por la asidua praktikanto. Kaj tiu vojo ne estas pri nura korpa bonfarto, sed ankaŭ (kaj eble </span><i>ĉefe</i><span style="font-style: normal;">) pri mensa kaj spirita bonfarto. Rejkio estas unu el la multenombraj vojoj por atingi la saman, sed ĉiu vojo havas siajn karakterizojn, kaj Rejkio havas sian tradicion kaj siajn metodojn.</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Mi jam pritraktis la koncepton de energio en disciplinoj kiel Rejkio. Mi elpensis, ke la diversaj konceptoj, kiuj devenis de la orienta kulturo, kaj kiuj radikale influis la aktualajn ne-tradiciajn resaniĝo-metodojn, estis iel okcidente interpretitaj. Ekzakte, kiel la ĉinaj restoracioj ne kuiras la verajn ĉinajn manĝaĵojn, sed nur okcidentaligaĵoj. Tamen, ĉi tiu renkontiĝo inter la okcidento kaj la oriento estis tre fekunda, kaj la imago de la okcidentanoj tre forte eksplodis, interpretante ĉiun orientan vorton laŭ la okcidenta kulturo. Tio, verŝajne, kreis multajn miskomprenojn. Ekzemple, kion celas diri orientano, kiam li parolas pri </span><i>energio</i><span style="font-style: normal;">? Aŭ pri </span><i>spirito</i><span style="font-style: normal;">? Aŭ pri </span><i>animo</i><span style="font-style: normal;">? Ĉu ĉi tiuj konceptoj egalas la niaj?</span></p> <p align="justify"><span style="font-style: normal;">Tio, kion mi komprenis studante la ĉinan lingvon, estas, ke la tradukitaj vortoj estas nur aproksimoj al la realaj signifoj. Kiel traduki la ĉinan ideografiaĵon </span><span style="font-family:DejaVu Sans;"><span style="font-size:130%;"><span style="font-style: normal;">氣</span></span></span><span style="font-style: normal;">? Ĝi havas multajn signifojn: gaso, aero, vitala brizo, ĝeniĝi, ktp. Kaj en japana lingvo, la sama ideografiaĵo havas la jenajn signifojn: aero, atmosfero, menso, humoro, spirito. Kiel ni okcidentanoj povas kapti la signifon de tiu ideografiaĵo?</span></p> <p align="justify">Sendube Rejkio vojaĝas laŭ du niveloj: la korpa kaj la mensa nivelo. La unua nivelo, kiu precize estas la temo de la unua kurso, kiun oni faras, kiam komencas la vojon de Rejkio, baziĝas sur la resanigo de propra korpo. La dua nivelo tute diversiĝas kompare kun la unua, ĉar ŝanĝiĝas ĉu la lingvaĵo ĉu la argumentoj (estas la nivelo de la dista interago).</p> <p align="justify">Pri la unua nivelo, ĝi estas io pli natura ol tio, kio povas ŝajni unuavide. Fakte, kiel estas rimarkigite dum la unua kurso de Rejkio, ni ĉiuj, ekde nia infaneco, emas meti niajn manojn sur la punkton, kie ni perceptas doloron. Estas neebla la fakto, ke, kiam nia ventro doloras, kelkfoje sufiĉas varma mano apogita sur ĝi por tuj percepti, ke la doloro ŝajnas fininta. La ventro estas nura ekzemplo, sed mi povus fari multajn aliajn ekzemplojn, kiel la kapdoloro aŭ la inflamoj.</p> <p align="justify">Rejkio al tio aldonas tri gravajn elementojn:</p> <p align="justify">pli granda tempo de apliko;</p> <p align="justify">la konscio pri la distanco de propraj manoj de la apliko-punkto;</p> <p align="justify">la serĉo de varmaj kaj nevarmaj zonoj.</p> <p align="justify">La unua punkto utilas, ĉar plurfoje la spontana aplikado de propraj manoj ne estas daŭrigita sufiĉe. Konsidere, ke tio spontaneco ne estas konscia, oni riskas ne tute ekspluati ĝian potencialon.</p> <p align="justify">La dua punkto utilas, ĉar la interago ŝanĝiĝas depende de la distanco de niaj manoj de la apliko-punkto. Ne nur: mi lasttempe pensas, ke la ĉefa diferenco inter Rejkio kaj Manterapio estas la fakto, ke la manoj de la manterapiulo ĉiam tuŝas la pacienton. Dume, en Rejkio tio ne devige estas. La rejkiisto povas decidi surmomente tion, kion li pensas esti la plej bona metodo. Krome, mia sperto klare parolas: kiam mi lasas eĉ nur etan tavolon de aero inter miaj manoj kaj la apliko-punkto, la interago ŝajnas tute malsimila, kaj mi ne estas influata de la problemo de la submetiĝanta persono.</p> <p align="justify">La tria punkto estas same grava kaj sendube estas io, kion oni ne spontane faras. La praktiko de tio estiĝas serĉante, permane, zonojn en la korpo de la paciento, kiuj ŝajnas pli varmaj aŭ malpli varmaj ol la aliaj. Ekzemple, kiam oni suferas pro inflamo, tiu zono estas pli multe varma ol la ĉirkaŭo. La ŝlosilo de Rejkio precize estas la konscio, ke, kvankam la paciento indikas apartan punkton, kiel fonto de propra doloro, la kaŭzo de tio povas esti alie en la korpo. Do, sperta rejkiisto kontrolas la tutan korpon kaj ne koncentriĝas sur la nura dolora parto.</p> <p align="justify">Pri la dua nivelo-Rejkio, kiel mi jam aludis, tuto ŝanĝiĝas. Kaj la lingvaĵo kaj la tekniko ŝanĝiĝas. Nu, mi ne volas paroli pri ĝia lingvaĵo kaj ankaŭ ne uzi ĉi-lastan. Mi volas nur montri, ke la dua nivelo estas tute mensa kaj, ĉe la plej altaj atingeblaj niveloj, spirita. Fakte, en Rejkio oni komencas ekkonscii pri la ne solvitaj situacioj de nia vivo, kiuj kaŭzas niajn malsanojn. Se ni ne sukcesas solvi apartajn malbonajn situaciojn, tiuj tagon post tago igos nian vivon vere stresa. Kiam ni estas stresaj kaj ne feliĉaj, nia vivo ŝajnas akirinta blokon, kaj la situacio ne tutsole pliboniĝas. La dua Rejkio-nivelo helpas nin pri tio. Ĝi estas klara metodo por enmeti tian transforman energion en nian vivon. La ŝlosilo de ĉio precize estas tio: transformado, ŝanĝiĝo, evoluo. Bloko estas io fiksa, senmova, anstataŭe la energio emas ŝanĝi, transformi ĉion, kion ĝi renkontas.</p> <p align="justify">Tiuj rezultoj estis atingitaj samtempe laŭ diversaj vojoj. Flanke, ni lernas kiel dediĉi tempon al nia sereneco, al ni mem kiel ni ne plu faris ekde nememorebla tempo; tio estas agordiĝo kun si mem, por disbati tiun muron, kiu ne permesas nin koni tion, kion ni vere bezonas. Aliflanke, Rejkio konsciigas nin pri nia persono en nia medio. Kiel ni interagas kun niaj kutimaj medioj? Kiel mi povas ŝanĝi la nevolatan medion ŝanĝante min mem?</p> <p align="justify">La Rejkio, kiel aliaj similaj disciplinoj, estas ŝanĝo-forto, transforma energio. Ĝi povas montri al ni, ke ni estas la registoj de nia universo. Ni nur devas ekkonscii pri tio.</p></div> </div> </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-8464422853058108624?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-77074894423586136802010-12-16T09:12:00.000+01:002010-12-16T09:13:28.311+01:00<div class="content" lang="eo"> <div class="floatclear"> <div style="margin: 1em 0pt;" id="post_296272_content"><p>Saluton!</p> <p>Mi jam publikigis etan <a href="http://www.ipernity.com/blog/kvantumo/290199">Linuksan skripton</a> por rapide serĉi vortojn en la pdf-versio de la fama Nova Plena Ilustrita Vortaro. Kompreneble, libro de pli ol 1200 paĝoj en pdf estas vere senutila. Kaj vi sendube preferas la paperan version. Tamen, se vi volas plirapidigi viajn serĉojn, kaj la papera vortaro ŝajnas al vi tro malrapida, vi devus uzi la pdf-version kun la programo, kiun mi skribis.</p> <p>Nun mi plibonigis la programon kaj ĝi unu estas Pitona skripto (Pitono = Python). La serĉoj estas ege pli rapidaj nun, kaj ĝi estas preskaŭ perfekta. Reale, ĝi ne estas tiel pro kelkaj eraroj (simple, ne ĉiam divenas la ĝustan paĝon, sed ĝi malfermas la vortaron antaŭ aŭ post la ĝusta loko je kelka paĝo; kompreneble, nenio ĝena, male! Ĝi estas preskaŭ perfekta kompare kun la antaŭa Linuksa skripto!)</p> <p>Por uzi ĝi, simple <a href="http://www.ipernity.com/doc/kvantumo/9653088">elŝutu la dosierujon</a>, kie mi metis la programon kune kun ĝiaj gravaj dosieroj. Vi devas malfermi ĝin kaj meti la dosierojn en la dosierujo, kiun vi plej ŝatas. Poste, vi devas agordi ĝin, modifante la dosieron nomita 'serĉiNPIV2002_agordoj', kie vi DEVAS meti la nomon de via favoritan pdf-legilon kaj la absolutan vojon plus la nomon de via pdf-vortaro.</p> <p>La programo estis pensita por funkcii en la terminalo. La serĉoj devas esti farita de terminalo. Eble, kiam mi havos tempon, mi kreos pli grafikan version. Por aktivigi la programon de terminalo de Linukso, vi devas skribi:</p> <p>python serĉiNPIV2002.py</p> <p>Kompreneble, por fari tion, vi devas esti en la dosierujo, kie vi kopiis la programon kune kun ĝiaj gravaj tri dosieroj (sen ili, ĝi ne funkcias).</p></div> </div> </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-7707489442358613680?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-25792330213889124902010-11-25T20:22:00.000+01:002010-11-25T20:23:21.447+01:00<p>Antaŭ multaj jaroj, mi legis pri la hipotezo-Gaja (kiu ne estas la gaja hipotezo!), sur la libro de Fritjof Capra, La retoj de la Vivo. Tie, la aŭtoro rakontis, ke du sciencistoj, James Lovelock kaj Linn Margulis, dum la 70aj jaroj, hipotezis, ke la Tero reale estu super-organismo, kiu sukcesis subteni sin, pere de cikloj de sinregulado.<br />Per la termino super-organismo, oni celas indiki tiujn organismojn, kiuj estas konsistigitaj de multaj pli simplaj organismoj; krome, la super-organismo estas emerĝanta propreco de la interplektita aktivado de ĉiu unuopa organismo, kiu konsistigas ĝin. Ekzemple, la homa organismo, kompare kun ĝiaj ĉeloj, povas esti konsiderita super-organismo: la ĉeloj agas unuope, ĉar ili estas tro simplaj por havi kelkan specon de konscio; tial, ili ne havas konscio pri la aliaj ĉeloj; tio estas, ili reagas al iliaj frataj ĉeloj, sed ne konscie (parte, kiel kiam ni homoj perceptas jukon kaj ne scias la kialon: ni reagas al la juko, sed, plurfoje, tute aŭtomate).<br />Nun, la hipotezo-Gaja asertas, ke la tutaj organismoj de la Tero (pli aŭ malpli rekte) influu la Teron mem, plutenante la kondiĉojn, kiujn la organismoj mem bezonas.<br />Ĉu ĉi tiu hipotezo veras? La respondo devas esti pruvita science, kaj la unua paŝo estis la malkovrado de cikloj, kiuj influu la staton de la Tero kaj, samtempe, estu tre forte rilataj al la organismoj.<br />Mi citos etan pecon de la libro de Capra, La retoj de la Vivo, kie li parolas pri ekzemplo de ĉi tiaj retroagaj cikloj.<br /><br /><em>La rimarkinda karakterizo de ĉi tiuj retroagaj cikloj estas, ke ili interrilatigas la vivantojn kun la neviva materio. Ni ne plu povas pensi pri la rokoj, la bestoj kaj la plantoj, kvazaŭ ili estu apartaj estaĵoj. La teorio de Gaja pruvas, ke ekzistas forta rilato inter la vivaj partoj de la planedo – plantoj, mikroorganismoj kaj animaloj – kaj la ĝiaj nevivaj partoj – rokoj, oceanoj kaj atmosfero.<br />La ciklo de la karbona dioksido bone montras tiun aferon. Ekde milionoj da jaroj, la Teraj vulkanoj eligas grandegajn kvantojn de karbona dioksido (CO2). Konsidere ke CO2 estas unu el tiuj gasoj, kiuj pli multe kontribuas al la forceja efiko, Gaja bezonas forigi ĝin el la atmosfero, alie la planeda temperaturo tro altiĝus kaj la vivo estingiĝus. Plantoj kaj animaloj recikligas grandegajn kvantojn de CO2 kaj de oksigeno dum la procezoj de fotosintezo, spirado kaj putrado. Kaj tamen, ĉi tiuj interŝanĝoj ĉiam ekvilibriĝas kaj ne havas influo sur la nivelo de CO2 en la atmosfero. Laŭ la teorio de Gaja, la eksceso de karbona dioksido en la atmosfero estas forigita, pere de vasta retroaga ciklo, kie la veterdisfalo de la rokoj (petroj) estas fundamenta elemento.</em></p> <p><em> <table align="left" height="177" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514335" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/43/35/9514335.ec3d0c2a.m.jpg" alt="CO2 Ciklo - 01 - eo" class="embed" height="177" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514335">CO2 Ciklo - 01 - eo</a></small> </td> </tr> </tbody></table> <table align="right" height="177" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514336" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/43/36/9514336.8f0c38ba.m.jpg" alt="CO2 Ciklo - 02 - eo" class="embed" height="177" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514336">CO2 Ciklo - 02 - eo</a></small> </td> </tr> </tbody></table> </em></p> <p><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /></p> <p><em><br /></em></p> <p><em>En la procezo de veterdisfalo de la petroj, la rokoj de la Tera krusto kombiniĝas kun la pluva akvo kaj la karbona dioksido por formi diversajn kemiajn kombinaĵojn, kiuj nomiĝas karbonatoj. Tiele, la CO2 estas forprenita al la atmosfero kaj tenita en likvaj solvaĵoj. Ĉi tiuj procezoj estas tute kemiaj kaj ne bezonas la partoprenon de vivantaj organismoj. Tamen, Lovelock kaj aliaj sciencistoj eltrovis, ke la ĉeesto de bakterioj en la grundo multe pliigas la rapidecon de la procezo de veterdisfalo. Iasence, la bakterio, ĉeestantaj en la tero, agas kiel katalizilo en la procezo de veterdisfalo de la petroj, kaj la tuta ciklo de la karbona dioksido povas biologie esti konsiderita sammaniere al la katalizaj cikloj, kiuj estis studataj de Manfred Eigen.<br />En posta tempo, la karbonatoj, disperdiĝas en la oceano, kie tre etaj algoj, nevideblaj nudokule, sorbas kaj uzas ilin por konstrui prilaboritajn ŝelojn de gipso (kalcia karbonato). Tiele, la CO2, kiu estis en la atmosfero, nun estas en la ŝeloj de ĉi tiuj etaj algoj. Krome, la oceanaj algoj sorbas alian karbonan dioksidon rekte el la areo. <table align="right" height="192" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514296" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/96/9514296.1122bf00.m.jpg" alt="Coccolithus pelagicus" class="embed" height="192" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514296">Coccolithus pelagicus</a></small> </td> </tr> </tbody></table><br />Kiam la algoj mortas, iliaj ŝeloj deponiĝas sur la oceana fundo, kie ili formas vastajn sedimentojn de kalkoŝtono (alia formo de kalcia karbonato). Pro ilia ega pezo, la sedimentoj de kalkoŝtono enprofundiĝas malrapide en la Tera mantelo kaj ili solviĝis, kaj ili eĉ povas startigi la moviĝon de la tektonikaj platoj. Fine, parto de la CO2 enhavita en la fanditaj rokoj estas denove eligita de la vulkanoj kaj startigas novan rondiron en la granda ciklo de Gaja.<br />La tuta ciklo, kiu interrilatigas la vulkanojn al la veterdisfalo de la petroj, al la bakterioj en la grundo, al la algoj en la oceano, al la sedimentoj de kalkoŝtono kaj denove al la vulkanoj – agas kiel grandega retroaga ciklo, kiu kontribuas al la regulado de la Tera temperaturo. Kiam la Suna varmiĝo pliiĝas, estas instigita la bakterian agon en la grundo, kaj tio pliigas la rapidecon de la procezo de veterdisfalo de la petroj. Siavice, ĉi tiu procezo forigas pli grandajn kvantojn da CO2 el la atmosfero kaj tial malvarmigas la planedon. Laŭ Lovelock kaj Margulis, similaj retroagaj cikloj – kiuj interrilatigas vegetalojn kaj rokojn, animalojn kaj atmosferajn gasojn, mikroorganismojn kaj oceanojn – regulas la Teran klimaton, la salecon de ĝiaj oceanoj kaj aliajn gravajn planedajn kondiĉojn.<br /></em><br />Kun ĉi tiu ekzemplo en mia menso dum la jaroj, dum la antaŭa printempo, tagon mi promenis laŭ ordinara trotuaro, kiam mi ekrimarkis planton. Ĝi estis unu el tiuj simplaj plantoj, kiujn kutime oni ne konsideras. Ili kreskas en ĉiu fendo de la stratoj, kaj nur daŭra kaj laciga homa laboro sukcesas haltigi ilian kreskon kaj ilian disvastiĝon.<br />Nu, je tiu momento, ĵus kiam mi ekrimarkis tiun etan planton, mi komprenis gravaĵon: tiu planto ne havis radikojn, kiuj atingu la teron. Sub ĝi estis nur asfalto kaj ŝtona slabo, tial ĝi maleblis atingi la necesajn substancojn de la tero. La sola maniero, pro kiu ĝi povis transvivi, estis, ke ĝi kreis tiujn kondiĉojn.<br /> </p><table align="left" height="180" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514291" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/91/9514291.afaae4f4.m.jpg" alt="251120101273" class="embed" height="180" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514291">251120101273</a></small> </td> </tr> </tbody></table> Mi eksplikos ĉi tiun pli klare.<br />La radikoj de la plantoj estis tie, sed ili ne atingis la profundan teron, kiel la pli bonŝancaj kuzoj, kiuj tre bele kreskis apud ĝi, en la proksima ĝardeno. Ne, mia eta planto havis sian radikojn, sed ili estis tre mallongaj kaj restis tre proksimaj al ĝi. Eĉ sub ĝi. Kaj sub ĝi estis eta kaj maldika imitaĵo de la tero de ĝiaj kuzoj, fare de putraj folioj, polvo, cigareda cindro kaj papero. Mi tuj komprenis, ke tiu estis ekzakte la ĝusta loko, kie tiu eta planto povu naskiĝi: tie estis fendo, hazarda kaj eta malglataĵo de la trotuaro. Tie, iomete ŝirmitaj de la vento kaj aliaj agantoj, akumuliĝis diversaj materioj, tute hazarde. Tie, tiuj materioj povis putriĝi, kreante kompaktan substancon, kiu estis iom algluiĝema kaj tial rezista al la ventoj, kaj al la laboro de la purigistoj. Kaj, tiu putra koto, preskaŭ nekredeble por ni "puraj" homoj, tiel iĝis bona lulilo por la Naturo. Kaj, dum printempo, la plej parto de la semoj neniam rimarkis tiun algluiĝantan putraĵon, sed kelkaj el ili iris tien tute hazarde. Kaj tie, tiuj semoj trovis protektadon, kaj ili povis, dum malmulta tempo, montriĝis al la mondo, belaj kiel la Naturo faris ilin. Kaj poste ili mortis, kiel la tutaj vivuloj, sed iliaj infanoj povis profiti de tiu eta loko, kiu iam estis putraĵo, kaj nun estas aliaĵo, kiu estis modifita de ilia patro, kies restaĵoj fariĝis tero kaj nutraĵo por ĝiaj infanaj plantoj. Kaj ili nur devis danki ĝian patron, ĉar ilia loko, ilia hejmo, estis pli komforta ol tiu, kiun trovis ilia patro. Generacio post generacio, tiuj plantoj plivastigas ilian teran bazon, kaj, sen la homa interveno, la homa konstruaĵoj frue foriĝos, fariĝintaj manĝaĵo por tiuj etaj plantoj. Kaj la tuto fariĝis tre komforta por la plantoj, tute malsimile al tiu komenca trotuaro, kaj tute simila al la ĝardeno de la la kuzoj de la origina planto.<br />Finfine mi tute komprenis tion: la vivo vere kreas la kondiĉojn por sia vivo. Eble, Lovelock vidis bone. <table align="left" height="180" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514294" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/94/9514294.d2319e89.m.jpg" alt="251120101276" class="embed" height="180" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514294">251120101276</a></small> </td> </tr> </tbody></table> <table align="right" height="180" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514293" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/93/9514293.5ab8a89e.m.jpg" alt="251120101275" class="embed" height="180" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514293">251120101275</a></small> </td> </tr> </tbody></table> <p><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /></p> <br /><br /> <p>Hodiaŭ mi fotografis kelkajn el tiaj trotuaraj plantoj. Mi esperas, ke nun vi vidu ilin per diversaj okuloj, kaj almenaŭ unufoje en via vivo, haltu fronte al ili kaj observu ilin por kapti la belecon kaj la potencon de la Naturo, kiu luktas por obteni sian vivrajton.</p> <p> </p><table align="left" height="180" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514295" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/95/9514295.5b77111a.m.jpg" alt="251120101277" class="embed" height="180" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514295">251120101277</a></small> </td> </tr> </tbody></table> <table align="right" height="180" width="240"><tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514290" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/17/42/90/9514290.be5afc3f.m.jpg" alt="251120101272" class="embed" height="180" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9514290">251120101272</a></small></td></tr></tbody></table><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-2579233021388912490?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-87608153372438865842010-11-23T18:06:00.003+01:002010-11-23T19:43:16.559+01:00<p><br /><em>Mi tradukis ĉi tiun prelegon, kiun eldiris Steve Jobs. Mi pensas, ke ĝi estas unu el la plej bonaj lecionoj pri vivado, kiun oni povas aŭskulti aŭ legi. Mi donas la tradukon de ĝi al la Esperanta mondo, kiu, danke al ĝiaj frenezaj ideoj, daŭre vivas tre aktive kaj tre amuze.</em></p><p><span style="font-style: italic;">Ĉi tie vi povas trovi la </span><a style="font-style: italic;" href="http://news.stanford.edu/news/2005/june15/jobs-061505.html">origina-lingvan prelegon</a><span style="font-style: italic;">.</span><br /></p><p><br />Ĉi tiu estas la teksto de la magistriĝa ceremonio, fare de Steve Jobs, delegita administranto de Apple Computer kaj de Pixar Animation Studios, eldirita je la 12an de Junio 2005.<br /><br />Estas por mi honoro esti hodiaŭ ĉe via magistriĝa ceremonio en unu el la plej bonaj universitatoj de la tuta Tero. Mi neniam magistriĝis. Dirante la veron, ĉi tiu estas la plej proksima aĵo al magistriĝo. Hodiaŭ mi volas rakonti al vi tri historiojn el mia vivo. Jen la tuto. Nenio mirinda. Nur tri historioj.<br /><br /><strong>La unua historio estas pri la kunligado de la punktoj. </strong><br /><br />Mi retiriĝis el kolegio Reed post la unuaj ses monatoj, sed mi restis tie kiel enŝoviĝinto, dum ĉirkaŭ aliaj 18 monatoj, antaŭ mi vere retiriĝis. Do, kial mi retiriĝis?<br /><br />Ĉio komencis antaŭ mia naskiĝo. Mia biologia patrino estis juna, ne edziniĝinta, magistriĝinta studentino, kaj ŝi decidis lasi min por esti adoptita. Ŝi tre forte volis, ke mi estu adoptita de magistroj, tial ĉio estis aranĝita tiel, ke, post mia naskiĝo, mi estu adoptota de advokato kaj lia edzino. Escepte de ilia repripenso: kiam mi estis ĵus naskiĝinta, ili decidis, ke ili reale volis inon. Tiam, miaj gepatroj, kiuj estis ĉe atendolisto, nokte ricevis vokon, kiu demandis: "Ni havas ne antaŭviditan viran infanon; ĉu vi volas lin?" Ili diris: "Kompreneble." Poste, mia biologia patrino malkovris, ke mia patrino neniam magistriĝis kaj mia patro eĉ neniam diplomiĝis. Ŝi rifuzis subskribi la finajn foliojn de la adopto. Ŝi nur akceptos post malmultaj monatoj, kiam miaj gepatroj promesis, ke iam mi iros al universitato.<br /><br />Kaj post 17 jaroj, mi vere iris al universitato. Tamen mi naive elektis universitaton, kiu estis ĉirkaŭ multekosta kiel Stanford, kaj la tutaj ŝparoj de miaj laboristaj gepatroj estis elspezitaj por miaj universitataj taksoj. Post ses monatoj, mi ne eblis trovi la valoron en ĝi. Mi ne havis ideon pri tio, kion mi volis fari kun mia vivo, kaj pri kiel la universitato povis helpi min malkovri ĝin. Kaj tie mi estis elspezanta la tutan monon, kiun miaj gepatroj ŝpari dum ilia tuta vivo. Do, mi decidis retiriĝi kaj kredi, ke ĉio estos bona. Ĝi estis tre timiga tiam, sed repripensante ĝin, ĝi estis unu el la plej bonaj decidoj, kiujn mi ĉiam faris. Kiam mi retiriĝis, mi haltis sekvi kursojn, kiuj ne interesigis min, kaj mi komencis sekvi nur tiujn, kiuj ŝajnis al mi interesaj.<br /><br />Ne ĉio estis romantika. Mi ne havis dormoĉambron, do mi dormis sur la pavimo en la ĉambroj de amikoj, mi retiris kokakolaajn botelojn por la 5 centimoj de depono, per kiuj mi aĉetis manĝaĵon, kaj mi paŝis tra la 7 miloj ĉiudimanĉe, por akiri unufoje semajne bonan manĝaĵon ĉe la templo Hare Krishna. Mi amis ĝin. Kaj multon el tio, kion mi hazarde renkontis sekvante mian scivolemon kaj intuicion, fariĝis nekalkuleble grava. Lasu min doni al vi ekzemplon:<br /><br />La kolegio Reed tiam oferis eble la plej bonan instruadon de la lando pri kaligrafio. Tra la tuta kolegio, ĉiu afiŝo, ĉiu etikedo sur ĉiu tirkesto, estis belege skribita mane. Ĉar mi retiriĝis kaj mi ne devis sekvi la ordinarajn kursojn, mi decidis sekvi kaligrafian kurson por lerni kiel fari tion. Mi lernis pri la karaktroj serif kaj san serif, pri variado de la spaco inter diversaj literaj kombinaĵoj, pri kio igas la elstaran tipografion elstara. Tio estis belega, historie kaj arte rafinita, laŭ maniero, kiun la scienco ne povas rikolti, kaj mi trovis ĝin fascina.<br /><br />Nenio el tio havis esperon pri trovi ian praktikan utilon en mia vivo. Tamen, post dek jaroj, kiam ni estis projektanta la unuan komputilon Macintosh, ĉio malkovriĝis utila por mi. Kaj ni enirigis tute ĝin en Mac. Ĝi estis la unua komputilo kun tre bela tipografio. Se mi neniam estus enŝoviĝinta en tiu unuopa kurso en la universitato, Mac neniam estus havinta la multenombrajn karakterojn aŭ la proporcie interspacigitajn tipojn. Kaj konsidere ke Vindozo nur kopiis Mac, verŝajne neniu persona komputilo estus havinta ilin. Se mi neniam estus retiriĝinta, mi neniam estus enŝoviĝinta en tiu kaligrafia kurso, kaj la personaj komputiloj povus ne havi la mirindan tipografion, kiun ili havas. Kompreneble, maleblis la kunligado de la punktoj antaŭrigardante kiam mi estis ĉe la universitato. Sed ĝi estis tre, tre klara, kiam mi rerigardis ĉion post dek jaroj.<br /><br />Denove, vi ne povas kunligi la punktojn antaŭrigardante; vi nur povas kunligi ilin postrigardante. Tial, vi devas kredi, ke la punktoj iel kunligiĝos en via estonteco. Vi devas kredi ion -- via ventro, destino, vivo, karmo, io ajn. Tiu ĉi metodo neniam lasis min malbone, kaj ĝi estis la plej granda elemento, kiu diferencigis mian vivon.<br /><br /><strong>Mia dua historio estas pri amo kaj perdo.</strong><br /><br />Mi estis bonŝanca -- mi trovis tion, kion mi amis fari frue en mia vivo. Woz kaj mi fondis Apple ĉe mia gepatra garaĝo, kiam mi estis 20-jara. Ni intense laboris, kaj en 10 jaroj Apple kreskis ekde ni du en garaĝo al 2$-miliarda-entrepreno kun pli ol 4000 oficistoj. Ni ĵus eldonis nian pli bonan kreaĵon - Macintosh - antaŭ jaro, kaj mi ĵus fariĝis 30-jara. Kaj tiam mi estis maldungita. Kiel vi povas esti maldungita de entrepreno, kiun vi mem kreis? Nu, kiam Apple kreskis, ni dungis iun, kiu ŝajnis al mi talenta por estri la entreprenon kun mi, kaj dum la unua jaro ĉio bonis. Sed poste niaj vidpunktoj pri la estonteco komencis disiĝis kaj fine ni atingis malkonsenton. Kiam tio okazis, nia administra konsilo subtenis lin. Tial, je miaj 30a jaroj, mi estis fortranĉita. Kaj tre publike fortranĉita. Tio, kio estis la centro de mia tuta plenkreska vivo, foriĝis, kaj mi estis disfalinta.<br /><br />Mi reale ne sciis kion fari dum kelka posta monato. Mi sentis, ke mi seniluziigis la antaŭan generacion de entreprenistoj - ke mi perdis la torĉon, kiel ĝi estis donita al mi. Mi renkontis David Packard kaj Bob Noyce kaj mi provis pardonpeti por esti ruiniginta ĉion tiel malbone. Mi estis tre publika fiasko, kaj mi eĉ pensis foriri el la silikona valo. Tamen io komencis kreski en mia menso - mi ankoraŭ amis tion, kion mi faris. La okazaĵoj ĉe Apple ne ŝanĝis iomete tion. Mi estis forĵetita, sed mi ankoraŭ estis enamiĝinta. Tial mi decidis starti denove.<br /><br />Tiam mi ne vidis ĝin, sed mi malkovris, ke la maldungo de Apple estis la plej bona afero, kiu povis okazi al mi. La pezeco de la sukceso estis anstataŭita de la malpezeco de esti denove novulo, malpli certa pri ĉio. Tio permesis min eniri unu el la plej kreemaj periodoj de mia vivo.<br /><br />Dum la sekvaj kvin jaroj, mi kreis entreprenon, kiu nomiĝis NeXT, kaj alian entreprenon, kiu nomiĝis Pixar, kaj mi enamiĝis al mirinda virino, kiu iĝis mia edzino. Pixar kreis monde la unuan komputilo-animitan filmon, Toy Story, kaj estas la plej sukcesa firmo pri komputilo-animado en la tuta Tero. Per rimarkinda turno de la eventoj, Apple akiris NeXT, mi reiris al Apple, kaj la teknologio, kiun ni evoluigis ĉe NeXT, estas la kerno de la aktuala renaskiĝo de Apple. Kaj Laurene kaj mi kune havas mirindan familion.<br /><br />Mi estas preskaŭ certa, ke nenio el tio estus okazinta, se mi ne estus maldungita de Apple. Estis medicino kun abomena gusto, sed mi opinias, ke la paciento bezonis ĝin. Kelkfoje la vivo frapas vin en la kapo per briko. Ne perdu fidon. Mi certas, ke la sola afero, kiu plutenis min moviĝanta, estis, ke mi amis tion, kion mi faris. Vi devas trovi tion, kion vi amas. Kaj tio veras pri via laboro, kiel pri via amoj. Via laboro plenigos la plej parton de via vivo, kaj la sola maniero, por esti vere kontenta, estas fari tion, kion vi pensas esti grandioza laboro. Kaj la sola maniero por fari grandiozan laboron estas ami tion, kion vi faras. Se vi ankoraŭ ne trovis ĝin, daŭrigu la serĉadon. Ne haltu. Kiel kun ĉiuj koraj aferoj, vi scios kiam vi trovos ĝin. Kaj, kiel ĉiu valora rilato, ju pli jaroj pasas, des pli ĝi pliboniĝas. Do, daŭrigu la serĉadon, ĝis vi trovos ĝin. Ne haltu.<br /><br /><strong>Mia tria historio estas pri morto. </strong><br /><br />Kiam mi estis 17-jara, mi legis citaĵon, kiu asertis la jenan: "Se vi vivas ĉiun tagon, kiel ĝi estu la lasta, iun tagon vi sendube estos ĝusta." Ĝi impresis min, kaj ekde tiam, dum la lastaj 33 jaroj, mi rigardis la spegulon ĉiumatene, demandante al mi mem: "Se hodiaŭ estus la lasta tago de mia vivo, ĉu mi volus fari tion, kion mi devos fari hodiaŭ?" Kaj kiam la respondo estas "Ne" dum tro multaj sinsekvaj tagoj, mi scias, ke mi bezonas ŝanĝi ion.<br /><br />Memori, ke mi frue estos mortinta, estas la plej grava ilo, kiun mi iam renkontis por helpi min fari la grandajn elektojn en mia vivo. Konsidere, ke preskaŭ ĉion - ĉiuj eksteraj atendoj, ĉiu orgojlo, ĉiuj timoj pro embaraso aŭ fiasko - tiuj ĉi aferoj nur foriĝas fronte al la morto, lasante nur tion, kio vere gravas. Memori, ke vi estas mortonta, estas la plej bona metodo, kiun mi konas, por eviti la kaptilon, kiu kredigas vin, ke vi havas ion, kion vi povas perdi. Vi jam estas nudaj. Ne ekzistas rezono, pro kiu vi ne devas sekvi vian koron.<br /><br />Antaŭ ĉirkaŭ jaro, la kuracistoj trovis en mi kanceron. Mi havis skandon je la 7:30 matene, kaj ĝi klare montris tumoron ĉe mia pankreato. Mi eĉ ne sciis, kio estu pankreato. La kuracistoj diris al mi, ke tiu estis preskaŭ sendube speco de kancero, kiu nekuraceblas, kaj ke mi devis atendi vivon ne pli longa ol tri/ses monatoj. Mia kuracisto konsilis al mi iri hejmen kaj reordigi miajn aferojn, kiu estas la kuracista kodo por "pretigas vin al la morto." Tio signifas, klopodo por diri al viaj idoj ĉion, kiun vi estus dironta dum la sekvaj 10 jaroj, en nur malmultaj monatoj. Tio signifas certiĝi, ke ĉio estos bona tiel, ke ĉio estos plejeble simpla por via familio. Tio signifas diri viajn adiaŭojn.<br /><br />Mi vivis ĉiun tagon kun tiu diagnozo. Pli malfrue, tiun vesperon, mi submetis min al biopsio, kaj ili enirigis endoskopon en mian gorĝon, tra mia stomako kaj miaj intestoj, metis kudrilon en mia pankreato kaj akiris kelkajn ĉelojn el la tumoro. Mi estis anestezita, sed mia edzino, kiu estis tie, rakontis al mi, ke kiam ili vidis la ĉelojn per la mikroskopo, la kuracistoj ekkriis, ĉar ĝi estis tre malofta speco de pankreata tumoro, kiu estis kuracebla per kirurgio. Mi submetiĝi al kirurgia interveno kaj mi nun bonas.<br /><br />Ĉi tiu estis la plej proksima travivaĵo al la morto, kiun mi iam spertis, kaj mi esperas, ke ĝi estu la plej proksima dum la sekvaj dekoj. Transvivinte tion, mi nun povas diris tion ĉi al vi kun iom pli certeco, ol kiam la morto estis nur utila sed tute intelekta koncepto:<br /><br />Neniu volas morti. Eĉ la personoj, kiuj volas iri al paradizo, ne volas morti por atingi ĝin. Kaj, malgraŭ ĉio, morto estas la finpunkto, kiun ni ĉiuj devas alfronti. Neniu iam fuĝis el ĝi. Kaj tio estas kiel devas, ĉar la Morto verŝajne estas la plej bona elpensaĵo de la Vivo. Ĝi estas la ŝanĝanta aganto de la Vivo. Ĝi forigas la malnovon, liberigante spacon por la novo. Precize nun, la novo estas vi, sed iu tago, ne multe malfrua ekde nun, vi grade iĝos la malnovo kaj vi estos forigitaj. Mi bedaŭras esti tiel drama, sed ĝi estas tre vera.<br /><br />Via tempo estas limigita, tial ne forĵetu ĝin, vivante la vivon de aliulo. Ne estu kaptitaj de la dogmoj - kiu estas vivi kun la rezultoj de aliula pensado. Ne lasu, ke la bruo de aliulaj opinioj sufoku vian enan voĉon. Kaj plej grava, havu la kuraĝon por sekvi vian koron kaj intuicion. Ili iel jam scias tion, kio vi reale volas iĝi. Ĉio alia estas duagrada.<br /><br />Kiam mi estis juna, estis mirinda eldono, kiu nomiĝis "La katalogo de la tuta Tero" ("The Whole Earth Catalog"), kiu estis unu el al biblioj de mia generacio. Ĝi estis kreita de ulo nomita Stewart Brand, ne fora de ĉi tie en la parko Menlo, kaj li naskis ĝin per sia poezia tuŝo. Tio estis dum la 60aj jaroj, antaŭ la personaj komputiloj kaj la tabla eldonado, tial tio estis tute farita per skribmaŝinoj, tondiloj kaj polaroidoj. Ĝi estis speco de Google en papera formo, antaŭ 35 jaroj: ĝi estis ideala, kaj superplena de inteligentaj iloj kaj grandegaj nocioj.<br /><br />Stewart kaj lia teamo eldonis plurfoje "La katalogo de la tuta Tero", kaj tiam, kiam ĝi finis sian vojon, ili eldonis lastan numeron. Estis dum la mezaj 70aj, kaj mi estis via aĝa. Ĉe la malantaŭa kovrilo de la lasta numero estis bildo pri frua mateno de kampara strato, la speco kie vi povus trovi vin mem petveturante, se vi estus tiel aventurema. Sub ĝi estis la vortoj: "Restu Malsata. Restu Naiva." Ĝi estis ilia adiaŭa mesaĝo. Restu Malsata. Restu Naiva. Kaj mi ĉiam volis tion por mi mem. Kaj nun, kiam vi magistriĝos por starti denove, mi volas tion por vi.<br /><br />Restu Malsata. Restu Naiva.<br /><br />Multajn dankojn al vi.<br /></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-8760815337243886584?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-71707138605093614612010-11-18T18:18:00.005+01:002010-11-27T11:23:51.714+01:00<div class="content" lang="eo"> <div class="floatclear"> <div style="margin: 1em 0pt;" id="post_290199_content"><p>La Nova Plena Ilustrita Vortaro (NPIV) estas tre bela kaj unuopa libro. Tamen ĝi ankoraŭ estas papera libro, kaj uzi ĝin, kiam oni devas rapide skribi interrete, ne estas la plej facila de la agoj.</p> <p>Tial, mi imagas, ke multaj ol la esperantistoj, post la akiro de la papera vortaro, serĉis pdf-version. Ĉi tiu versio ekzistas, kaj tamen la paĝoj ne estas tekste serĉeblaj, ĉar ili estas kiel bildoj, ne kiel tekstoj. Bedaŭrinde, uzi la pdf-versio de NPIV tiel maniere estas verŝajne nur iomete pli komforta ol la papera versio.</p> <p>Pli bona metodo estas la jena: noti la paĝojn de la diversaj literoj de la alfabeto en la pdf. Tio multe helpus. Se oni tiam konservas ĉi tiun liston "litero - paĝo" en simpla teksta dosiero, vi povas uzi la funkcio "serĉi" (kaj sub Vindozo, kaj sub Linukso) por trovi la ĝusta litero kaj do la ĝusta paĝo.</p> <p></p><p>Tiel vi povas serĉi pli rapide kaj por la papera kaj por la pdf-a versio de via NPIV.</p> <p>Krei tiun liston estas iom teda, do mi decidis kunpartigi mian laboreton.</p> <p>Jen la listo: <a href="http://www.ipernity.com/doc/kvantumo/9520552">NPIV 2002 - Litero-indekso</a></p><p><a href="http://www.ipernity.com/doc/kvantumo/9474060"></a></p><br />Por tiuj, kiuj havas Linukson kaj deziras uzi pli rapide sian pdf-an version, mi skribis etan skripton (shell script, bash, ktp). Tiu skripto permesas vin aŭtomate serĉi la litero(j)n per la indekson kaj aŭtomate malfermi la pdf-version de via NPIV ĉe la trovita paĝo. <p>Jen la skripto: <a href="http://www.ipernity.com/doc/kvantumo/9520651">serĉiNPIV2002.html</a><br /></p>La ruĝaj partoj estas tiuj, kiujn vi devas ŝanĝi por rilati la skripton al viaj dosieroj kaj dosierujojn. La variablo "$HOME" estas la kutima: "/home/vianomo", kiu estas via homa, ĉefa dosierujo en Linukso. <p>La verda parto, la vorto "evince", estas alia aĵo, vi eble devas ŝanĝi. Mi uzas Ubuntu 10.04, kaj sub ĝi la programo por legi la pdf-on nomiĝas precize "evince"; la parametro "-p" utilas por klarigi la paĝon, kie la pdf-o devas esti malfermita.</p> <p>La lazuraj partoj estas nur la ripeto de la nomo, kiun mi uzis por mia skripto. Vi kopias ĉi tiun skripto kaj vi konservas ĝin per teksta dosiero (pli bone se .sh). Kaj en la lazuraj lokoj, vi metas la nomon, kiun vi donis al la skripton.</p> <p>Eta konsilo: estas multaj metodoj por komenci skripton. Mi konsilas uzi la sintakson:</p> <p>". skripto.sh"</p> <p>kie la punkto permesas la komenco de ĝi.</p></div> </div> </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-7170713860509361461?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-80089524978021319392010-09-21T16:23:00.001+02:002010-09-30T11:45:14.683+02:00<iframe src="http://player.vimeo.com/video/8812686?title=0&amp;byline=0&amp;portrait=0&amp;color=ff9933" frameborder="0" height="225" width="400"></iframe><br />a film directed by Denis van Waerebeke for the « Bon appétit » exhibition,<br />aimed mainly at the kids aged 9 to 14.<br /><br />written by : Sabrina Massen &amp; Denis van Waerebeke<br />design : Montag /// animation : Juliette Hamon-Damourette<br />sound design : Ruelgo /// voice : Mark Jane<br /><br />production Montag for the french « Cité des sciences et de l'industrie »<br />CSI team: Dorothée Vatinel, Maud Gouy, Manon Courtay, Alisson Boiffard<br />CSI production: Sabrina Massen <br /><p><a href="http://vimeo.com/8812686">How to feed the world ?</a> from <a href="http://vimeo.com/dvanw">Denis van Waerebeke</a> on <a href="http://vimeo.com/">Vimeo</a>.</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-8008952497802131939?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-75859451485743793802010-09-18T18:22:00.000+02:002010-09-30T11:44:45.612+02:00<div class="content" lang="eo"> <div class="floatclear"> <div style="margin: 1em 0pt;" id="post_276470_content"><p>El la libro "<a href="http://www.amazon.com/Complexity-Guided-Tour-Melanie-Mitchell/dp/0195124413/ref=sr_1_2?s=books&amp;ie=UTF8&amp;qid=1284823623&amp;sr=1-2" target="_blank" rel="nofollow">Complexity: A Guided Tour</a>" de Melain Mitchell.</p> <p><i>Brazilo: Amazonia pluva arbaro. Duonmiliono da armeaj formikoj estas marŝanta. Neniu mastrumas ĉi tiun armeon; ĝi ne havas komandanton. Ĉiu unuopa formiko preskaŭ estas nevida kaj neinteligenta, sed la marŝantaj formikoj kune kreas koheran amason, kies formo similas al ventolilo, kaj ĉi amaso svarmas, mortigas, kaj efike voras ĉiun predon sur sia vojo. Tio, kio ne tuj voreblas, estas transportita kun la svarmo. Post tago de enrompado kaj detruado de la manĝebla vivo de riĉa foresto, kiu grandas ĉirkaŭ kiel futbalo-kampo, la formikoj konstruas sian noktan rifuĝejon -- sfero, kiu largas ĉirkaŭ unu metro kaj kiu konsistas el la ligitaj korpoj de la laborantoj, gastiganta la junajn larvojn kaj la reĝino ĉe la centro. Kiam la sunleviĝo alvenas, la viva sfero malligiĝas, formiko post formiko, tiel ke la kolonianoj denove reakiras sian lokon por la taga marŝo. </i></p> <i>Nigel Franks, biologiisto, kiu fakas pri la formika konduto, skribis, "La unuopa, armea formiko estas unu el la bestoj, kiuj havas la plej malkompleksan konduton," kaj, "Se 100 formikoj estus lokitaj sur ebeno, ili marŝus ronde, laŭ neniam malgrandiĝantaj rondoj, ĝis ili mortus elĉerpite." Tamen, metu kune duonmiliono el ili, kaj la tuta grupo fariĝos tion, kion iu nomis "superorganismo" kun "kolektiva inteligento".</i> <p> </p></div> </div> </div> <h3 id="comments_h3" style="display: none;"><span>0 Komento(j)</span></h3> <a name="commentform"></a><br /><object height="385" width="640"><param name="movie" value="http://www.youtube.com/v/DXaaTQztoI0?fs=1&amp;hl=en_US"><param name="allowFullScreen" value="true"><param name="allowscriptaccess" value="always"><embed src="http://www.youtube.com/v/DXaaTQztoI0?fs=1&amp;hl=en_US" type="application/x-shockwave-flash" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" height="385" width="640"></embed></object><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1600971965731865264-7585945148574379380?l=ordnascrazy.blogspot.com' alt='' /></div>Ordnascrazy!!!http://www.blogger.com/profile/10413103802156293794noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-1600971965731865264.post-39768008781163385832010-09-16T16:21:00.000+02:002010-09-30T11:44:45.612+02:00<div class="content" lang="eo"> <div class="floatclear"> <div style="margin: 1em 0pt;" id="post_276068_content"><p>Hodiaŭ stranga ideo frapis min: "<em><strong>ĉu la ideoj estas vivaj?</strong></em>".</p> <p>Ĉi tia simpla demando estas, fakte, pli grava ol tio, kio tuj ŝajnas. Sendube, post la legado de la libro de Waldrop pri la komplekseco, mia vidpunkto pri la <i>vivo</i><span style="font-style: normal;"> tute ŝanĝiĝis; aŭ pli bone, eble ĝi nur vastiĝis. Mi ne estis novulo pri la ideo, laŭ kiu la koncepto de la </span><i>vivo</i><span style="font-style: normal;"> ne estas devige ligita al la medio, pere de kiu la vivo estiĝis. La </span><i>vivo</i><span style="font-style: normal;"> estas "nura", belega organizado inter tre multaj agantoj, kiuj povas esti eĉ multe neinteligentaj.</span></p> <p style="font-style: normal;">Tio, kio hodiaŭ okazis, malsimile al antaŭe, estis ke mi aplikis tion pri la ideoj.</p> <p style="font-style: normal;">Ekde kelka tempo, mi estas preskaŭ certa, ke la natura selektado laboras tre bone eĉ pri la cerbaj aferoj. Eble ĝi laboras ĉe diversaj niveloj, kaj eĉ pri la plej alta nivelo: tiu de la pensoj.</p> <p><span style="font-style: normal;">Nu, ĉi tia ideo baziĝas parte sur la libro de Capra, </span><i>La reto de la vivo</i><span style="font-style: normal;">, kaj parte sur la libro de Waldrop, </span><i>Komplekseco</i><span style="font-style: normal;">. Kiam oni devas atribui la adjektivon "viva" al io ajn, oni devas esti atenta, ĉar </span><i>kio signifas esti viva</i><span style="font-style: normal;">? Se oni rigardas ĉian organismon, oni rimarkas, ke ĉiam estas la DNA. Praktike, la organismoj, kiujn oni vidas kiel la reprezentantoj de la koncepto de </span><i>vivo</i><span style="font-style: normal;">, ĉiam havas la DNA-n. Ĉi tiu granda molekulo enhavas la "memoron" de la karakterizoj de la organismo. Kelkaj el tiuj karakterizoj estas tute novaj; anstataŭe la ceteraj estas egalaj al la gepatro(j).</span></p> <br /><br /> <p> </p><table align="left" height="240" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027177" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/16/71/77/9027177.624f87da.m.jpg" alt="DNA" class="embed" height="240" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027177">DNA</a></small> </td> </tr> </tbody></table> <p><span style="font-style: normal;">Se oni vidas la organismojn, oni vidas, ke kutime ĉiu organismo emas produkti sin mem (ĉe la plej simpla nivelo de komplekseco de la organismoj) aŭ generi idaron kune kun alia ulo, kaj la rezultoj, la idoj, estas miksaĵoj de la karakterizoj de la gepatroj. Kelkmaniere, ankaŭ en la lasta okazo la rezulto estas, ke parto de la karakterizoj de la gepatroj kopias sin mem en la idoj. Ĉi tiu sistemo estas la bazo de la generado kaj de la disvastiĝo de la vivo sur la Tero. La nevivo estas ĉio, kio ne estas viva. La vivo estas tre kompleksa organizaĵo, kaj la nevivo ne estas tiel kompleksa.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">La problemo ĉi tie estas: bone, la vivaj sistemoj estas tiuj, kiuj estas ĉe la plej kompleksaj niveloj de organizado, sed </span><i>kiom kompleksaj?</i><span style="font-style: normal;"> Se oni metus la kompleksecon sur linio, ekzakte kiel la reeloj, kaj oni difinus nulo-nivelon de komplekseco kiel punkto de ĉi tiu linio; de ĉi tiu punkto al dekstro, la komplekseco pliiĝu, nu, kie estus la krita punkto, trans kie oni povus konsideri "vivaj" la sistemojn, kiuj ekde tie lokiĝas?</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Mi pensas, ke la komplekseco ne estas io, kion oni povas studi kvante, sed oni devus studi ĝin kvalite; nome, la gravaj demandoj estas: kio karakterizas iun ajn vivan organismon? Kio diferencigas la vivulojn de la nevivaj?</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Tiaj demandoj ne estas simplaj, ĉar ĉio emas iri al la plej fundamenta kaj ne tuj atingebla demando: </span><i>kio signifas esti</i> <i>viva</i><span style="font-style: normal;">?</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Hieraŭ vespere mi ne daŭris skribi, ĉar mi volis relegi kelkan pecon de la libro de Capra. Mi memoris, ke tie li klopodis por sintezi novan vidpunkton pri la vivaj sistemoj, kaj li resumis la diferencojn de la vivuloj pere de tri karakterizoj:</span></p> <p><span style="font-style: normal;">1) <b>Organizado-skemo</b></span><span style="font-style: normal;">: estas la aro de la interrilatoj inter la partoj, kiuj konsistigas la sistemon;</span></p> <p><span style="font-style: normal;">2) <b>Strukturo</b></span><span style="font-style: normal;">: estas la fizika materio, per kiu ĝi estas farita;</span></p> <p><span style="font-style: normal;">3) <b>Aŭto-produktado</b></span><span style="font-style: normal;">: estas la kapablo daŭrigi la organismo-skemon pere de la strukturo uzita.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Ni faru klarigantan ekzemplon. Biciklo havas la unuajn du karakterizojn; unue, ĝi havas organizado-skemon, ĉar ĉiu parto (ĉeno, dentrado, stirilo, pedaloj, selo, k.t.p.) havas difinitajn rilatojn kun la ceteraj partoj; due, ĉi tiu skemo povas esti praktike estigita multmaniere: oni povas fari ĉi tiun biciklon per aluminio aŭ ŝtalo, oni povas havi stirilon je kuro aŭ je monto, oni povas havi selon grandan kaj komfortan aŭ etan kaj sportan. Ĉi tiuj estas la detaloj pri la </span><i>strukturo</i><span style="font-style: normal;">. Kaj pri la aŭto-produktado? Nenio, nulo. La biciklo ne produktas sin mem, ĝi bezonas homojn, kiuj estigas ĝin de la bazaj elementoj; krome, post la estigo, la biciklo ne kapablas reproduktiĝi aŭ simple kloniĝi. Ĝi nur povas resti tie kaj pasive reagi al la ĉirkaŭa ŝanĝanta medio.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Se oni bone pensas, ĉi tiu skemo, ĉi tiuj tri karakterizoj, kiujn Capra elpensis, estas tre interesaj, ĉar ŝajnas, ke ili sukcesas kapti la intuician sencon, kiun ni homoj havas pri la vivo. Fakte, ni repensu pri la virusoj. Ĉi tiuj estaĵoj estas tiel simplaj, ke oni ete povas diferencigi ilin de la plej kompleksaj molekuloj. Fakte, precipe la viruso konsistas el DNA aŭ RNA, kiu estas enkapsuligita de proteina ŝelo. Ili havas organizado-skemon, ĉar iliaj genoj havas tre klarajn rilatojn inter ili mem, kaj la strukturo estas tiu de la DNA, kun adenino, timino, guanino kaj citozino. La viruso estas precize la plej malgranda strukturo konata kiel portanto de genetika informo (la virusoj povas enhavi kelkcentajn genojn, dume la homoj enhavas pli ol tridek-milojn da genoj).</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Nun, kio igas viruso inda de la tre grava adjektivo "viva"? Kio diferencigas ĝin el la rokoj aŭ el iu ajn senanima? Nu, ĝi povas aŭto-produkti sin mem, tio estas, ĝi povas ekspluati aliajn ĉelojn de la gastiganto por kloni sin mem. Tiel ĝi kapablas disvastigi sian genaron. Tiel estas, ke dum ĉiu jaro diversaj virusaj malsanoj disvastiĝas inter la homoj (kaj ankaŭ inter la animaloj kiel la insektoj).</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Tiam, ĉu sufiĉas, ke iu ajn sistemo povas subteni sian strukturon kaj, tial, sian organizado-skemon por esti klasifikita kiel </span><i>viva</i><span style="font-style: normal;">? Ĉu ne ekzistas alia eco, kiun la vivaj estaĵoj kunpartigas?</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Mi havas obĵeton: en la kompleksa organizado de la formikoj, la plej multo de la uloj estas malfekunda, nome, ili ne povas generi idojn, kaj do ili ne povas transigi siajn genojn. Tio estas la pruvo, ke la </span><i>natura selektado</i><span style="font-style: normal;"> povas labori ĉe diversaj niveloj, kaj (aŭ) ĉe individua nivelo kaj (aŭ) ĉe grupa nivelo. Se la natura selektado okazus nur ĉe la individua nivelo, oni ne komprenus kiel okazas, ke la plej multo de la formikoj estas malfekunda. En la organizado de la formiko, la natura selektado agas sur la svarmo kaj ne sur la unuopa ulo. Tamen, ĉu la malfekundaj formikoj indas la adjektivon "vivaj"? Nur la regino povas aspiri al tiu kondiĉo, ĉar ĝi estas la nura (krom la maskoj, kiuj elspezas siajn etan vivon fekundigi la reginon), kiu transigas siajn genojn, tial ŝi transigas la plej parton de sia strukturo kaj organizado-skemo. La DNA de la unuopaj malfekundaj uloj, kiu povas modifiĝi pro mutacioj, neniam povas influi rekte la idaron de la regino.</span></p> <p><span style="font-style: normal;"> <table align="left" height="176" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027178" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/16/71/78/9027178.fb7ca8ed.m.jpg" alt="Formikoj" class="embed" height="176" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027178">Formikoj</a></small> </td> </tr> </tbody></table> </span><span style="font-style: normal;">Rimarku la adverbon "rekte". Fakte, la diversaj malfekunduloj influas la svarmon kaj sekve ankaŭ la regino. Imagu se la regino komencus naskigi nur tre maladaptiĝantajn formikojn. Tiam kiu okupiĝus de la multaj laboroj inter la svarmo? Se la malfekundaj formikoj (kiuj konsisti preskaŭ la tutan svarmon) estus maladaptiĝantaj, tiam la regino mem riskus sian vivon, kaj sekve ankaŭ la svarmo mem estus en vivdanĝero.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">La vivaj strukturoj, ĉefe la plej kompleksaj el ili, kunpartigas alian econ: la adaptebleco. Fakte, la principo de evoluado de Darwin estas precize bazita pri la </span><i>natura selektado</i><span style="font-style: normal;">. Ĉiu vivulo emas daŭrigi sian strukturon, siajn karakterizojn, pli aŭ malpli konscie. Tamen por transvivi la ofte tre danĝerajn ŝanĝojn de la medio, la vivuloj devas adaptiĝi, nome trovi novan enan organizadon, kiu permesu ilin mastrumi la novajn kondiĉojn daŭrigante la propran strukturon (kaj do la propran organizado-skemon).</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Viruso ne povas fari multon por adaptiĝi al la ŝanĝanta medio, sed sufiĉas hazardaj mutacioj por ŝanĝi la ecojn de la viruso. Se ĉi tiuj novaj ecoj permesas al ĝi pli bone adaptadon al la medio, tiam la viruso denove sukcesas disvastigi rapide. La fakto estas, ke la unuopa viruso ne povas ŝanĝi sin mem. Certe, mutacio iel ŝanĝas la enan organizadon de viruso, sed la viruso ne faris ion por akiri tiun kondiĉon. La transvivon oni akiras ĉe la virusaro, ne ĉe la unuopaj uloj.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Pri la homoj (aŭ la plej kompleksaj animaloj) la afero malsimilas. Sendube ekzistis kaj ekzistas natura selektado, kiu laboras ĉe la homaro nivelo (mutacio, kiu favoras certajn ulojn; kiel ekzemple la mutacioj, kiuj ŝajnas okazintaj antaŭ multaj jarmiloj: ĉi tiu mutacio permesis al la uloj, kiuj translokiĝis al nordaj lokoj de la Eŭropo, digesti la laktozon; fakte ĉe tiel nordaj latitudoj la sunradioj ne sufiĉas por la produktado de vitamino D, kiu okupiĝas pri la ĝusta kreskiĝo de la ostoj; la primitivaj homoj uzis la lakton de la bestoj, kiujn ili komencis bredi, kaj tamen tiam neniu povis digesti la laktozon post la sesa jaro de vivo. Tie tiuj, kiuj ne suferis de rakitismo, dependante de la manko de vitamino D, mortis de disenterio de la konsumo de lakto.) Tamen ekzistas eĉ natura selektado ĉe la individua nivelo. Fakte, nur la uloj plej adaptitaj al la medio povas transigi siajn genojn al la estontaj generacioj. Tamen, diversmaniere ol la virusoj, la unuopa homo povas aktive reorganizi sian enan organizadon por adaptiĝi al medio.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">La korpo de la bestoj (homo inkluzivita) estas tre adaptiĝanta. Tre klara ekzemplo, laŭ mi, estas pri la diversaj malsanoj, kiuj frapas nin ĉiu-jare. La vakcinoj baziĝas precize sur ĉi tiu adaptebleco: oni inokulas diversajn malfortigitajn virusojn en la korpo tiel, ke ĉi-lasta povas percepti la specon de la viruso kaj reorganizi la produktadon de antikorpoj, kiuj estas specife konstruitaj por kontraŭigi tiujn virusojn. Poste, kiam oni bedaŭrinde estas trafita de tiuj virusoj, renkontitaj ĉe la medio, nia ena organizado estas jam preta por tre bone kontraŭigi ilin. Krome estas ankaŭ la altiĝo de la ena temperaturo (la febro), kiu kreas malbonan medion por la virusoj.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">La adaptiĝado de la bestoj ne nur okazas ĉe la virusaj faktoroj, sed ankaŭ ĉe la mensaj. Fakte nia cerbo estas la plej granda centro de adaptiĝado de nia korpo. La homa socio pruvis, ke la homa cerbo bone adaptiĝas al la medio tiel, ke ĝi sukcesas </span><i>aktive</i><span style="font-style: normal;"> ŝanĝi la ĉirkaŭon, kreante la plej ĝustaj vivo-kondiĉoj. Kaj ĉe la homa kaj ĉe la homara niveloj la adaptebleco estas multe evidenta.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Ju pli mi pensas pri ĉi tiuj aferoj, des pli mi ekkonscias, ke la korpo tre multe similas al komputilo. La plej grandaj diferencoj inter la homoj kaj la komputiloj estas ĉefe du:</span></p> <p><span style="font-style: normal;">1) la homoj havas plej grandan adapteblecon;</span></p> <p><span style="font-style: normal;">2) la homoj povas reproduktiĝi.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Kiam ni sukcesos donaci al maŝinoj la kapablon de adapti tre bone al ŝanĝanta medio, kaj la kapablon de reproduktiĝi, tiam la diferenco inter artefaritaĵo kaj vivaĵo estos tre malgranda.</span></p> <p><span style="font-style: normal;">Fakte, jam nuntempe la informadikaj virusoj ("I.V." ekde nun) estas rigarditaj kiel tre strangaj <table align="left" height="206" width="240"> <tbody><tr> <td align="center"> <a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027180" class="nobg"><img src="http://u1.ipernity.com/16/71/80/9027180.ee777b59.m.jpg" alt="Viruso" class="embed" height="206" hspace="" vspace="" width="240" /></a> </td> </tr> <tr> <td align="center"> <small><a href="http://www.ipernity.com/doc/149381/9027180">Viruso</a></small> </td> </tr> </tbody></table> strukturoj. Ili preskaŭ konfuzigas nin pri la koncepto de vivo. Fakte, multaj I.V. havas karakterizojn, kiuj tute similas al la vivantaj organizoj. Ilia DNA estas la programo, kiu kelka pirato skribis. Multaj el ili povas tre bone adaptiĝi al la diversaj kondiĉoj, kiujn ili renkontas. Kaj ne nur: ili reproduktiĝas, iĝante miloj da similaj virusoj. La bonŝanco, almenaŭ pri tio kion ĝis nun mi scias, estas ke la ena strukturo ne povas ŝanĝiĝi. Ne ekzistas natura selektado ĉe la I.V. Aŭ pli bone, iu speco de natura selektado ekzistas, sed ĝi dependas de la homoj, kiuj dum la tempo perfektigas la I.V.-n. Tiam ĉe la programado nivelo estas natura selektado, kiu instruas la piratoj por plibonigi iliajn kreaĵojn.</span>&